श्रूयतां दिव्यं कथामृतं, या पद्ममहापुराणस्योत्तरखण्डे प्रवर्तते। पुरा, वृत्रेण एकः कूपः निर्मितः, यः “अतिगम्भीरः” इति विख्यातः। तस्मात् कूपात् देवी प्रादुरभवत्, या महापातकसमूहविनाशिनी अभवत्। सा नदी, गङ्गायाः सदृशी, सर्वनदीनाम् उत्तमा, दृष्टमात्रेण एव पापराशीन् शमयति। शृणु, हे देवि! पुराकल्पे काचित् कथा अस्ति या पापिनां दोषनिवारणाय कर्मबन्धविमोचनाय च श्रवणीयम्। चम्पकपुरीनाम्नि नगरे कश्चन राजा बभूव, सदा दुष्टः, पापात्मा, जनविघातकः च। स धर्मरूपधारी अधार्मिकः, विष्णुनिन्दायाम् अनुरक्तः, देवब्राह्मणघ्नः, आश्रमदूषकः च। वेदनिन्दायाम् प्रवृत्तः, धनवान्, मूर्खः, क्रूरः, कपटी च, मिथ्याशास्त्रपरायणः, परस्त्रीगामी च। तस्य नाम आसीत् विदारुणः, स एव मूर्खः। कदाचित् दैवयोगेन स नदीतीरं प्राप, मृगयायाम् संलग्नः, स्वयं कुष्ठी, ब्राह्मणनिन्दनस्य फलतः एव। स सदैव दुर्जनः, कपटी, निर्दयः, पशुवत्, वेदनिन्दायाम् एव प्रवृत्तः, गवां शास्त्रदूषकः च। स एव, वने विचरन्, तृषया पीडितः, मित्रैः सहितः, अश्वात् अवतीर्य, जलं अपिबत्, गृहं प्रतिनिवृत्तः। तस्मिन् एव जले पानकाले कुष्ठरोगः निःसंशयं व्यपगतः, मनश्च विशेषतः शुद्धम् अभवत्। ततः, हे सुरेश्वरि, तस्य हृदि विष्णुभक्तिः उत्पन्ना, स ततः प्रभृति नित्यं स्नानपरायणः अभवत्। स शुद्धः, बहुविधधनसम्पन्नः, सुखभुक्, बहुयज्ञकृत् अभवत्। ब्राह्मणेभ्यः दानानि दत्त्वा, स वैष्णवपदं प्राप्तवान्। एवं, हे देवि, वेत्रवत्याः माहात्म्यं विशेषतः ज्ञेयम्। ये ब्राह्मणाः तत्र स्नानं कुर्वन्ति, हे गिरिसुते, ते मुक्ताः भवन्ति; क्षत्रिया वा, वैश्याः वा, शूद्राः अपि, हे देवश्रेष्ठे! यत्र यत्र स्नानं कुर्वन्ति, तत्र पापबन्धनात् विमुच्यन्ते; कार्तिके वा माग्ऱे, अपि चाण्डालो वेदनिन्दकः अपि। संगमे स्नानकाले पापात् विमुच्यते, यत्र यत्र साभ्रवत्याः संगमः दृश्यते। विशेषतः तत्र स्नानात् ब्राह्मणघ्नोऽपि मुक्तः सदा; खेटकपुरी दिव्या, स्वर्गसदृशी, हे पापवर्जिते! तत्र बहवः योगाः ब्रह्मणा कृताः; स्नानभोजनयोः तत्र पुनर्जन्म नास्ति। सा द्वितीयगङ्गा स्मृता, विशेषतः कलियुगे, हे देवि; ये पुरुषाः सुखकामाः, धनकामाः च, स्वर्गकामिनः च, पुनःपुनः स्नात्वा, इह सुखं भुञ्जते, ततः विष्णोः परमं पदं प्राप्नुवन्ति। सूर्यवंशजाः, सोमवंशजाः च, वेत्रवतीं प्राप्त्वा, तत्र स्नात्वा, परमं तुष्टिं प्राप्नुवन्ति। दृष्ट्वा तु दुःखं नश्यति, स्पृष्ट्वा मनसः पापं क्षीयते, स्नात्वा च भुक्त्वा च तत्र, मुक्त्यर्हः अपि न संशयः। स्नानजपहोमैः अनन्तफलम् आप्नोति; वाराणस्यां गतवा चन्द्रायणव्रतम् आचरितव्यं श्रद्धया। तत्र गत्वा, हे देवश्रेष्ठ, महत् पुण्यं लभते; विशेषतः वेत्रवत्यां मृत्युः यदि तत्र भवेत्। स चतुर्भुजः भूत्वा विष्णोः परमं पदं याति; सर्वतीर्थानि, देवाः, पितरः अपि, सर्वे वेत्रवत्यां निवसन्ति, हे सुरसुन्दरी! किं पुनः पुनः वक्तव्यम्? न हि वेत्रवत्याः समं तीर्थं पृथिव्यां, हे नित्ये! अहं विष्णुः, ब्रह्मा, देवाः, ऋषयः च, सर्वे देवाः वेत्रवत्यां निवसन्ति। एकवारं, द्विवारं, विशेषतः त्रिवारं ये स्नानं कुर्वन्ति, ते निःसंशयं मुक्ताः भवन्ति। एवं वेत्रवत्याः माहात्म्यम् उक्तम्। अथ, श्रीमहादेव उवाच— हे देवि! साभ्रमत्या माहात्म्यं सत्येन कथयामि। महर्षिः कश्यपः महत्तपः अकरोत्। स बहूनि वर्षाणि अर्बुदगिरौ, विविधवृक्षैः छन्ने रम्ये स्थले, कठोरं तपः अकरोत्। तत्रैव सरस्वत्याः सुशीतले पावने पापनाशिन्यां तटे, महर्षिः कश्यपः तपश्चर्याम् अकरोत्। एकदा, हे देवि, स नैमिषारण्यं प्रति जगाम। तत्र सर्वे ऋषयः बहुविधसंवादेषु संलग्नाः आसन्। तदा, द्विजातयः सम्यक् कश्यपं पप्रच्छुः— “हे कश्यप, अस्माकं सुखार्थं, भगवन्, गङ्गां आनय। तव नाम्ना सा गङ्गा, सर्वनद्युत्तमा, प्रसिद्धा भविष्यति।” तेषां वचः श्रुत्वा, तान् द्विजातीन् प्रणम्य, स अर्बुदवनं सरस्वत्याः तटं प्रति अगच्छत्, तत्र सुदुस्तरं तपः अकरोत्। तत्र स द्विजोत्तमः कश्यपः मया पूजितः, तदा तस्मै उत्तमब्राह्मणाय साक्षात् प्रादुरभवम्। तस्मै वरं वृणीष्व इति उक्तवान्— यद् इच्छसि तव मनसि अस्ति।