तत्र अहम् एकां परमसतीं स्त्रीं ददर्श, या स्वगृहे स्थित्वा, पतिदेवस्य पादयोः समाधिना निमग्ना, स्थिरचित्ता, विक्षेपकल्पनावर्जिता योगिवत् आत्मनं न्यवेशयत्। तदा, एकः अद्भुतरूपवान्, अनन्ततेजस्वी, सतीं मोहयितुं मायां प्राकुरुत; तत्र नीललक्षः महात्मा, रमासहितः, मत्स्यध्वजः, च पुरन्दरः अपि उपस्थिताः। तं सौम्यं विक्रान्तं पुरुषं तादृशं विचरन्तं दृष्ट्वा, महात्मनः वैश्यस्य भार्या, कामेनाक्रान्तं तमपि, रूपसम्पन्नं गुणज्ञं च, नैव मनसा अपि अवलोकयत्। यथा पद्मपत्रस्थं जलं शीघ्रं स्फटिकमणिप्रतिष्ठां लभते, तथा सा पतिसंयुक्ता सती, सत्येन सह स्वभावं प्राप, यः पूर्णसत्येन संयुक्तः। पूर्वं तस्यै युवत्यै दूतः प्रेषितः, यः धर्मज्ञं तं पुरुषं, लीलारूपिणं, नानाविधस्वभावं च, दर्शयामास; सर्वमेतत् तस्यै प्रकाशितम्। अहं च स्वस्य शक्तिमन्तं कालमेव चिन्तयन्, गुणदोषयुक्तः प्रियतमेति, किमु सत्यभारितः रतिसंयुक्तः जीवेत्? यदि प्रियतमः मे महाबुद्धिः मम भावान् स्वीकरोति, कथं चिरं जीवेत्? मम देहः शून्यः, त्वरया निष्क्रियः, मृतवत् एव। मम देहग्रामवासिनः सर्वे 'परिणाम' नाम क्रियाम् आचरन्तः विनष्टाः; अपि च, मम ऐश्वर्येऽपि, स प्रियतमः मम तुल्यः, कामेन परमश्रियं प्राप्तवान्। यदा अमृतरूपं परमसुखदं स्वस्वरूपे नृत्यति, तदा एषा अद्भुता वार्ता वक्तव्या—यः कश्चिद् माम् इच्छति, भोक्तुम् अपि इच्छन्। एवं चिन्तयन्ती सा महापतिव्रता सत्यसूत्रेण दृढचित्ता, तदा स्वगृहं प्रविवेश, तस्य तत्त्वज्ञानाय कृतनिश्चया। एवं सुकलाया वृत्तान्तः, भूप्रसिद्धे पद्मपुराणे, वेनाख्यायायां भूमिखण्डे, चतुश्चत्वारिंशत्तमे अध्याये समाप्तः। ततः विष्णुः उवाच—तस्याः चित्तस्थितिं ज्ञात्वा, देवराजः कामाय प्राह—"नास्ति मार्गः, हे स्मर, तस्याः जयाय; सा पतिव्रता, सत्यध्याननिष्ठा। धर्माख्यं धनुः गृहीत्वा, ज्ञानाख्यं च उत्तमं बाणं, सा युद्धाय सन्नद्धा, यथा वीरः स्वबलविक्रमं गर्वयन्। सा केवलं सत्यार्थं जेतुम् इच्छति; त्वं स्वबलं दर्शय; यदि अद्य तां जेष्यसि, तदा यथायोग्यं निर्णीयताम्। पूर्वं त्वं अत्र महात्मना शंभुना दग्धः; तस्य विरोधात् पापफलमवाप्य, अनङ्गत्वं प्राप्तः, हे स्मर, एष एव सत्यम्। पूर्वकृतानि कर्माणि स्मर; तेषां तीव्रफलमवाप्य, नीचयोनिं नूनं प्राप्स्यसि; अत्र त्वं अस्याः सतीसहितः कथ्यसे। ये त्रिषु लोकेषु महामनाः द्वेषं कुर्वन्ति, ते पापकर्मफलमेव अनुभवन्ति—दुःखं रूपनाशं च। तस्मात्, हे काम, अस्याः पतिव्रतायाः त्यागं कृत्वा, यथासत्यसम्बन्धात् पूर्वं पापमशक्यं मया लब्धम्। त्वमेव एषां वृत्तिं जानासि; गौतमेन अपि शप्तः अहम्, सर्वदा मेषशिश्नत्वेन जातः; त्वं तत्र मां परित्यज्य गतः। पतिव्रतानां तेजः अपारम्; स्रष्टा समर्थः, सूर्यः अपि तद् न सहते; एषा नीचरूपा, अनसूयया मुनिना शप्तत्वात् रक्षिता। सूर्यस्य प्रकाशं निरोद्धुम्, पतिव्रतस्य मृत्युम् अपि प्रतिषेधयितुम्, माण्डव्यकौण्डिन्ययोः शापं च प्रतिषेधयितुम्। सत्याख्या अत्रेः प्रिया पतिव्रता त्रिदेवान् आत्मपुत्रान् अकरोत्; एषा कथा, हे मन्मथ, त्वया श्रुता, यः संयमसम्पन्नः स एव विजयी। सावित्री नाम द्युमत्सेनकन्या, स्वप्रियं पुनः पुनरुत्थाप्य, अत्र सत्यापि अश्वपति-पुत्रं दत्तवती, यथा श्रुतम्। अग्निशिखां कः स्प्रष्टुं शक्नोति, कः समुद्रं तरितुं, मूढ! कः स्वहस्तबद्धशिलया पतिव्रतां जेतुं शक्नोति? एवं देवेन्द्रः कामाय हितोपदेशं कृत्वा, तं श्रुत्वा मकरध्वजः स्वयं देवेन्द्रं प्रत्युवाच। कामः उवाच—"तवाज्ञया अहं प्राप्तः, धैर्यं मैत्रीं पुरुषार्थं च त्यक्त्वा; तस्मात् त्वं मां निर्बलत्वेन, भीरुत्वेन च भाषसे। यदि अहं संकुलचित्तः गच्छेयम्, ख्यातिः नश्येत्; सर्वे मां पराजितां स्त्रीद्वारा हसितुं वदिष्यन्ति। पूर्वं ये देवासुराः जिताः, मुनयश्च तपोनिष्ठाः, ते अपि मां हास्यवस्तुं करिष्यन्ति—मन्मथः स्त्रिया विजितः। तस्मात्, त्वया सह गत्वा, तस्याः बलं गर्वं च नाशयिष्यामि; वीर्यं साहसं च विनाशयिष्यामि; किमर्थं भीतः, हे शक्र? इत्युक्त्वा, स धनुः पुष्पबाणैः सहितं गृहीत्वा, तस्यै लीलयै स्थितायै प्राह—"मायां कुरु, गच्छ।" "गच्छ, धर्मनिष्ठां सुकलां वैश्यपत्नीं सत्ये स्थितां गुणज्ञां च; तत्र कार्यं कुरु, सहाय्यरूपेण, सखे, श्रृणु।" इत्युक्त्वा, कामः पुनः ताम् आमन्त्र्य, "मम कार्यं तव परमं स्यात्, स्नेहेन तां सत्कुरु।" यथा सुकला इन्द्रदर्शनात् स्नेहम् आवहति, तथा त्वं विविधैः उपायैः गुणवाक्यैः च तां वशे कुरु, सखे, शृणु। "इदानीं नन्दनरूपेण, पुष्पफलसमृद्ध्या, कोकिलभृङ्गनिनादेन, तद् कार्यं शीघ्रं कुरु।" "मकरं मधुरामृतगुणसम्पन्नं, वायुसहितं, स्वकर्मदूतैः सहितं, पुनः कामं प्रेषय।" इत्येवं स्वबलं, यत् त्रिलोकमपि मोहितुम् अर्हति, आज्ञाप्य, कामः देवेन्द्रेण सह तां महापतिव्रतां मोहयितुं प्रययौ। एवं पञ्चपञ्चाशत्तमेऽध्याये, सुकलाया वृत्तान्तः, भूमिखण्डे वेनकथायां पद्मपुराणे समाप्तः। विष्णुः उवाच—"तस्याः सत्यनाशाय, मनोभवः देवेन्द्रेण सह निर्ययौ; तदा सत्याः धर्मं प्रति वाक्यम्। 'पश्य, हे धर्म, बुद्धिमन्, मनोभवस्य कर्माणि येन तव हेतोः, स्वस्य च, सतीमहात्मनः च, कृतानि। अहम् एकं महद् गृहम् निर्मिमि, यः सुखदः, सत्यः सुप्रियः सुदेवः नाम, उत्तमगृहः।'" एवं सुकलाया महापतिव्रतायाः चित्तनिष्ठा, कामस्य प्रयत्नः, देवेन्द्रस्य उपदेशः, धर्मस्य च संवादः, सर्वं भूमिखण्डस्थिते पद्मपुराणे वेनकथायां प्रकाशितम्।