भगवान् कोपेन योगनिपुणां जयां देवीं शप्तवान्। यत्र कामक्रोधौ तिष्ठतः, तत्र तादृशदोषा जायन्ते। तत्र सर्वदुःखानि निःसंशयं प्रतिष्ठितानि; तत्र जन्ममरणचक्रं भग्नं भवति, हविर्भुजः सर्वमपि भक्षयन्ति। स्त्रीवधः, कामासक्तिः, रणाङ्गणे अर्जुनस्य सारथ्यं, रुद्रेण त्रिपुरदाहः, दक्षयज्ञविनाशश्च—एतेषु सर्वेषु। शुक्रात् स्कन्दस्य जन्म, तथा सहस्रशः लीलाक्रियां कृतानि—एवं त्रयाणामपि देवतानां रागादिदोषप्रसङ्गः दृश्यते। एतेभ्यः परतः परमेश्वरः शान्तः पूर्णः च, मोक्षदः स्थितः। तेन सर्वं जगत् परस्परप्रधान्येन व्यवस्थितम्। यः संसारं दुःखैः पीडितं विदित्वा, परमवैराग्यं प्राप्नोति; वैराग्यात् विरागः जायते, विरागात् ज्ञानं समुत्पद्यते। ज्ञानात् तत् परमं शुभं मोक्षदं च ज्ञानं लभ्यते; तदा सर्वदुःखैः विमुक्तः आत्मा स्वस्वरूपे स्थित्वा सुखी भवति। स एव सर्वज्ञः पूर्णः च मुक्तः इति कथ्यते। मातलिः उवाच—एतत् सर्वं तव पृष्टं यथावत् उक्तम्। धर्माधर्मविवेकः सर्वज्ञानस्य मूलम्; देवेन्द्राज्ञया वयं इन्द्रलोकं गन्तव्यम्। ययातिः उवाच—मम भाग्ययोगेन त्वां द्रष्टुं प्राप्तः अस्मि; शक्रस्य सारथिना सह एषः संगमः मम अनुपमं सौभाग्यं। मनुष्यलोके जनाः घोराणि पापानि कुर्वन्ति; मातले, तेषां कर्मणां फलानि अधुना मे कथय। मातलिः उवाच—शृणु, पापकर्मणां लक्षणानि वर्णयामि; एतत् श्रुत्वा लोके महाज्ञानं जायते। ये वेदान् निन्दन्ति, ब्राह्मणाचारं च अवमन्यन्ति, तदपि महापापं ज्ञेयम्। यः सत्त्वतमं अपि क्लेशयति, तस्य न प्रायश्चित्तं विद्यते—एषः महापापः। स्वकुलधर्मं परित्यज्य अन्याचारं गृह्णाति, तदपि घोरपापं इति कर्मविद्भिः निर्दिष्टम्। यः मातरं पितरं वा भगिन्यं वा पितृव्यां वा अवज्ञाय अपमानयति वा ताडयति, स निःसंशयं पापी। श्राद्धकाले अपि, पञ्चक्रोशपर्यन्ते स्थित्वा, यं जामातरं वा दौहित्तरं वा, भगिन्यं वा मातुलं वा त्यजति, कामक्रोधभीतः वा अन्यं भोजयति, तत्र पितरः न भुञ्जते, देवाः अपि न अश्नन्ति; एषः पापः पितृहत्या तुल्यः। दानकाले ब्राह्मण आगतः सति, यः विपुलं दानं न ददाति, केवलं किञ्चित् एव ददाति, स पापी; एकस्मै एव ददाति, अन्येभ्यः न ददाति, तदपि दानफलहानिकरं पापं स्मृतम्। यजमानगृहे स्थितान् सेवमानान् ब्राह्मणान् परित्यज्य अन्यत्र दानं ददाति, स न सत्तदानस्य चिह्नम्। शरणागतं धर्मशीलं ब्राह्मणं सर्वथा पूजयेत्, विपुलैः दानैः बहुभिः च उपहारैः। अज्ञातं न गणयेत्; विद्वान् ब्राह्मणः सर्वदा सर्वगुणसम्पन्नः दानैः उपहारैः च पूजनीयः। आगतम् विद्वानं ब्राह्मणं सत्कार्यं कृत्वा, यदि तम् उपेक्ष्य अन्यस्मै ददाति, तदा तद्दानं निःफलम्; नात्र संशयः। ब्राह्मणः, क्षत्रियः, वैश्यः, शूद्रः वा, शुभकाले शरणागतं ब्राह्मणं पूजयेत्—स ज्ञेयः अश्वमेधफलप्राप्तः। कुतः, न कर्तुं शक्यं, किं तु प्राप्यते। श्राद्धकाले अन्यः ब्राह्मणः आगच्छति चेत्, तत्र उभौ भोज्यवस्त्रैः सम्माननीयौ। ताम्बूलदानैः उपहारैः च पितरः तुष्टाः भवन्ति; श्राद्धभोजनानन्तरं दानं कर्तव्यम्। यदि श्राद्धकर्ता न ददाति, स गोघ्नादिपापसमः; अतः श्रद्धया उभौ पूजयेत्। दरिद्रभावात् केवलं एकः पूज्यः भवति; अतिक्रमः वा दोषः अपि जायते, तदा अपि। अमावास्यायां, क्षयकाले, परपक्षे च, ब्राह्मणाद्यैः त्रिभिः वर्णैः श्राद्धं कर्तव्यम्। यज्ञे ऋत्विजः यथायोग्यं स्थापनीयाः; श्राद्धदाने ब्राह्मणाः नियोजनीयाः। अज्ञातवंशः अपि ब्राह्मणः स्थापनीयः; यदि तस्य वंशः, कुलं, त्रिपुरुषपरम्परा च ज्ञायते, आचारः च, तदा स ब्राह्मणः आमन्त्र्यः। यदि कुलं न ज्ञायते, तदा आचारेण परीक्ष्यः। श्राद्धे दाने च, अज्ञः अपि शुचिर्ब्राह्मणः स्थापनीयः; अज्ञातः अपि वेदविद् उपयुक्तः। अतः श्राद्धदानं कर्तव्यम्, ब्राह्मणः च आमन्त्र्यः; पूर्वं अज्ञातः अपि सत्कार्यः। अन्यथा आचरतः पापं, नरकं गच्छति; अतः ब्राह्मणः श्राद्धे दाने च स्थापनीयः। प्रथमं ब्राह्मणं परीक्ष्य स्थापयेत्; यत्र ब्राह्मणाभावः, तत्र पितरः न भुञ्जते।