सुस्वरं सौम्यभावं च सम्यग्भावितमन्त्रितम्। तव गीतं, धर्मात्मन्, मम ध्यानं विचालयति स्म। ततोऽहं तव समीपे स्थातुं न शक्नोमि—अन्यत्र गच्छेति तम् अवदं। तत् श्रुत्वा गानविद्याधरः प्रत्युवाच—क्व गच्छेयमहम्? गीतं हि आत्मविद्यया तुल्यम्। अहं कदापि कस्यचित् दुःखं न करोमि, नित्यमेव जनानां सुखदः स्मि; दिव्येनानेन गीतनादेन सर्वे देवाः तुष्यन्ति। शम्भुः अपि अत्राकृष्यते, द्विजश्रेष्ठ, गीतध्वनिना; गीत एव सर्वरसान् प्रकटीकरोति, प्रमोदं जनयति। गीतादारभ्य रतिसंयुक्ताः सर्वा एव भावाः तिष्ठन्ति; गीतैव चतुर्वेदानां शोभां करोति। गीतैव सर्वान् देवतान् तर्पयति, नान्यथा। अतः किमर्थं त्वं गीतम् अवज्ञाय मामेवमाचरिष्यसि? एषा तव कृता अन्यायता, भगवन्, केवलं तवात्र दृश्यते। पुलस्त्य उवाच—यथार्थं त्वया गीतस्य माहात्म्यं प्रतिपादितम्। मम वचनानि शृणु, बुद्धिमन्; अहं गीतं न निन्दामि, किं तु पूजयामि, नान्यत्। एते चतुर्दश विद्यास्तम्भाः एकत्रिता सिद्धिं प्रयच्छन्ति; स्थिरचित्तानां प्राणिनां सफलतां ददाति। तपश्च तथा मन्त्राश्च एकाग्रचित्त्या सिद्ध्यन्ति; इन्द्रियसमूहः तु मम मतं चलः। मनः हि इन्द्रियैः प्रेरितं सर्वेषु विषयेभ्यः उन्नीयते; अतः केवलं ध्यानात् स्थिरं भवति—अत्र न संशयः। यत्र न शब्दः न रूपं, न च कन्या वसति, तत्रैव मुनयः केवलं तपसः सिद्धये यान्ति। एतद् गीतं विशुद्धं, सुखप्रदम्; वीर, वयं त्वां द्रष्टुम् न इच्छामः—वनेऽस्मिन्नेव वसामः। अन्यत्र गच्छ वा, अथवा वयं गच्छामः—इत्युक्ते गानगन्धर्वः प्रत्युवाच—यः इन्द्रियवशं जितः स महात्मा इति कथ्यते। स एव विजयी, योगी, वीरः, सिद्धः; यः शब्दं वा रूपं वा श्रुत्वा अपि न चलति ध्यानयोगेन, बुद्धिमन्। यः ध्यानात् न विचाल्यते, श्रुत्वा शब्दं वा दृष्ट्वा रूपं वा, स स्थिरः तपःसिद्धः; त्वं तु इन्द्रियैः आक्रान्तः, तेजोविहीनः। स्वर्गेऽपि अहं गीतस्य प्रभावं न सहिष्णु; ये दुर्बलाः ते वनं परित्यजन्ति—अत्र न संशयः। अयं वनप्रदेशः, ब्राह्मण, सर्वेषां सामान्यः—अत्र न संशयः; देवतानां च सर्वभूतानां, मम तव च समः। कथं अहं एतदुत्तमं वनं परित्यज्य अन्यत्र गच्छेयम्? त्वं इच्छया गच्छ वा तिष्ठ वा; यद्यद् विधेयं तत् निश्चितं भविष्यति। एवं ब्रुवाणं ब्राह्मणं प्रति गानकुशलः गन्धर्वः शृण्वन् तिष्ठति स्म; ततः मुनिः प्रत्युत्तरं दत्तवान्। स बुद्धिमान् चिन्तयामास—किं कर्तव्यं स्यात् पुण्यार्थं? धैर्येण सन् द्विजश्रेष्ठः अन्यत्र जगाम। धर्मात्मा सः तपश्चर्याम् अकरोत्, योगासने नित्यं स्थितः, कामक्रोधमोहलोभान् त्यक्त्वा। सर्वेन्द्रियाणि मनश्च समं संयम्य, योगी पुलस्त्यः मुनिश्रेष्ठः तत्रैव स्थितः। सुकला उवाच—यदा पुलस्त्यः मुनिश्रेष्ठः तस्मात् वनात् निर्गतः, तदा गानकुशलो गन्धर्वः अपि, कालस्य विधानात्, तत्रात्यजत्। स दीर्घकालं चिन्तयामास—अहं तं भीत्या न दृष्टवान्; क्व गतः? कुत्र वसति? किम् आचरति? कथं वा? तदनु सः पद्मसुतं कवन्तं वनान्तरे एकाकिनं ज्ञात्वा, वराहरूपं गृहीत्वा तं परमाश्रमं जगाम। तत्र सः महान् मुनिः ध्यानस्थः, तेजसा दीप्तिमान्, दृश्यते स्म; तं दृष्ट्वा ब्राह्मणः क्षुभितोऽभवत्। संयतं ब्राह्मणं विक्षोभयितुं सः वराहरूपेण स्नुतेन तं प्रोत्पीड्य, क्रीडया व्यवहरति स्म; मुनिः तं पशुरूपिणं ज्ञात्वा तस्य दुष्कृत्यानि क्षमामास। सः तस्य पुरतः मूत्रं कृत्वा, ततः विहसन् विहरति स्म; नृत्यति, क्रीडति, पतति, पुनः चलति च। मुनिः तं पशुरूपिणं ज्ञात्वा तं परित्यज्य तिष्ठति स्म; सः पुनः तेनैव रूपेण आगतः— सः तत्र हास्यं कृत्वा, परिहासं चकार; अश्रूणि मुमोच, गीतं च मधुरया वाचा गायति स्म। एवं सः ब्राह्मणः तं तद्रूपिणं गायकं द्रष्ट्वा, तस्य व्यवहारेण सः पशुर्नैव—इति निश्चितवान्। तस्य वृत्तान्तं ज्ञात्वा, चिन्तयामास—सः मयि एवं व्यवहरति; पशुरिति ज्ञात्वा मया परित्यक्तः—सः दुष्टः, अत्यन्तं क्रूरः। इति ज्ञात्वा, मुनिवर्यः सः क्रुद्धः, तमधमं गन्धर्वं बुद्ध्या शप्तवान्। हे पापिन्, त्वं वराहरूपेण मयि एवं कृतवान्; अतः पापयोनिं वराहरूपं गच्छ। इत्युक्त्वा, सः ब्राह्मणेन शप्तः, देवराजं पुरन्दरं गत्वा, कम्पमानः तं महात्मानं प्रार्थितवान्। मम वचनानि शृणु, सहस्राक्ष! तव कार्यं मया सम्पादितम्; यः तपश्चर्याम् अचरन्, स मुनिश्रेष्ठः मया विक्षिप्तः। तस्मात् तस्य तपसः प्रभावात् अहं कम्पितः, विक्षिप्तः; तेन ब्राह्मणेन शप्तः, मम दिव्यरूपं नष्टम्। शक्र, अहं पशुयोनि प्रविष्टः अस्मि, मां रक्ष; तस्य वृत्तान्तं, गीतकुशलस्य च। इन्द्रः तेन सह तं मुनिं उपगम्य उवाच—प्रभो, सिद्धिविद् द्विजश्रेष्ठ, अनुग्रहं कुरु।