नहुषस्य पुत्रः स राजा इलः, राज्यं पुत्राय समर्प्य, उच्चतमाः संस्काराः कृत्वा, तत्रैव वसति स्म। तत्रैव वीर्यवान् पुरूरवाः, महाबुद्धिः विप्रचित्तिः, शिबिः, मनुः, पृथिव्याः स्वामी इक्ष्वाकुः च निवसन्ति स्म। सागरः प्राज्ञः, नहुषः तव पितरः, ऋतवीर्यः कृतज्ञः, महात्मा शान्तनुः अपि तत्र सन्ति। भरतः, युवनाश्वः, कर्तवीर्यः च, नरश्रेष्ठ, बहून्यष्टकानि यज्ञानि कृत्वा, स्वर्गे राज्ञां मध्ये हृष्टाः वसन्ति। अन्ये अपि राजानः, यज्ञकर्मनिष्ठाः, स्वकर्मफलैः इन्द्रेण सह स्वर्गे आह्लादं प्राप्नुवन्ति। त्वं पुनः, सर्वधर्मविद् धर्मनिष्ठश्च, नरपते, शक्रेण सह दिव्ये लोके मुदितः भव। ततः ययातिः उवाच—किं कर्म मया कृतं, येन त्वं माम् उपागतः? सर्वं मे वद, इन्द्रस्य, देवाधिपतेः विषये। मातलिः उवाच—राजन्, अस्यां भूमौ अशीतिसहस्रवर्षाणि यदा संसप्तानि, तदा दानपुण्यादीनि तव यज्ञैः सम्पादितानि। स्वकर्मणा स्वर्गं गच्छ, महाबाहो, देवाधिपसख्यं प्राप्य, देवालयं याहि। पञ्चभौतिकं शरीरं भूमौ त्यज, प्राज्ञ, दिव्यं रूपं धारयित्वा इच्छानुकूलान् भोगान् अनुभव। यथा त्वं यज्ञदानतपांसि भूमौ अकरोः, नराधिप, तथा तव स्वर्गेऽपि तदनुरूपा भोगाः सन्ति। ययातिः पुनः पृच्छति—केन शरीरें शुभाशुभकर्मफलानि भूमौ अनुभवति, मातले? तत् शरीरं त्यक्त्वा, कथं स प्राप्यते लोकः? मातलिः प्रत्याह—यत्र यत्र पञ्चभौतिकं शरीरं उपपद्यते, तत्रैव तत् त्यज्यते, दिव्येनैव रूपेण तत्र गम्यते। अन्ये अपि मानवाः, पुण्यपापकर्मकर्तारः, शरीरं परित्यज्य अधः वा उपरि वा यान्ति। ययातिरुवाच—पञ्चभौतिकशरीरेण मनुष्याः शुभाशुभकर्माणि कुर्वन्ति, ततः कृत्वा अधः वा उपरि यान्ति, मातले। किं विशेषः धर्मज्ञ, यद्येह शरीरं त्यज्यते? पुण्यपापबलात् शरीरपातः भवति। लोके प्रत्यक्षं दृष्टान्तोऽस्ति, सूत, नाहं विशेषं पुण्यपापयोः पश्यामि। केन शरीरें सत्यधर्मादिकानि कुर्वन् नरः अस्मिन्मर्त्यलोके? तत् शरीरं कुतः त्यजेत, प्राज्ञ? आत्मा च शरीरं च, उभयं मित्ररूपेण दृश्यते, तथापि शरीरं मित्रं त्यक्त्वा आत्मैव गच्छति। मातलिः उवाच—यथावदुक्तं त्वया, राजन्; शरीरं त्यक्त्वा आत्मा गच्छति, तयोः न सन्निधानम् अस्ति। एतत् शरीरं पञ्चभूतसम्भूतं सदा सन्धिषु जीर्णं, जरया नित्यं क्लिष्टं, व्याधिभिः दूषितं च। जरया भग्नं, तत्र स्थातुं न इच्छति; क्लेशसंविग्नं, जीवः तद् परित्यज्य गच्छति। सत्येन, धर्मेण, पुण्येन, दानेन, दमेन, शमेन, अश्वमेधादियज्ञैः, तीर्थसेवनैः, व्रतैः च शरीरस्य स्थैर्यं न लभ्यते; महाबाहो, पापैः शरीरं विलीयते। ययातिः पृच्छति—कुतः जरा जायते, किमर्थं शरीरं पीडयति? तत् सर्वं विस्तारतः मे कथय। मातलिः उवाच—शृणु, राजन्, जराया हेतुं, शरीरान्तर्गतं च उत्पत्तिं वक्ष्यामि। शरीरं पञ्चभूतसम्भूतं, पञ्चेन्द्रियैः पोष्यते; आत्मा गच्छति चेत्, राजन्, तत् शरीरं विनश्यति। यथा वह्निना सरो दह्यते, तस्मात् धूमः जायते, धूमात् मेघः, मेघात् जलम्, जलात् पृथिवी सिध्यति। शुद्धं जलं, यथा स्त्री रजस्वला भवति, तथा आगच्छति। ततः गन्धः, गन्धात् रसः, रसात् अन्नम्, अन्नात् शुक्रम्, न संशयः। शुक्रात् शरीरं, शरीरात् एव रूपम्, पृथिव्यां गन्धाः जायन्ते, रसेन च चलन्ति। एवं शरीरं, रसानां निकेतनम्, सर्वथा चलति। तस्मात् गन्धः, गन्धात् पुनः रसः। तस्मात् वह्निः उत्पद्यते; यथा दारुभ्यः वह्निः जायते, दारु पुनः प्रकाशयति। शरीरान्तर्गते रसेन वह्निः जायते, सः तत्रैव सञ्चरन् शरीरं पुष्णाति। यावत् रसानां प्रचुरता, तावत् प्राणः शान्तः। यदा वह्निः रसान् भक्षयति, तदा क्षुधा जायते। सः अन्नं दुग्धयुक्तं कामयते, अन्नजलं प्राप्नोति। वह्निः रक्ते सञ्चरति, शुक्रे अपि, न संशयः। तस्मात् क्षयः नाम व्याधिः जायते, यः शरीरं सम्पूर्णं नाशयति। यदा रसः अतिक्रान्तः, वह्निः निगृहीतः, तदा ज्वररूपेण प्रकटते। वह्निः ग्रीवा, पृष्ठ, कटि, गुद, सर्वसन्धिषु व्याप्य शरीरस्थः, अन्तर्वह्निरूपेण कार्यं करोति। तस्य प्रचुरता शरीरं सर्वत्र पुष्णाति। रसः बद्धः सन्, बलरूपेण परिणमति। एवं, राजन्, महान् धर्मपथः, पुण्यकर्मणां फलानि, शरीरस्य स्वरूपं, तस्य उत्पत्तिः, जरा, व्याधयः, सर्वं तत्त्वेन मातलिना ययातये निवेदितम्।