तसmin काले, कृकलस्य पितामहाः साक्षात् सन्निधाय तं संयताः सन्तः प्रत्यक्षं सम्बोधयामासुः— “त्वं परमं पुण्यं न प्राप्तवान्।” ततः तेजस्वी विशालशरीरः तस्य पूर्वजः कृकलं सम्बोध्य प्रोवाच— “तीर्थयात्रायाः फलं न प्राप्तं; तव प्रयत्नः व्यर्थः जातः।” पुनः उवाच— “त्वं स्वयमेव तुष्टिं प्राप्तवान्, किन्तु परमं पुण्यं न प्राप्तवान्।” एतत् श्रुत्वा कृकलः वणिक् दुःखेन अभिभूतः अभवत्। सः दुःखितः पितामहान् पप्रच्छ— “कः त्वं माम् एवं भाषसे? पितामहाः किमर्थं बद्धाः? कस्य दोषस्य प्रभावेन? कारणं मे कथय।” पुनः पृच्छति— “किमर्थं तीर्थयात्रायाः फलं न प्राप्तम्? किमर्थं मम यात्रा असफलिता? सर्वं स्पष्टं कथय यदि जानासि।” तदा धर्मः उवाच— “यः स्वां शुद्धां धर्मपत्नीं त्यजित्वा प्रयाति, तस्य सर्वं पुण्यफलं नश्यति; अन्यथा न भवति। धर्मनिष्ठा पतिव्रता सा धर्मपत्नी, सुसंस्कारा, सत्यव्रता, पतिसंयुक्ता, गुणसम्पन्ना, पुण्यपरायणा— यदि ताम् अपि धर्मार्थं त्यजति, सर्वे धर्मकर्माणि निष्फलानि भवन्ति। धर्मपरायणा, कुलीना, धर्मार्जननिरता, पतिसंयुक्ता, ज्ञाननिष्ठा पतिव्रता यदि तस्य पत्नी अस्ति, तदा दिव्यशक्तयः देवाः तस्य गृहे नित्यं निवसन्ति। पितरः गृहमध्ये तस्य कल्याणम् इच्छन्ति; पुण्यनदीः गङ्गाद्याः, समुद्राः अपि तत्र सन्निहिताः भवन्ति। यत्र धर्मनिष्ठा, सत्यव्रता, पतिसंयुक्ता पत्नी गृहे तिष्ठति, तत्र यज्ञाः, गोः, ऋषयः सन्ति—न संशयः। सर्वे तीर्थानि, पुण्यस्थलानि तस्य पत्न्याः सन्निधाने एव तत्र सन्ति। धर्मपत्नीयोगेन गार्हस्थ्यं प्रतिष्ठितम्; भूमौ गार्हस्थधर्मात् उच्चतरः धर्मः नास्ति। गार्हस्थस्य गृहम् पुण्ययुक्तम्, सत्यपुण्यसम्पन्नम्; वणिक् सर्वतीर्थरूपः, सर्वैः देवैः सहितः। सर्वे प्राणिनः गार्हस्थ्यजीवनं आश्रित्य एव सन्ति; अन्यः आश्रमः तस्मात् श्रेष्ठः न दृश्यते। यत्र दानं, धर्माचरणं गृहे सन्ति, तत्र मन्त्राः, होमाः, देवाः, धर्माः सर्वे प्रवर्तन्ते। किन्तु यस्य पत्नी नास्ति, तस्य गृहम् वनवत् भवति; यज्ञाः, दानानि तत्र असफलानि। पत्नीविहीनस्य, महान् व्रतानि, धर्मकर्माणि, पुण्यकर्माणि अपि निष्फलानि भवन्ति। धर्मलाभाय पत्न्या तुल्यं तीर्थं नास्ति; शृणु, गार्हस्थस्य त्रिलोक्ये अन्यः धर्मः नास्ति। यत्र पत्नी अस्ति, तत्र गृहम्; ग्रामे वा वने वा, सा सर्वधर्मस्य साधनम्। पत्न्या तुल्यं तीर्थं नास्ति, सुखं नास्ति, पुण्यं नास्ति—तस्य पारगमनाय, कल्याणाय। हे अधम पुरुष, धर्मनिष्ठां, पतिव्रतां पत्नीं त्यजित्वा, गृहं धर्मं च परित्यजसि—क्व तव धर्मस्य फलम्? यदि तीर्थे श्राद्धं दानं च पत्न्याः विना करोति, तेन दोषेन तव पितरः बद्धाः। त्वं चोरः, ये लोभिनः तव श्राद्धार्पितं अन्नं भुञ्जन्ति, ते अपि चोराः। श्रद्धायुक्तः पुत्रः, पत्न्याः हस्तेन दत्तं अन्नं श्राद्धे दत्वा, तस्य पुण्यं अहम् उद्घोषयामि। यथा अमृतपानात् पुरुषाणां तृप्तिः, तथा पितरः श्राद्धेन तृप्त्याः प्राप्नुवन्ति—सत्यं सत्यं। गार्हस्थधर्मे पत्न्याः प्रमुख्यं अस्ति; त्वं मोहितः तां व्याजेन वञ्चितवान्, तव कर्म व्यर्थं, चोरस्य इव। ये पितरः पत्न्याः विना अर्पितं अन्नं भुञ्जन्ति, ते अपि चोराः; किन्तु यदि पत्नी स्वहस्तेन अन्नं पचति, तत् अमृतवत्। तदन्नं पितरः तृप्तचित्ताः भुञ्जन्ति, तेन तृप्तिम्, सन्तोषं च प्राप्तवन्तः। अतः पत्नीविहीनस्य धर्मः न सफलः; पत्न्या तुल्यं तीर्थं नास्ति, यत् पुरुषस्य शुभगति प्रददाति। धर्मपत्नीविना कृतः धर्मः निष्फलः भवति। एवं सुकलायाः कथा, वेनस्य आख्यायायां, भूतिखण्डे पद्मपुराणस्य, एकोनषष्टितमोऽध्यायः समाप्तः। ततः कृकलः पप्रच्छ— “कथं अहं सिद्धिं प्राप्नुयाम्? कथं पितरः विमोचयामि? हे धर्मनाथ, एतत् विस्तारतः कथय।” धर्मः उवाच— “गृहं गच्छ, हे भाग्यशाली! त्वया विना सा दुःखिता वर्तते। धर्ममार्गे चलन्तीं धर्मपत्नीं सुकलां जागरय। गृहं गत्वा, तस्याः हस्तेन श्राद्धं कुरु; तीर्थस्मरणं कृत्वा उत्तमान् देवतान् पूजय। तीर्थयात्रां कृत्वा निश्चितं सिद्धिं प्राप्स्यसि। किन्तु, यः धर्मं पत्न्याः विना साधयितुम् इच्छति, सः गार्हस्थ्यं त्यजित्वा वनं एकाकी विचरेत्; सः अस्मिन् लोके निष्फलः भवति, देवाः तं न गणयन्ति। यज्ञाः पत्न्याः सन्निधाने सफलाः; एकः पुरुषः धर्मार्थयोः साधनाय न समर्थः। विष्णुः उवाच— एवं धर्मः वणिकं उक्त्वा यथागतं प्रत्यगच्छत्। ततः धर्मपरायणः कृकलः स्वगृहं प्रति प्रस्थितवान्।