माघमासे वेण्यां प्रतिदिनं स्नानस्य यत् पुण्यं लभ्यते, तद् कुरुक्षेत्रे सूर्यग्रहणे सहस्रशतं सुवर्णभारदानस्य तुल्यं भवति। शुक्लकृष्णयोः जलयोः माघे स्नानात् राजसूययागसहस्रस्य अव्ययफलम् निश्चितं लभ्यते। पृथिव्यां सर्वतीर्थानि सप्तनगर्यः च माघमासे स्नानार्थं वेण्यां समागच्छन्ति। पापिसंयोगेन सर्वतीर्थजलानि कृष्णानि भवन्ति, किन्तु प्रयागे माघस्नानात् तानि शुद्धानि शुभ्राणि च स्युः। राजन्, माघस्नानात् जातानां अनन्तकल्पजनितानि पापानि, वर्णद्वयस्य अपि, भस्मीकृत्य विनश्यन्ति। प्रयागे माघमासे त्रिदिनस्नानात् वाङ्मनःकायकृतानि पापानि निःसंदेहं नश्यन्ति। त्रिदिनं स्नानं कृत्वा यः प्रयागे माघे पापं परित्यज्य गच्छति, सः सर्पः जीर्णत्वचं त्यजति इव स्वर्गं याति। यत्र गङ्गायाः प्रवेशः, तत्र सा कुरुक्षेत्रसमाना; यत्र सा विन्ध्येन संयुक्ता, तत्र दशगुणं पुण्यं कथ्यते। काश्यां उत्तरवाहिनी गङ्गा शतगुणं पुण्यवती; गङ्गायामुनयोः संगमे काशी शतगुणं अधिका इति श्रूयते। एतेषु सर्वेषु पश्चिमवाहिनी गङ्गा सहस्रगुणं शक्तिमती, राजन्, तस्याः दर्शनमात्रेण ब्राह्मणहत्यापापं नश्यति। पश्चिमवाहिनी गङ्गा कालिन्द्या संयुक्ता माघे दशलक्षपापानि नाशयति, किन्तु सा दुर्लभा। यत् सोम्यं अमृतं इति कथ्यते, तद् वेण्यां पृथिव्यां प्रसिद्धं; माघे तत्र क्षणमात्रं प्राप्तुं देवेष्वपि कठिनं। ब्रह्मा, विष्णु, महादेवः, रुद्रः, आदित्याः, मरुतः, गन्धर्वः, लोकपालाः, यक्षाः, किन्नराः, नागाः— सिद्धाः अणिमाद्यैः शक्तियुक्ताः, अन्ये सत्यशिक्षकाः, ब्रह्माणी, पार्वती, लक्ष्मी, शची, मेना, अदिति, दिति—सर्वा देवपत्नीः नागकन्याः च, घृताची, मेनका, रम्भा, उर्वशी, तिलोत्तमा; सर्वाः अप्सरःगणाः पितरःगणः च, माघे वेण्यां स्नानार्थं आगच्छन्ति, नराधिप। कृतयुगे स्वस्वरूपेण आगच्छन्ति, कलौ गुह्यरूपेण; प्रयागे माघे त्रिदिनस्नानस्य फलम्—तत् पृथिव्यां सहस्राश्वमेधेनापि न लभ्यते। पूर्वे काञ्चनमालिनी त्रिदिनमाघस्नानस्य फलम् राक्षसाय दत्तवती— राजन्, तेन पापिनः मोक्षः प्राप्तः। कārtavīrya उवाच—भगवन्, कः राक्षसः, का काञ्चनमालिनी? कथं सा पुण्यं दत्तवती, कथं सः शुभं प्राप्तवान्? एतद् योगिनां नाथ, अत्रिवंशसूर्य, श्रोतुम् इच्छामि, यद्यर्थं मन्यसे, महत् मे कौतुकम्। दत्तात्रेयः उवाच—श्रुणु, राजन्, अद्भुतं पुरातनं चरितम्, यस्य स्मरणमात्रेण वाजपेययागस्य फलम् लभ्यते। काञ्चनमालिनी नाम्नि अप्सराः अतिशोभना आसीत्; सा माघे प्रयागे स्नात्वा हरस्य धाम गतवती। सा पर्वतराजस्य कानने स्थित्वा, वृद्धः राक्षसः पर्वतरूपधारी तां आकाशं आरोहन्तीं अपश्यत्। सा सुवर्णवर्णा, सुश्रोणी, विशालाक्षी, चन्द्रानना, सुकेशी, स्तनौ उच्चौ पूर्णौ च आसीत्। राक्षसः तां दृष्ट्वा, एवं अवदत्—कोऽसि पद्माक्षि? कुतः आगच्छसि? किं ते वस्त्राणि क्लिन्नानि, किं केशाः सिक्ताः? कुतः आगम्यसि, भीरु, कथं आकाशे गच्छसि? कस्य पुण्येन, शुभे, त्वं दीप्यमानं, परमसुन्दरं, मनोहरं रूपं प्राप्तवती? तेजस्विनि, ते वस्त्रजलस्य पतनमात्रेण मम शिरसि, मम मनः—यदा सर्वदा क्रूरम्—क्षणेन शान्तं अभवत्। एतस्य जलस्य रसहीनस्य महत्त्वं किम्? तव गुणं वक्तव्यं; रूपं गुणात् विना न जायते। अप्सराः उवाच—श्रुणु, राक्षस, अहम् अप्सराः, कामरूपिणी; प्रयागं आगता, मम नाम काञ्चनमालिनी। मम मेखला क्लिन्ना, राक्षस, यतः अहम् शुक्लकृष्णयोः शुद्धजलयोः स्नातवती; अधुना कैलासं पर्वतश्रेष्ठं गन्तव्या। तत्र पार्वतीनाथः देवासुरैः पूजितः वसति। मम केशजलस्य प्रभावेन, राक्षस, तव क्रूरता निवृत्ता। कस्य पुण्येन अहं दिव्यरूपा कन्या, गन्धर्वस्य सुमेधसः पुत्री अभवम्? सर्वं वक्ष्यामि। पूर्वजन्मनि अहं कलिङ्गराजपुरीवेश्या आसीत्, रूपयौवनसम्पन्ना, भाग्ये न गर्विता। तत्र सर्वयुवतिषु अहं रत्नमिव अग्रणी। तस्मिन्नेव जीवने, राक्षस, यथेष्टं सुखानि भुञ्जे। यौवनबलात् सर्वां नगरं मोहयित्वा, नानारत्नानि, भूषणानि, धनं च प्राप्तवती। सर्ववस्त्राणि, कर्पूरागारुचन्दनानि च, मोहबलात् प्राप्तवती। रात्रिचर, स्वगृहे सुवर्णस्य सीमां न जानामि; यौवनोन्मत्ताः युवकाः मम पादयोः सेवकाः। मम मायया सर्वान् मोहयित्वा, सर्वं तेषां गृह्णाति; केचित् परस्परस्पर्धया मृत्युम् आपन्नाः, केचित् कामात् क्लिन्नाः। एवं तस्मिन् रम्ये पुर्यां सर्वाः क्रियाः पूर्णाः; किन्तु वृद्धावस्थायाम् आगते, हृदयम् शोकाकुलम् अभवत्—न दत्तम्, न यज्ञः कृतः, न जपः, न व्रतम्।