राज्ञः प्रश्नं शृणु, यत्र बलस्य अतिक्रमेण प्राणाङ्गानि विक्षिप्यन्ति, तस्मात् कामः जायते, स च शल्यवत् भवति, नृपते। कामाग्निः बलनाशकः इति कथ्यते, तस्य संसर्गे शरीरस्य अन्तः सम्पद्यते। यदा प्राणी कामाग्निना पीडितः भवति, तदा स्त्रीं अन्वेषयति, संसर्गेण मोहितः, रागेण अभिभूतः। तदा शरीरं तेजोहीनं भवति, बलहानिः जायते; दुर्बलः जनः तेन अन्तः अग्निना कम्पितः, शिथिलः भवति। स अग्निः शरीरमध्यम् व्याप्य रुधिरं शुक्रं च उपयुञ्जति; शुक्ररुधिरयोः विनाशे शून्यं शरीरं उत्पाद्यते। तत्र भीषणः वातः उत्पद्यते; काषायः, दुःखपीडितः, शून्यमनाः जनः एवं भवति। याम् स्त्रीं पश्यति वा शृणोति वा, तस्य मनः तया अनुवर्तते; तृप्तिः न जायते, मनः कामपथे अनुवर्तते। तत्र कुरूपता च सौन्दर्यं च उत्पद्यते, तस्य चिन्तायाम्; रागी जनः मांसरुधिरहान्या दुर्बलः भवति। कामाग्निना शरीरं श्मश्रुयुक्तं भवति; एवं रागी जनः प्रतिदिनं वृद्धः भवति। संसर्गकाले पुरुषः स्त्रियं चिन्तयति, वृद्धः अपि यथा; एवं तस्य तेजः क्षीयते, नृपश्रेष्ठ। अतः शरीरं विनाशरूपं भवति; पुनः अग्निः वृद्धिरूपः जायते, नात्र संशयः। जीवेषु जरा-रूपः तीव्रः ज्वरः उत्पद्यते; स्थावरजङ्गमाः सर्वे तेन ज्वरेण पीडिताः। सर्वे बहुदुःखैः पीडिताः विनश्यन्ति; एतत् सर्वं तुभ्यं उक्तम्—किम् अन्यद् वदामि ते? एवं उक्ते महाभागः राजा मातलिं प्रति इदं वचनम् उवाच। ययातिः उवाच—"शरीरं धर्मस्य रक्षकः, आत्मना सहितम्; तदपि शरीरं स्वर्गं न गच्छति—तस्य कारणं वद।" मातलिः उवाच—"पञ्चभूतानां संयोगः नास्ति, नृपते; तानि आत्मना सह सन्ति, न तु पञ्च संयुक्तानि। तत्र शरीरसमूहे सर्वं समवेतम्; वृद्ध्या पीडिताः सर्वे स्वं स्थानं गच्छन्ति। यथा पृथिवी, महराजन्, रसेन सिक्तम्; रसैः सिक्तं पृथिवी मृदुं भवति, नृपते। तद् विहङ्गैः, मूषकैः च भङ्ग्यते; छिद्राणि जायन्ते, महोदरवर्त्मानि च। एवं शरीरस्य शोथाः, विष्फोटाः च उत्पद्यन्ति; एषः शरीरः, नरश्रेष्ठ, कृमिभिः भङ्ग्यते। तत्र तुर्याः शीघ्रं जायन्ते, दुःखदाः; एवं, नहुषसुत, शरीरं दोषैः पीडितम्। कथं, प्राणसंयोगेन, स्वर्गं गच्छति, नृपते? शरीरस्थं पृथिवीतत्त्वं सामान्यार्थं स्थितम्; शरीरं स्वर्गं न गच्छति, यथा पृथिवी स्थितमस्ति। एतत् सर्वं तुभ्यं उक्तम्—पृथिवीशरीरस्य दोषसमूहः।" इति मातलिना सर्वं उक्तम्। ततः अध्यायः समाप्तः—मातापितृतीर्थमाहात्म्ये वेनचरिते भूमिखण्डे श्रीपद्मपुराणे पञ्चषष्टितमोऽध्यायः। ययातिः पुनः उवाच—"शरीरं पापेन पतति, धर्मेनापि, मातले; शृणु। पृथिव्यां धर्मस्य विशेषः न दृश्यते। शरीरं पुनः यथा पतितं, पुनः जन्मं लभते; शरीरस्य उत्पत्तिः कथं? विस्तरेण वद।" मातलिः उवाच—"तदा, नरकस्थेषु पुरुषेषु, अधर्मतः एव, भूतैः शरीरं क्षणेन उत्पाद्यते। एवं, एकेन धर्मकर्मणा, देवाः तत्त्वेन, त्वरितं शरीरं लभन्ते। महात्मनां शरीराणि, मिश्रकर्मोत्पन्नानि, चतुर्विधानि ज्ञेयानि, रूपान्तरैः। अंकुरोत्पन्नाः स्थावराः, तृणगुल्मादिरूपाः; कृमिपतङ्गमक्षिका, रसेन जाताः निर्गात्रूपाः। पक्षिणः, नागाः, मकराः, नृपते, अण्डजाः; गर्भजाः मानवाः चतुर्भुजाः च। तत्र पृथिवी, जलसिक्तम्, रक्ततापेन पक्तम्, वातेन विचालितम्, बीजं क्षेत्रे गृह्णाति। यथा बीजानि रोप्यन्ते, पुनः जलसिक्तानि, मृदुं सञ्जायन्ति, मूलावस्थां प्राप्नुवन्ति। तस्मात् मूलात् अंकुरः जायते; अंकुरात् पत्राणि; पत्रात् स्तम्भः; स्तम्भात् पुनः शाखा। शाखात् क्षीरं; क्षीरात् तण्डुलः; तण्डुलात् पक्ते, औषधयः अपि सञ्जायन्ते। यवः, तण्डुलः, इत्याद्याः सप्तदश श्रेष्ठाः; शेषाः फलरसयुक्ताः लघ्वौषधयः कथ्यन्ते। एताः कृताः, चूर्णिताः, प्रथमं मुनिभिः कुट्टनपात्रपात्रजलाग्निभिः योज्यन्ते। स्वैः षड्विधैः भेदैः रूपान्तरं प्राप्नुवन्ति; स्वादुयोगेन तानि विविधस्वादुं लभन्ति। नृपते, अन्नं चर्व्यं, खाद्यं, पेयम्, लेह्यं, चूष्यं, ग्राह्यम्; षड्विधानि, स्वादारम्भेण षड्गुणानि। तदन्नं, ग्रासैः, पुडकैः, मुखैः च, देहिनां उपयुज्यते; शनैः सर्वजीवान् पोषयति, अन्नमूलम्।