इन्द्रः देवानामधिपतिः सुकलायाः पतिसंनिष्ठायाः दृढतां समीक्ष्य तस्या अनन्यभक्त्या मनसा तां चिन्तयामास। तस्याः परमपतिव्रत्यां पराम् अचलां निष्ठां सम्यग्विचार्य, स इन्द्रः तां परीक्षितुम् उद्यतः अभवत्, तस्या धैर्यं पतिस्नेहं च ज्ञातुम्। तदा देवराजः कुतूहलयुक्तः कामदेवं स्मरम् स्मृतवान्। ततः मीनकेतुः पुष्पधनुर्धरः रत्याः सहितः बलवान् सन्निधिम् आगतः। स रतिसमेतः प्रणम्य सहस्राक्षं इन्द्रं वाक्यमुवाच— "भगवन्, किमर्थं मां त्वं स्मरसि? आज्ञापय, यथाशक्ति सर्वं करिष्यामि।" इन्द्रः उवाच— "एषा सुकला महाभाग्या पतिव्रता च। हे कामदेव, श्रुणु, तस्यै उत्तमां साहाय्यं कुरु।" स चकार— "सर्वमस्तु, सहस्राक्ष, अहं नूनं करिष्यामि। तव प्रीत्यर्थं, देवेश, सहाय्यं दास्यामि।" एवमुक्त्वा बलवान् कामः मुनिभिः अपराजितः स्वबलं दर्शयन् उवाच— "मुनिनः अपि मम बाणैः जिताः, देवाः अपि मया जिता एव। स्त्रीषु त्वङ्गतेः को विशेषः? अहं हि स्त्रीशरीरेषु सर्वाङ्गेषु वसामि।" "ललाटे स्तनयोः नेत्रयोः केशाग्रेषु नित्यं, नाभ्यां कट्यां पृष्ठे च चित्स्थले च च। ओष्ठे दन्तमूले च क्षिप्रं, कक्षयोः अपि न संशयः; सर्वाङ्गेषु उपाङ्गेषु च सर्वत्र अहं वसामि। स्त्री एव मम निवासः, तत्रैव अहं स्थिरः। तत्र स्थित्वा सर्वान् नरान् हन्यामि—न संशयः।" "स्वभावतः दुर्बलत्वात् मम बाणैः दग्धाः, पितरौ मातरं बान्धवान् वा दृष्ट्वा—यदि सः रूपवान् धर्मिष्ठश्च, मम बाणैः आहतः, सा स्त्री चञ्चला भवति—न संशयः; परिणामं न विचिन्तयति। स्त्रीणां गर्भदेशः स्पन्दते, स्तनाग्राणि च स्पन्दन्ति; न स्थैर्यं, देवेश, धर्मिष्ठाः अपि मया विनाश्यन्ते।" ततोऽब्रवीदिन्द्रः— "अहं रूपवान् धर्मवान् धनवान् च पुरुषः भूत्वा, केवलं कुतूहलात्, कामदेव, एतां स्त्रीं चालयिष्यामि। न कामात्, न भीत्या, न लोभात्, नापि अन्यस्मात् कारणात्; न मोहात्, न क्रोधात्, सत्यं सत्यं, हे रतिप्रिय। तस्याः महतीं सत्यां च पतिव्रतां कथं पश्येयम्? अहमत्र गत्वा ताम् उद्धरिष्यामि, तव मोहो हि कारणम्।" एवं कामं समादिश्य, इन्द्रः स्वयं रूपान्तरेण, स्वयमुत्पन्नरूपेण, सुन्दरः धर्मवान् भूत्वा तत्र जगाम। स सर्वाभरणैः विभूषितः, सर्वैः भोगैः सम्पन्नः, क्रीडाभिः परिवृतः, दानशीलता चिह्नितः अभवत्। यत्र सुकला कृकलीपत्नी निवसति, तत्र स्वं रूपं, गुणं, स्वभावं च प्रदर्शयामास। किन्तु सा देवी, कृकलस्य प्रिया, तं रूपवंतं नरं न पश्यति; यत्र यत्र सा गच्छति, तत्र तत्र केवलं स्वं रूपं पश्यति। तस्या मनः पतिस्मरणेन पूर्णं, केवलं स्वं रूपं पश्यति। सहस्राक्ष इन्द्रः सर्वेषु कामचेष्टासु तस्या पुरतः स्थित्वा दर्शयामास। चत्वरेषु, पथे, तीर्थस्थले, यत्र यत्र सा देवी गच्छति, तत्र तत्र सहस्राक्षः इन्द्रः तां पश्यति। इन्द्रेण प्रेषिता दूतिका सुकलां प्रति गतवती। सा महाभागां सुकलां समीपं गत्वा हसितवदना वाक्यमुवाच— "कियत् सत्यं, कियद् धैर्यं, कियद् तेजः, कियद् क्षमाशीलता! सर्वे लोके, सुन्दरि, त्वदृते रूपवती नास्ति। को वा त्वं शुभे? कस्य वा पत्नी भविष्यसि? धन्यः स पुमान् यस्य धर्मपत्नी त्वं भविष्यसि।" तस्याः वाक्यानि श्रुत्वा सा सुकला उत्तमधिया प्रत्युवाच— "वणिज्जात्यां धर्मात्मा सत्यनिष्ठः पुमान् अस्ति। अहं तस्य कृकलाख्यस्य धर्मिष्ठस्य सत्यवतः वणिजः प्रिया पत्नी अस्मि, सत्यमेव वदामि। मम पतिः धर्मात्मा, बुद्धिमान्, स तीर्थयात्रां गतः। त्रयः वर्षाः यावत् स महात्मा पतिः गतः, अहं तेन विना दुःखिता अभवम्। एषा मम कथा सर्वं उक्तम्। त्वं पृच्छसि—कस्य पत्नी भविष्यामि? वदस्व।" दूतिका पुनरुवाच— "त्वत्समीपं कारणेन आगता अस्मि, शृणु, वक्ष्यामि, श्रोतुं कर्तव्यम्। तव निर्दयः पतिः त्वां त्यक्त्वा गतः, किं त्वया तेन प्रियदुःखदेन? यः धर्मशीलां त्वां त्यक्तवान्, स पापात्मा; स जीवति वा मृतः वा, किं तेन त्वया? किं त्वं तादृशस्य दुःखेन व्यर्थं शोचसि? किं स्वर्णसदृशं देहम् अवसीदयसि?" "बाल्ये केवलं क्रीडनं, यौवने सर्वसुखान्येव; वृद्धावस्थायां दुःखमेव, शरीरस्य क्षयं च। यौवने, सुन्दरि, सर्वाणि सुखानि आनन्देन भुज्यन्ते।" एवं सुकलायाः पतिव्रत्यं, तस्याः धैर्यं, कामस्य च प्रयासं, इन्द्रस्य च परीक्षा, सर्वं सम्यक् प्रवृत्तम्।