ये केचित् स्वर्गकामाः पुनः पुनः स्नानं कृत्वा अस्मिन्संसारे सुखं भुञ्जन्ति, ततः परमं विष्णोः धाम प्राप्नुवन्ति। सूर्यवंशे च सोमवंशे च जाताः, वत्रवतीं समागत्य स्नानं कृत्वा परमं तुष्टिं प्राप्तवन्तः। तस्य दर्शनात् दुःखं नश्यति, स्पर्शनात् मनसोऽपि पापं विनश्यति; स्नानं भोजनं च तत्र कृत्वा मुक्त्यर्थं पात्रं भवति। स्नानजपहोमैः अनन्तं फलम् आप्नोति; वाराणसीं तीर्थं गत्वा श्रद्धया चान्द्रायणव्रतं कुर्यात्। तत्र गत्वा, देवश्रेष्ठ, महत् पुण्यं लभते; विशेषतः वत्रवतीतीरे यदि तत्र मृत्युं लभते। सः चतुर्भुजः भूत्वा विष्णोः परमं धाम गच्छति; सर्वाणि पृथिव्यां तीर्थानि, देवाः, पितरः च—सर्वे वत्रवतीतीरे निवसन्ति, देवेश्वरि। पुनः पुनः किं वक्तव्यम्, सुमुखि? पृथिव्यां वत्रवतीसमं तीर्थं नास्ति, सनातनि; अहं विष्णुः, ब्रह्मा, देवाः, महर्षयः—सर्वे देवाः वत्रवतीतीरे निवसन्ति, महादेवि; एकवारं, द्विवारं, विशेषतः त्रिवारं—ये तत्र स्नानं कुर्वन्ति, निःसंशयं मुक्तिम् आप्नुवन्ति। एवं श्रीपद्मपुराणस्य उत्तरखण्डे वत्रवतीमहात्म्यनाम्नि चतुश्चत्वारिंशदधिकशतत्रयं अध्यायः समाप्तः, पञ्चपञ्चाशत्सहस्रश्लोकसमेतः। ततः श्रीमहादेवः उवाच—देवि, साभ्रमतीमहात्म्यं तव कथयामि; तत्र महर्षिः कश्यपः महत्तपः कृतवान्। सः बहूनि वर्षाणि अर्बुदपर्वते रम्ये, विविधवृक्षैः आवृतं, घोरं तपः अकरोत्। तत्र कश्यपः तपः अकरोत्, यत्र सरस्वती रम्या प्रवहति, शुद्धा पापहारिणी। एकदा, हे देवि, सः नैमिषं प्रति गतः; तत्र सर्वे ऋषयः बहुविधं संवादं अकरोत्। ततः द्विजाः कश्यपं पप्रच्छुः—“कश्यप, अस्माकं सुखाय, भगवन्, गङ्गां अत्र आनय।” “तव नाम्ना सा गङ्गा सर्वश्रेष्ठा नदी प्रसिद्धा भविष्यति।” इति तेषां वचनं श्रुत्वा, द्विजान् प्रणम्य, अर्बुदवनं सरस्वतीतीरे गतः, तत्र सः दुष्करं तपः अकरोत्। तत्र द्विजः कश्यपः मया पूजितः, तदा अहं तस्य ब्राह्मणश्रेष्ठस्य साक्षात् प्रकटितः। वरं वृणु, शुभे, यद् मनसि अस्ति। कश्यपः उवाच—“वरदः त्वं, देवदेव, जगन्नाथ; या पुण्यगङ्गा तव शिरसि स्थितः, पापहारिणी—सा मम विशेषतः दत्तव्या, नमामि त्वाम्।” ततः, देवी, अहं उक्तवान्—“गृणीष्व, ब्राह्मणश्रेष्ठ।” ततः एकं केशपाशं मोचयित्वा गङ्गां दत्तवान्। कश्यपः तां गङ्गां गृहीत्वा हर्षपूर्णः स्वस्थानं प्रत्यगच्छत्। केशरन्ध्रनाम्नि तीर्थे कश्यपः निवसति; तत्र सः ऋषिभिः सहितः गतः। कश्यपेन आनीता सा नदी कश्यपीति प्रसिद्धा अभवत्; तस्य दर्शनात् ब्रह्महत्यापि मुक्तिः भवति। पार्वती उवाच—“केवलं स्नानेन तत्र तीर्थे किं पुण्यं जायते? कथय, विश्वनाथ, दयालु, मम कृपां कुरु। दर्शनात् किं पुण्यं, स्नानेन किं, कथय, देवेश; किं महात्म्यं, ब्राह्मण, सर्वं वक्तव्यं।” महादेवः उवाच—“अहं बहूनि तीर्थानि, देवालयानि श्रुतवान्; विष्णोः कृपया समुद्रगामिनीः नद्यः—गङ्गा, यमुना, रेवा, तापि, गोदावरी, तुंगभद्रा, कौशिकी, गल्लिका, कावेरी, वेदिका, भद्रा, सरयू, तथा अन्याः बहवः नदीः पापनाशिनीः। प्रयागराजः, काशी, पुष्कर, नैमिषारण्यं, अमरकण्टकः, द्वारकाक्षेत्रं, अर्बुदवनं—एवं दिव्यानि उत्तमानि तीर्थानि। एतानि सर्वाणि विष्णोः मायया श्रुतवान्। पूर्वं भगीरथेन मया याचितः, पार्वति; तदा गङ्गा तस्य विष्णुलोककामाय दत्ता। पुनः ऋषिभिः याच्यमाना कश्यपाय दत्ता। एषा कश्यपी गङ्गा सदा रोगदोषनाशिनी; युगानुसारं भिन्नं नाम्ना प्रसिद्धा। तस्मात् सत्यम् कथयामि, शोभने; कृतयुगे कृतवती, त्रेतायां गिरिकर्णिका, द्वापरे चन्दना, कलियुगे साभ्रमती; प्रतिदिनं जनाः स्नानाय तत्र आगच्छन्ति। सर्वपापविमुक्ताः प्लक्षावतरणतीर्थे सरस्वत्यां विष्णोः शाश्वतं धाम प्राप्नुवन्ति, देवि। केदारकुरुक्षेत्रयोः स्नानात् यत् पुण्यं लभ्यते, तत् पुण्यं प्रतिदिनं साभ्रमत्यां जनाः प्राप्तवन्ति। इदं निःसंशयं, व्यासस्य वचनं; भाद्रपदस्य उत्तरार्धे, वा प्रतिदिनं अपि, देवेश्वरि...