सर्वेन्द्रियविषयेभ्यः उदासीनः, दृढनिश्चयः, मनसा अगोचरः, स द्विजश्रेष्ठः किंचित् शब्दं अपि न शृणोति स्म। एवं स्थित्वा, एकाग्रचित्तः स ब्रह्मणि ध्यानं समारोप्य, आनन्दमयमुखः आसीत्। ततः स पिप्पलः शिलायाः वा काष्ठस्य वा सदृशः, स्थिरः, पर्वतवत् तिष्ठन्, धर्मनिष्ठः स्थम्भवत् प्रकटितः। तपसा कृशशरीरः, श्रद्धया युक्तः, निरवद्यः, स बुद्धिमान् सहस्रवर्षाणि एवं व्यतीयाय। तस्मिन्नेव कालः, पिप्पलस्य शरीरे, पिपीलिकाभिः महान् मृद्गुलः उपरि चितः, तत्र एव विशालः वल्मीः निवासः अभवत्। वल्म्यन्तरस्थः, निर्जीववत् स्थितः, ब्राह्मणः पिप्पलः महत्तपः अकरोत्। सर्वतः कृष्णसर्पैः परिवृतः, द्विजश्रेष्ठः तैः विषधरैः दष्टः, यद्यपि तीव्रतेजसः। तेषां विषं शरीरं प्राणस्थानि च गच्छत्, किन्तु तस्य अहितं न अभवत्; ब्राह्मणतेजसा सर्पाः शान्ताः सन्तः निर्गताः। तस्य शरीरे प्रभास्वराः ज्वलनलक्ष्याः बहुविधाः, पृथग्भूताः, अग्निशिखावत् प्रकटिताः। ताः ज्वलनशिखाः यथा तीव्राः, तथा सूर्यस्य मेघगर्भे रश्मयः स्फुरन्ति। तेन वल्मीवासिना पिप्पलमुनिना, स्फुरद्वपुषा कदापि सर्पदंशनं कृतम्, तथापि तीक्ष्णदंष्ट्राः तस्य त्वचं न विवेदुः; त्वक् भेदित्वापि, स सहस्रवर्षाणि तपः अकरोत्। राजश्रेष्ठ, तस्य महात्मनः मुनेः कालः व्यतीयाय, स त्रिः प्रतिदिनं तपः आचरन्, शीतवर्षतापं च सहन्। महराज, पिप्पलस्य कालः एवं गतो, स वायुभोजनः तपः अकरोत्। त्रिसहस्रवर्षाणि तपः कृत्वा, तस्य शिरसि देवाः पुष्पवर्षं कृतवन्तः। 'त्वं ब्रह्मविद्, महाभाग, धर्मविद्, न संशयः; सर्वज्ञानसम्पन्नः, स्वकर्मजः।' 'यद् इच्छसि, तव कामः सिध्यति; स्वबलात् सर्वकामान् प्राप्स्यसि।' एतद् श्रुत्वा, पिप्पलः, सुमनाः, सर्वदेवान् नमस्कृत्य, भक्त्या कन्धं नमयन्। हर्षपूर्णः प्रत्युवाच—'सर्वं जगत्, सर्वसृष्टिः, मम वशं आगच्छतु।' 'एवं भवतु, देवेश्वराः, विद्याधरत्वं मे अस्तु।' इति उक्त्वा, स बुद्धिमान् तुष्णीं अभवत्। 'एवं भवतु,' इति देवाः द्विजश्रेष्ठं उक्त्वा, वरं दत्त्वा, तस्मात् महात्मनः निर्गताः। देवेषु निर्गतेषु, पिप्पलः ब्राह्मणश्रेष्ठः, सदा धर्मं आचरन्, विश्वाधिकारं चिन्तयन्। तदनन्तरं, राजन्, पिप्पलः ब्राह्मणश्रेष्ठः, विद्याधरतां प्राप्य, इच्छया विचरन्, पूजितः अभवत्। एवं पिप्पलमुनिः विद्याधरपदं प्राप्तवान्, देवेषु अधिपः, शास्त्रविशारदः। एकदा, पिप्पलः महाबलः विचारयामास—'सर्वं मम वशे, परमं वरं लब्ध्वा।' तदर्थं, स ब्राह्मणः निश्चित्य, यत् यत् कार्यं चिन्तयामास, तत् तत् वशे कृतवान्। एवं निश्चित्य, मनसि विचारयामास—'न कश्चित् मम तुल्यः, राजश्रेष्ठ।' सूतः उवाच—यदा पिप्पलः महात्मा एवं चिन्तयन्, तदा सारसः तस्य भावं ज्ञात्वा, तं संबोधितवान्। राजन्, तडागतीरे स्थित्वा, सारसः मधुरया, स्पष्टया, सुसंस्कृतया वाचा पिप्पलम् अभाषत्। 'किम् अतिशयगर्वं वहसि, आत्मानं श्रेष्ठं मन्यसे? न अहं मन्ये यत् केवलं त्वं सर्वं वशे कर्तुं शक्तः।' 'वशेकरणं समीपस्थे एव प्रशंस्यं; दूरस्थं न जानासि, पिप्पल, तव बुद्धिः मोहिता।' 'त्रिसहस्रवर्षाणि तपः कृतवान्, ततः किं व्यर्थं गर्वं वहसि, द्विज?' 'शृणु कुंडलपुत्रस्य, स्थिरस्य, शुभकर्मणः; तस्य विश्वं वशे आसीत्।' 'स बुद्धिमान्, समीपस्थं दूरस्थं च जानाति; न कश्चित् तस्य तुल्यः, शृणु, पिप्पल।' 'त्वं न तस्य तुल्यः, कुंडलपुत्रस्य; न दानं कृतवान्, न ज्ञानं चिन्तितम्।' 'न यज्ञं, न होमं, न तीर्थयात्रां, न अग्निपूजनं कृतवान्।' 'ब्राह्मण, कदा स धर्मस्य उत्तमं सेवां कृतवान्? स इच्छया आचरति, बुद्धिमान्, सदा मातापित्रोः मित्राणां च भक्तः।' 'स वेदाध्ययनसम्पन्नः, सर्वशास्त्रार्थं जानाति; तस्य ज्ञानं एवं धर्मिष्ठस्य।' 'तव तादृशं ज्ञानं नास्ति; तव गर्वः व्यर्थः।' पिप्पलः उवाच—'कः त्वं, पक्षिरूपे, मां निन्दसि?' 'किं तव ज्ञाननिन्दा, किं तद् दूरज्ञानं? विस्तरेण कथय—कथं तव ज्ञानं दृश्यते?