सर्वत्र, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, सर्वव्यापि परमात्मा दृश्यते, यः पादाभावः अस्ति, तं सत्यदर्शिनः देवेश्वराः ऋषयः अपि न पश्यन्ति। स तु सर्वं पश्यति, सत्यासत्यवर्तिनः सर्वान्, सर्वव्यापी निष्कलङ्कः सिद्धः सिद्धिदाता सर्वेश्वरः। तं महायोगी व्यासः धर्मार्थविद्, ज्योतिस्वरूपः, आकाशसदृशः एकवर्णः अनन्तः, जानाति। एषः शुद्धः स्वरूपः वेदेन निःसन्देहं घोषितः, व्यासः तं जानाति, तथा च मर्कण्डेयः, यः तं पदं प्राप्तवान्। अहं तव शुद्धचित्तेन शृणु, इदानीं तव कथां प्रवक्ष्यामि। यदा प्राणीणां आत्मा सर्वं संहृत्य एकाकी गच्छति। तदा जनार्दनः शेषशय्यायां जलमध्ये शयनं कृत्वा दीर्घकालं एकाकी विश्रामं करोति। जलान्धकारेण दग्धः महर्षिः मर्कण्डेयः स्थानकामनया भ्रमणक्लान्तः योगनिष्ठः खिन्नः अभवत्। स भ्रमन् शेषशय्यायां शयनं कुर्वन्तं तं तेजोमयं दशलक्ष्यसूर्यसमप्रभं दिव्याभरणभूषितं भगवानं अपश्यत्। दिव्यवनमालवस्त्रधारीं सर्वव्यापिनं भगवानं योगनिद्रां गतं शङ्खचक्रगदाधारिणं स पश्यति। तत्र एकः स्त्री महाभाग्या, कृष्णा कज्जलसमूहसदृशी, विकटदंष्ट्रामुखा, भीषणरूपा, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ। तया महर्षिः 'मा भैः' इति उक्तः। तत्र एकं पद्मपत्रं पञ्चयोजनविस्तीर्णं आसीत्। तस्मिन पत्रे देवी महती मर्कण्डेयम् स्थापयामास; यावत् केशवः शयनं करोति, तत्र तस्य भयम् नास्ति। तस्मै योगिश्रेष्ठः उक्तवान्— 'काऽसि त्वं, हे तेजस्विनि, या सर्वनाशे अपि एकाकी तिष्ठसि, समृद्धा?' ऋषिणा पृष्टा देवी सन्मानपूर्वकं प्रत्यवदत्— 'यः शेषशय्यायां शयनं करोति, स केशवः। अहं तस्य वैष्णवी शक्तिः, अत्र कालरात्रि नाम्ना प्रसिद्धा; मां सर्वमायासम्पन्नां विद्धि, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ।' पुराणेषु महामाया जगन्मोहिनी कथिता। इति उक्त्वा सा देवी दृष्ट्याः अन्तर्धानं गता, हे पिप्पल। देवी गता, मर्कण्डेयस्य चक्षुषोः पुरतः, तस्य नाभितः सुवर्णप्रभं पद्मं उत्पन्नम्। तस्मात् महातेजस्वी ब्रह्मा विश्वपितामहः उत्पन्नः; तस्मात् स्थावरजङ्गमं सर्वं जगत् उत्पन्नम्। इन्द्रादि लोकपालाः, अग्निप्रमुखाः देवाः, हे राजन्, मया सुलभं रूपं प्रकाशितम्। एषः सुलभः रूपः पृथक्, असुलभः निराधारः। शरीरस्य प्रकाशने रूपाणि साकाराणि भवन्ति। ब्रह्मा च सर्वलोकाः, हे पिप्पल, सुलभाः। त्रिलोकस्थं यत् विश्वं, तत् सुलभं। असुलभं तु प्राणिनां सारः, यं योगिनः स्पष्टं पश्यन्ति; स मुक्ति-रूपः, परमपदः, परमब्रह्मस्वभावः। अव्यक्तं अक्षरं, हंसः, शुद्धः, सिद्धिसम्पन्नः—एषः असुलभः रूपः, हे विद्याधर, तव पुरतः। सर्वं मया उक्तं; किं अन्यद् वक्तव्यम्? पिप्पलः उवाच— 'कुतः ते महाज्ञानं, हे पुण्यशाली?' सुलभमार्गं, तथा असुलभमार्गं, त्रिलोकस्य परमज्ञानं तव वर्तते। तपस्याः परमं फलम् अहं न पश्यामि, हे पुण्यशाली; त्वं पूजनं, यज्ञं, तीर्थयात्रां, तपः कृतवान्। ततः कारणं वद, कथं सर्वं ज्ञानं तव प्राप्तम्। सुकर्मा उवाच— 'नाहं तपः जानामि, न देहक्लेशं कृतवान्। न पूजनं, न यज्ञं, न तीर्थसाधनं जानामि; न ध्यानं, न पुण्यकर्मार्जनम्। एकं वस्तु स्पष्टं जानामि—पितरौ मातरं च, सदा द्वाभ्यां हस्ताभ्यां, श्रद्धया पूजयामि। अहं स्वयं पादप्रक्षालनं, अङ्गमर्दनं, स्नानं, भोजनादिकं, पुण्यं कार्यं करोमि। त्रिसन्ध्यं ध्याननिष्ठः, प्रतिदिनं मातृपितृयोः पाद्यदानं साधयामि। भक्त्या तौ सेवामि, यावत् आचार्यौ जीवतः, हे पिप्पल। यावत् जीवतः, तावद् मम लाभः अतुलनीयः; शुद्धचित्तेन त्रिसन्ध्यं तौ पूजयामि। स्वतन्त्रः यथेष्टं चरामि, हे पिप्पल; कोऽन्यस्य तपस्याः, देहक्लेशस्य वा आवश्यकता? तीर्थयात्रायाः वा अन्यस्य पुण्यस्य आवश्यकता नास्ति। सर्वयज्ञफलम्, हे द्विज, यत् फलं पितृसेवायाः तेन मया दृष्टम्। मातृसेवायाः पुत्रपथः लभ्यते; सर्वकर्मणाम्, सर्ववस्तूनाम्, त्रिलोकस्य च, मातृसेवायाः परमसारः पुत्राय जायते। तथा पितृसेवायाः महत् पुण्यं जायते; तत्र गङ्गायाः पावनता, गयातिर्थं, पुष्करं च अस्ति। यत्र मातापिता तिष्ठतः, तत्र पुत्रस्य न संशयः—सर्वतीर्थानि, विविधपुण्यानि तत्र लभ्यन्ते। पितृसेवायाः तानि पुण्यानि प्राप्तानि; पितृसेवात् दानतपःफलम् लभ्यते।