जम्बूद्वीपे, पुण्यवर्धनाय महती पुण्यभूमिः अस्ति, यत्र आर्यनाम्ना स्थानं परमपवित्रं सर्वकामदं च दृश्यते। तत्र नीलकण्ठः पवित्रतीर्थं, नन्दसरोवरः, रुद्रसरोवरः च, रुद्रस्य पवित्रनिवासः इति प्रसिद्धानि। मंदाकिनी नदी परमपवित्रा, तथा च्छोदा महानदी अपि तत्र प्रवहन्ति, दर्शनार्थं स्वं स्वरूपं प्रकटयन्ति। धूम्रा नाम्नि मित्रस्य आसनं, वैजनाथः श्रेष्ठशिला, क्षिप्रा नदी, महाकालः, कालिंजरः पर्वतः च तत्र स्थितानि। गङ्गायाः उत्पत्तिः, हरिव्याप्तिः, नर्मदायाः रूपं च—गङ्गापिण्डप्रदानस्य द्वारा, मुनिभिः तानि समाना इति घोषितानि। एते ब्रह्मतीर्थानि सब्रमत्याः उत्तरतटे स्थितानि, देवैः ब्रह्मणा सह गुप्तानि, हे देवेश्वरि। एतानि तीर्थानि केवलं स्मरणेन अपि, हे महादेवि, मनुष्याणां पापानि नाशयन्ति; श्राद्धकर्मणः कर्तृणां तु अधिकं फलम्। ओंकारः, पितृतीर्थम्, कावेरी, कपिलजलम्, चन्दवेगसंगमः, अमरकण्टकः च—एतानि अपि तत्र प्रसिद्धानि। वार्तघ्नी संगमे गणेशं अग्रं कृत्वा, स्नानादिकं कर्म कुर्वन्ति, तत्र कुरुक्षेत्रस्य शतगुणं पुण्यं लभ्यते, हे देवी। पूर्वं गणसमूहः तीर्थसमूहं सब्रमत्यां आनीतवान्; एष संक्षेपतः तीर्थसंगमः मया वर्णितः। वाचस्पतिः अपि तीर्थस्य सर्वसारं विस्तरेण न वक्तुं शक्नोति; तु तीर्थं दया तीर्थं, संयमतीर्थं च। तत्र तीर्थे स्नानं यत्नेन कर्तव्यम्, संशयः नास्ति; प्रातःकाले त्रिमुहूर्तानि केवलं संगमं दृश्यते। ततः स्नानादिकं कर्म देवतानां हर्षं जनयति; मध्याह्ने त्रिमुहूर्तानि, तदनन्तरं अपराह्णः। पितृणां तु स्नानं, पिण्डदानं, तर्पणं च तुष्टिं जनयति; सायं त्रिमुहूर्तानि, किन्तु तत्र श्राद्धं न कर्तव्यम्। राक्षसी नाम्नि कालः सर्वकर्मणां निन्दितः; दश पञ्च च मुहूर्तानि दिवसे सदा प्रसिद्धानि। तत्र अष्टममुहूर्तः कुटुपः इति प्रसिद्धः; मध्याह्ने सूर्यः क्षीणः भवति। अतः पितृणां पिण्डदानं मध्याह्ने अनन्तफलदं भवति; खड्गपात्रं, नेपालचेलं च। रजतं, दुर्वा, गोः, दुहितुः पुत्रः, कुटुपतिलः—एतानि अशुभानि, निन्दितानि, दुःखदायकानि। एतेषां अष्टानां कारणात् कुटुपः इति प्रसिद्धः; कुटुपात् ऊर्ध्वं चत्वारि मुहूर्तानि। एष पञ्चमुहूर्तसमूहः श्राद्धकाले अनुमतिः; कुशः, कृष्णतिलः विष्णोः शरीरात् उत्पन्नः इति स्मृतिः। देवैः श्राद्धरक्षणाय कृतः, तीर्थवासिनां तिलोदकं हस्तेन दातव्यम्। कुशहस्तेन श्राद्धं कृत्वा न बाध्यते; नामोच्चारणेन तीर्थप्रवेशः भवति। मया तत्र स्थापितं, हे देवी, कश्यपाय अपि दत्तं; भक्तः कश्यपः मम प्रियः सदा। अतः गङ्गा तत्र दत्ता, शुद्धा, पापनाशिनी; सब्रमत्यां पवित्रस्थले, ब्रह्मचारिणां कृते, हे सौभाग्यवती। तत्र अहं स्वनाम्ना स्थित्वा, शंकरः, लोकहिताय ब्रह्मचारीशः इति प्रसिद्धः। सब्रमत्यां समीपे, ब्रह्मचारीशस्थले, विशेषतः कलियुगे, भक्तः पूजनं कुर्वन्, इह सुखं भोगं प्राप्य, महाशैवपदं लभते; महान् विकारः अपि यदि अस्ति, तु प्रयाणे। तस्य विकारः शीघ्रं नश्यति, हे महादेवि, केवलं दर्शनात्; तत्र गत्वा, उपवासेन, संयमेन, भक्त्या पूजां कृत्वा, रात्रौ स्थित्वा। तदा अहं योगिरूपेण तं दर्शयितुं आगच्छामि। यः मम स्थले विशेषतः आगच्छति, तस्य कामान् ददामि, सत्यं सत्यं, हे सुन्दरी। तस्य दीर्घकालात् रोगनाशं करोति; चतुश्चत्वारिंशद्रोगसमूहः मया वर्णितः। तस्य रोगः केवलं दर्शनात् नश्यति, हे सुन्दरी; तत्र मम लिङ्गं न विद्यते, हे पर्वतपुत्रि। तत्र केवलं स्नानं मम कृते कर्तव्यम्, न संशयः; एकस्मिन्नेव काले, पृथिव्यां, हे महातपस्विनि, सूर्यवंशे राजा ब्रह्मदत्तः बलवान् आसीत्। तेन राज्ञा, हे देवेश्वरि, दीर्घकालं तपः कृतम्। पञ्चाग्निसाधनं अनेकप्रकारेण कृतवान्; मासिकव्रतादीनि बहुधा पुनः पुनः कृतानि। एवं दीर्घकालं राजा महातपः कृतवान्; ततः अहं साक्षात् तस्य पुरतः प्रकटितवान्, हे सुन्दरी, वरदाय। "ब्रह्मदत्त, एतत् महावचनं शृणु, हे राजन्: यत् इच्छसि सदा, तत् अहं दास्यामि, न संशयः।" सः मम प्रति उक्तवान्, "हे देवेश्वर, यदि मम इच्छा दातव्या, तु एकः एव वरः सदा मम दत्तः भवतु, हे देव।" मम नाम्ना, हे देवेश्वर, भगवान् भूमौ जातः भवतु; तस्य प्रार्थनया तुष्टः अहं वरं दत्तवान्, हे निष्पापे। ततः अहं तेन सह तत्र वसामि, हे देवेश्वरि; तत्र स्थित्वा, यः सर्वथा भक्तिं, उपवासं च कुर्यात्...