एकदा ब्राह्मणेनैकादश्याः माहात्म्यं श्रावितं, तेन सह भार्यया पुत्रैश्च स धर्मोत्तमः श्रुतः। तस्याः पवित्रतमे शिक्षायाः श्रवणानन्तरं, भार्यापुत्रप्रेरितः स ब्राह्मणसहितो व्रतमिदं समारभत। तदा तं पुण्यदायकं वाक्यमश्रुत्य, स मनसा निश्चितवान्—“एतद्व्रतं करिष्यामि” इति। पश्चात् सः स्वभार्यया पुत्रैश्च सह नदीं गतः, हृष्टचित्तः स ब्राह्मणः मधुसूदनं सम्यगर्चयत्। सः सर्वोपचारेभ्यः पुण्यवस्तुभिश्च, सुगन्धधूपैश्च, नर्तनगीतादिभिः रजनीं जागरं चकार। ब्राह्मणसंसर्गेण punarapi सः नदीं स्नात्वा, पुष्पधूपमंगलवस्तुभिः देवानां नाथं सम्यगर्चयत्। भक्त्या गोविन्दं प्रणम्य पुनः पुनः स्नाप्य, स महात्मने ब्राह्मणाय तादृशं दानं दत्तवान्। भक्त्या तं ब्राह्मणं प्रणम्य, तस्मै यथोचितं दक्षिणां दत्वा, पुत्रभार्यया सह समापनकर्म चकार। भक्त्या श्रद्धया च सः ब्राह्मणं विसर्जितवान्; एवं द्विजश्रेष्ठ, त्वया सम्यगेतद्व्रतं पालितम्। ब्राह्मणसंसर्गेण विष्णोः प्रसादात्, त्वं सत्यधर्मसम्पन्नं ब्राह्मण्यं प्राप्स्यसि। तद्व्रतस्य पुण्येन, त्वं कुलश्रेष्ठत्वं, पण्डितेषु सत्यधर्मसम्पन्नं प्राप्तवान्। तस्मै विष्णुभक्ताय महात्मने ब्राह्मणाय, श्रद्धया सुसंस्कृतं भोजनं दत्तम्। तद्दानपुण्येन, त्वं स्वादु भोजनं प्राप्स्यसि, यद्यपि महास्नेहेन मोहिता बुद्धिस्तव कामासक्ताभूत्। पूर्वजन्मनि, हे ब्राह्मण, त्वया केवलं धनं सञ्चितम्, न तु ब्राह्मणान् नान्यदीनान् दत्तव्यम्। भार्यापुत्रासक्त्या तदा मृत्युमुपेतः, तदपापफलात् दरिद्रता त्वां प्राप्तवती। पुत्रस्नेहं दूरात् परित्यज्य, त्वं अपुत्रः जातः—एष पापस्य फलम्। उत्तमः पुत्रः, कुलम्, धनं, धान्यं, उत्तमाः पत्न्यः, शुभजन्ममरणम्, भोगाः, सुखं च— राज्यं, स्वर्गः, मोक्षः, यच्चान्यद् दुर्लभं, सर्वं तस्य महाविष्णोः प्रसादेन लभ्यते। तस्मात् गोविन्दं निष्कलङ्कं नारायणं पूजयित्वा, त्वं विष्णोः परमं पदं प्राप्स्यसि। पूर्वजन्मसु यत् सर्वं शुभं पुत्रं धनं धान्यं भोगं सुखं च यत्नेन त्वया प्राप्तुमिच्छितम्, तत्सर्वं तया उक्तं, हे ब्राह्मण, पुरस्तात् स्थापितम्; एवं ज्ञात्वा, त्वं नारायणभक्तिम् आचर। स ब्राह्मणः, ब्रह्मपुत्रेणापि उपदिष्टः, प्रमुदितः वसिष्ठं भक्त्या प्रणम्य तत्र स्थितवान्। तदा तं ब्राह्मणं अनुमन्य गृहं गतः, सुमनां भार्यां समागत्य हृष्टः, तेन ब्राह्मणेन सर्वमेतद् अतीतानि कर्माणि तव प्रसादात् प्रकाशितानि। सः सान्त्वनया वदति—“मम मोहः वसिष्ठेन अद्य नष्टः, अहं मधुसूदनं पूजयित्वा परमं मोक्षपदं प्राप्स्यामि” इति। तस्य ताः शुभाः वाक्याः श्रुत्वा, सुमना हर्षयुता प्रियं प्रति वदति—“त्वं धर्मिष्ठः, ब्राह्मणेन प्रबोधितः” इति। सूत उवाच—सोमशर्मा, स धर्मात्मा सुमनया सह कपिलातीर्थे, रेवायाः पुण्यतीरे स्थितः। तत्र स्नात्वा, स बुद्धिमान् देवपितृभ्यः तर्पणं कृत्वा, समाहितचित्तः नारायणस्य नाम जपन् तपश्चर्याम् आचरत्। द्वादशाक्षरमन्त्रेण ध्यायन्, वासुदेवस्य व्रतानि पालयन्, सदा स्थिरचित्तः अभवत्। उपविष्टो वा, शयानो वा, गच्छन् वा, स्वप्नेषु वा, सदा केशवं पश्यन्, सदा स्थिरो रागद्वेषरहितश्च। तस्य धर्मपत्नी सुमना, पतिसंयुक्ता, सदा पत्युः सेवायां प्रवृत्ता। तस्य ध्यानसमये, विघ्नाः सञ्जज्ञिरे, तं भीतिं जनयन्तः; कालकूटसर्पा अभितोऽगच्छन्। तस्य तपस्यतः समीपे सिंहाः, व्याघ्राः, गजाः च दृष्टाः, ते सोमशर्माणं भयमाविशत्। वेतालराक्षसभूतकूष्माण्डप्रेतभैरवाः, भीषणरूपाः, प्राणहरणाय समुपस्थिताः। विविधाः उग्रसिंहाः, विकटमुखाः, दीर्घदंष्ट्राजिह्वाः, घोरनादेन संजग्मुः। स तु विष्णुध्यानबलात्, धर्मात्मा महाबुद्धिः, महाविघ्नैः पीड्यमानः अपि न चचाल; स द्विजश्रेष्ठः स्थिरध्यानः, वातवृष्टिशीतैः क्लिश्यमानः अपि न चलितः। तत्रैव भीषणनादः सिंहः समुपस्थितः, तं दृष्ट्वा स ब्राह्मणः भीतो नृहरिं स्मृतवान्। तदा सः देवम् अपश्यत्—नीलमणिसदृश्यं, पीताम्बरधरं, महाशक्तियुतं, शङ्खचक्रगदापद्मधरं। जनार्दनं महामुक्ताहारशोभितं, चन्द्रवर्णप्रतिमं, कौस्तुभमणिविभूषितं, यस्य हृदि श्रीवत्सलाञ्छनं विराजते, सर्वाभरणभूषिताङ्गं, शतदलोत्पलसदृशदृष्टिं। एवं सोमशर्माणः, सुमनया सह, विष्णुभक्त्या व्रतं सम्यगाचरत्, सर्वविघ्नान् निर्जित्य, भगवतः साक्षात्कारं प्राप्तवान्।