राजन्, एकदा कश्चित् पुरुषः तस्यैव वार्यस्य पानात् कुष्ठरोगात् निःसन्देहं विमुक्तः अभवत्, तस्य च मनः विशुद्धतरं जातम्। ततः, देवेश्वरि, तस्मिन् विष्णोः भक्तिः उत्पन्ना; तदनन्तरं सः नित्यं स्नानं कृतवान्। सः शुद्धः, नानाविधधनसम्पन्नः, देवेश्वरि, अस्मिन लोके सुखं भुञ्जानः, बहूनि यज्ञानि अकरोत्। ब्राह्मणेभ्यः दानं दत्त्वा सः वैष्णवस्थानं प्राप्तवान्; अतः, देवी, विशेषेण वत्रवत्याः महत्त्वं ज्ञातव्यम्। ये ब्राह्मणाः तत्र स्नानं कुर्वन्ति, गिरिसुत, ते मुक्ताः भवन्ति; क्षत्रियः, वैश्यः, शूद्रः वा, देवश्रेष्ठ, तत्र स्नानात् बन्धनात् पापस्य विमुक्ताः भवन्ति। कार्तिके वा माघे वा, पतितः वेदनिन्दकः अपि, स्नानं कुर्वन् पापबन्धनात् मुक्तः भवति। नदीसंयोगे स्नानात् पापविमुक्तिः, देवी; यत्र यत्र साभ्रवतीसंयोगः दृश्यते। विशेषेण तत्र स्नानात् ब्रह्महत्यापि नित्यं विमुच्यते; खेठकपुरी दिव्या स्वर्गसदृशी, निष्पापे। तत्र, देवी, ब्रह्मणा बहूनि योगानि कृतानि; स्नानं भोजनं च तत्र कृत्वा पुनर्जन्म न भवति। सा द्वितीया गङ्गा स्मृता, विशेषेण कलियुगे, देवी; ये पुरुषाः सुखकामाः, ये पुरुषाः धनकामाः, तत्र स्नानं कृत्वा स्वर्गकामाः पुनः पुनः सुखं भुञ्जन्ति, ततः विष्णोः शाश्वतं स्थानं प्राप्तवन्तः। सूर्यवंशजाः तथा चन्द्रवंशजाः, वत्रवतीं प्राप्त्वा तत्र स्नानं कृत्वा परमं तुष्टिं प्राप्तवन्तः। दर्शनात् दुःखं नश्यति; स्पर्शात् मनसः पापं निश्चितं नश्यति; स्नानं भोजनं च तत्र कृत्वा मोक्षयोग्यता निश्चितं भवति। स्नानजपहोमैः अनन्तं फलमवाप्यते; वाराणसीतीर्थे गत्वा श्रद्धया चान्द्रायणव्रतम् आचरितव्यम्। तत्र गत्वा, देवश्रेष्ठ, महान् पुण्यलाभः स्यात्; विशेषतः वत्रवत्यां मृत्युसंयोगे। तत्र मृतः चतुर्भुजः भूत्वा विष्णोः परमं स्थानं याति; सर्वाणि तीर्थानि, देवाः, पितरः अपि— सर्वे, देवेश्वरि, वत्रवत्यां वसन्ति; किं पुनः पुनः वक्तव्यम्, सुन्दरमुखि? पृथिव्यां वत्रवत्याः तुल्यं तीर्थं नास्ति, शाश्वते; अहं विष्णुः, ब्रह्मा, देवाः, परमर्षयः अपि— सर्वे देवाः वत्रवत्यां वसन्ति, महादेवि; एकवारं, द्विवारं, विशेषेण त्रिवारं— ये तत्र स्नानं कुर्वन्ति ते निःसन्देहं मुक्ताः भवन्ति। एवं श्रीपद्ममहापुराणस्य उत्तरखण्डे वत्रवत्याः माहात्म्यं नाम चतुश्चत्वारिंशदधिकशतत्रयचत्वारिंशद् अध्यायः समाप्तः। ततः श्रीमहादेवः उवाच— देवी, साभ्रमत्याः माहात्म्यं सत्यम् कथयामि; महर्षिः कश्यपः महत्तपः अकरोत्। सः अर्बुदगिरौ, नानावृक्षैः आवृतायां रम्यायां भूमौ, बहूनि वर्षाणि कठोरं तपः अकरोत्। तत्र कश्यपः तपः अकरोत्, यत्र रम्या सरस्वती प्रवहति, शुद्धा पापनाशिनी च। एकदा, देवी, सः नैमिषं प्रति गतः; तस्मिन्नेव समये सर्वे ऋषयः बहुविधं संवादं अकरोत्। ततः, द्विजाः कश्यपं सम्यक् पप्रच्छुः— "कश्यप, अस्माकं सुखाय, भगवन्, गङ्गां अत्र आनय।" "तव नाम्ना सा गङ्गा, नदीश्रेष्ठा, प्रसिद्धा भविष्यति।" तेषां वचनं श्रुत्वा, द्विजेषु नमस्कृत्य, सः अर्बुदवनं सरस्वतीतीरे अगच्छत्; तत्र तत्र सः परमदुष्करं तपः अकरोत्। तदा अहम् अपि तेन द्विजेन कश्यपेण पूजितः अभवम्; तस्मिन्नेव काले तस्य उत्तमब्राह्मणस्य साक्षात् प्रकटितवान्। "वरं वृणीष्व, शुभे, यद् मनसि अस्ति।" कश्यपः उवाच— "त्वं वरदः, देवदेव, विश्वनाथ; या पुण्या गङ्गा, पापनाशिनी, तव शिरसि स्थितः— सा विशेषेण मम दीयताम्, महादेव, नमः ते।" तदा, देवी, अहम् उक्तवान्— "गृहाण, ब्राह्मणश्रेष्ठ।" एकं केशपाशं विमोच्य गङ्गां दत्तवान्। तां गृह्य, ब्राह्मणश्रेष्ठः हृष्टः स्वस्थानं प्रतिगच्छत्। तत्र केशरन्ध्रनाम्नि तीर्थे कश्यपस्य निवासः अभवत्; तत्र, देवेश्वरि, सः ऋषिभिः परिवृतः गतः। कश्यपेण आनीता सा नदी कश्यपीति प्रसिद्धा अभवत्; केवलं दर्शनात् ब्रह्महत्यापि विमुच्यते इति कथ्यते। पार्वती उवाच— "केवलं स्नानात् तत्र तीर्थे किम् पुण्यं स्यात्? कथय, विश्वनाथ, कृपानिधे, मम कृपां कुरु। दर्शनात् किम्, स्नानात् किम्, कथय, देवेश्वर; किम् तस्य माहात्म्यं, ब्राह्मण, सर्वं वक्तव्यम्।" महादेवः उवाच— "बहूनि तीर्थानि, देवालयानि, अहम् श्रुतवान्; विष्णोः प्रसादात्, समुद्रं प्रति प्रवहन्त्यः नद्यः, देव। गङ्गा, यमुना, रेवा, महती तापी, गोदावरी, तुङ्गभद्रा, कौशिकी, तथा गल्लिका। कावेरी, वेदिका, भद्रा, पापनाशिनी सरयू, तथा पृथिव्यां बहुविधाः नद्यः सर्वपापनाशिन्यः।" एवं स्नेहेन, श्रद्धया, देवी, वत्रवत्याः माहात्म्यं तथा साभ्रमतीकस्य माहात्म्यं श्रीमहादेवेन उपदिष्टम्।