महासिन्धुतुल्यपापजनसम्पर्कात् केवलं पापमेव जायते—एवं हि मातामहदोषात् वेनः स्वयं कलुषितोऽभवत्। ततो मुनयः सुतं पप्रच्छुः—“कः स मातामहस्य दोषः? विस्तरेण तद् वद। स एव मृत्युः, स एव कालः, स एव यमः, स एव धर्मः। स तत्र स्थित्वा कं चन न हिंसति; सर्वे लोकाः, चलाचलाश्च, स्वकर्मानुसारं प्रवर्तन्ते। स्वकर्मफलात् जीवितमृत्युभोगान् अनुभवन्ति; दुष्टाः तं भयानकं स्वकर्मफलसम्भूतं पश्यन्ति। सर्वेषु नरकेषु, हे सूत, कर्मणैव, यमो महापुण्यवान् तान् दिनप्रतिदिनं नियुञ्जाति दण्डयति च। पुण्यकर्मसु स धर्मात्मा केवलं कर्मानुसारं नियुञ्जाति; तस्मिन् दोषो न दृश्यते। मृत्योरपि केन दोषेण पापात्मा वेनः जातः?” इत्युक्ते, सूतः उवाच—“स मृत्युः पापकर्मणां, दुष्टचित्तानां, सदा अधिपः। स कालरूपेण तेषां कर्म विचार्य तैरेव पापैः तान् नाशयति। तस्य पापं ज्ञात्वा यमः तं तथा नयति; पुण्यात्मा तु शुभकर्मणा स्वर्गं प्राप्नोति। मृत्युः स्वयं शीघ्रदूतैः, हर्षेण, गीतमंगलवाद्यैः सर्वान् बन्धयति। पुण्यकर्मणः दानभोगादिभिः संयोजयति; तु दुष्कृतिनः नानातापदुःखक्लेशैः संतापयति। तान् दुष्टान् स भयानकः ताडयति च; मृत्युः तेषां कोपः एव। एवं तस्य कार्यं कर्मानुसारं प्रवर्तते। “हे भाग्यवन्त, मृत्युः अपि लोभात् पुण्येन कन्यां जनयामास, या सूनिता इति नाम्ना महानात्मना जाता। सा कन्या सदा क्रीडन्ती पितुः कर्माणि पश्यन्ती, प्राणिषु कर्तारं धर्माधर्मौ च निरीक्ष्य स्वयमेव नियच्छति। सा भाग्यवती सूनिता नाम कन्या, सखीजनेन सहिताऽपि क्रीडन्ती, वनं प्रविष्टा। तत्र सा गन्धर्वसुतं सुषंखं नाम, संगीतविद्यायाः प्रसिद्धं, दृष्टवती। स सर्वाङ्गसुन्दरः, महातपस्यायुक्तः, सरस्वत्याः संगीतविद्यायाः सिद्ध्यर्थं ध्यानपरः आसीत्। सा प्रतिदिनं तं बाधां जनयामास; स तु सुषंखः सदा क्षमया ‘गच्छ गच्छ’ इत्युक्त्वा क्षमां ददौ। स तु तया प्रेषितः अपि न ययौ, केवलं विघ्नं कृता; सः तु वचनं दत्त्वा, सा कोपसमन्विता, तस्य तपस्यन्तस्य ताडयामास। तदा सुषंखः कोपेन समाविष्टः, तां प्रति उवाच—‘पापे, दुष्टाचारिणि, किमर्थं मम तपस्यायाः विघ्नं कृतवती?’ ‘साधवः प्रतिहिंसां न कुर्वन्ति, पापे; अपि च निन्दिताः अपि न कोपं कुर्वन्ति—एष धर्मस्य मूलम्।’ ‘त्वया, हे पापे, मया निर्दोषेण तपस्विना ताडितोऽहम्।’ इत्युक्त्वा, धर्मात्मा सः सुषंखः सूनितायां पापायां कोपं त्यक्त्वा विरराम। स तु तां स्त्रीं विज्ञाय, महाकोपेन अपि विरम्य, सा तु पापमोहात् वा बालिशत्वात् वा—सुषंखं महात्मानं तपसि स्थितं सम्बोध्य—‘पितः, त्रैलोक्यवासिनां मध्ये त्वमेव मम नाशकः’ इति उवाच। स तु नित्यं दुष्टान् हन्यात्, सत्यं रक्षेत्; तत्र तस्य दोषो नास्ति, सः महापुण्येनैव प्रवर्तते। एवं उक्त्वा, सा पितरं गतवती—‘पितः, अहं गन्धर्वसुतस्य हस्तेन वने ताडिता।’ स तु एकान्ते तपस्यायाम्, रागरहितः, कोपरहितः, धर्मात्मा, सः मम कोपयुक्तः रागयुक्तश्च वाक्यमुक्तवान्। ‘यो मां ताडयति, तं न ताडयेत्; यो मां गर्जति, तं न गर्जयेत्’—एवं स मम उक्तवान्, पितः; तस्य हेतुम् वद। एवं पृष्टे, द्विजश्रेष्ठ, मृत्युः सूनितायै धर्मात्मने किञ्चित् न प्रत्युवाच। सा पुनः वनं गत्वा, यत्र सुषंखः स्थितः, द्वेषात् तं तपस्विनं हस्ताभ्यां ताडितवती। ब्राह्मणाः, मृत्युः कन्या तेन ताडिता; तदा सुषंखः कोपसमन्वितः, महाशक्तियुक्तः, तां तन्वीं कन्यां शशाप। ‘त्वं पापे, मया निर्दोषेण वने वसता ताडिता; अतः अहं त्वां शापयामि।’ ‘यदा त्वं पत्युः सह गार्हस्थ्यं प्रवेशिष्यसि, तदा शृणु—पापकर्मसम्पन्नः, देवद्विजद्वेषी पुत्रस्तव गर्भे भविष्यति।’ ‘सर्वदुष्कृतनिष्ठः, हे पापे, स तव गर्भे भविष्यति।’ इति शप्त्वा, सः अपि तपो गृह्णन् जगाम। तस्मिन् महात्मनि गते, सूनिता गृहं गता, दुःखिता, सर्वं पित्रे न्यवेदयत्। सा पित्रे सर्वं वृतान्तं कथयामास—गन्धर्वसुतस्य शापं, मृत्योरपि उक्तं सर्वं। सः पितरं पप्रच्छ—‘किं त्वया तं निर्दोषं तपस्विनं ताडितम्? सत्यं ताडयितुं न युक्तम्।’ इत्युक्त्वा, धर्मात्मा मृत्युः अत्यन्तदुःखितः, तस्याः दैवसंस्थां चिन्तयामास। सूतः उवाच—अत्रेः पुत्रः, महाबलः, महायशाः अङ्गो नाम, एकदा, हे विप्राः, नन्दनं प्रति जगाम। तत्र सः देवराजं वज्रधारिणं इन्द्रं, अप्सरसां, गन्धर्वाणां, किन्नराणां गणैः परिवृतं, दृष्टवान्।