मम पितरं महद्व्यसनेन अभिभूतं पुनः पुनः चिन्तयन्तं तं महात्मानं आगतम् अवोचत्। स तस्मै धर्मात्मन् इति प्राह—“धर्मज्ञ, दुःखेन क्लिश्यमानं त्वां अहं जानामि; किं कारणं दुःखस्य तव? कथय स्वम्।” तस्य महर्षेः च्यवनस्य वचनं श्रुत्वा धर्मात्मा वेदशर्मा मम पितरं प्रत्युवाच। वेदशर्मा, बुद्धिमान् विद्वान्, उक्तवान्—“मम दुःखस्य कारणं केवलं मम धर्मपत्नी, सती महाश्रद्धा, पतिव्रता च, सा पुत्रहीना अभवत्; मम वंशः न प्रवर्तते, एतत् तव पृष्टम् कारणम्।” तस्मिन्नेव काले कश्चित् सिद्धमहर्षिः आगच्छत्, तं आगतम् पितरं सह वेदशर्मणा अभिवादयामास। तौ उभौ महर्षिं भक्त्या पूजयामासतुः, दानैः, उत्तमभक्ष्यैः, मधुरवाक्यैः च। तयोः पृष्टः, यथा पूर्वं त्वया पृष्टम्, स धर्मात्मा महर्षिः पितरं मित्रं च प्राह—“धर्मस्य सम्पूर्णकारणं यथार्थं उक्तवान्; धर्मेन पुत्रः, धनम्, धान्यं, पत्न्यः च लभ्यन्ते।” ततः वेदशर्मा धर्मं सम्पूर्णं अकरोत्, तस्मात् धर्मात् महत् सुखं पुत्रसमेतं उत्पन्नम्। तस्य संगात् प्रभावात् च, यथा त्वया उक्तम्, यथा मया अपि उक्तम्, मम निश्चयः परमहिताय। अतः महर्षेः श्रवणात्, संशयविनाशकं यद्, ब्राह्मणधर्मं सदा आचर। सोमशर्मा उवाच—“धर्मेन केन मृत्युः जन्म च भवति? प्रिय, तयोः लक्षणं सर्वं कथय।” सुमना उवाच—“सत्यं, शौचं, क्षमा, शान्तिः, तीर्थसञ्चयः, धर्मपालनं च—एतेन मृत्युः तस्य वक्ष्यामि। स न व्याधिना क्लिश्यति, न शरीरदुःखेन, न श्रान्तिः, न क्लान्तिः, न स्वेदः, न मोहः। दिव्यं रूपं धृत्वा गन्धर्वाः ब्राह्मणाः च वेदपाठकाः गीतविदः च समीपं आगच्छन्ति। तं समीपं गच्छन्ति, स्तुतिं बहुलां कुर्वन्ति, स देवपूजायाम् आसक्तः सुखेन उपविष्टः। धर्मनिष्ठः स्नानाय पुण्यतीर्थं प्राप्नोति—यज्ञवेद्ये, गोशाले, देवालये च। वाटिकायां वा तडागे वा, यत्र अश्वत्थः वा वटवृक्षः, तत्र पुण्यवृक्षे शरणं गच्छति, श्रीवृक्षे अपि। अश्वत्थस्थले वा गजस्थले वा, अशोकाम्रवृक्षे स्थितः, ब्राह्मणसन्निधौ वा राजगृहे वा, रणभूमौ वा, यत्र पूर्वं मृतः। मृत्युस्थानानि धर्मार्थम् शुभानि—गोशालां प्राप्त्वा अमरकण्टकं च। शुद्धधर्माचरणेन धर्मनिष्ठः तादृशं स्थानं मृत्यौ प्राप्नोति। धर्मात्मा जनः स्वं धर्ममाता-पितरं, गुणयुक्तं भ्रातरं, अन्यान् स्वजनान् पश्यति। पुनः पुनः धर्मपरिचारकैः स्तुतः, स पापिष्ठं न पश्यति, न पुनः मातरं पितरं च। गन्धर्वाः गीतं गायन्ति, भक्ताः स्तुतिं कुर्वन्ति, ब्राह्मणाः मन्त्रं पाठयन्ति, माता स्नेहपूजां करोति। पिता स्वजनसमूहः च धर्मज्ञं महाबुद्धिं पूजयन्ति; इत्युक्तं दूताः, शुभस्थानानि च, महाबल। स दूतान् प्रत्यक्षं पश्यति, हास्यस्नेहेन पूर्णः, न स्वप्नैः, न मोहैः, न दुःखैः बाध्यते। धर्मराजः विद्वान् तम् आह्वयति—“आगच्छ, आगच्छ, महाभाग, धर्मस्थानं गच्छ।” स न मोहं न भ्रमं न श्रान्तिं न स्मृतिहानिं प्राप्नोति; नात्र संशयः, स चित्तशुद्धः तिष्ठति। ज्ञानविज्ञानसम्पन्नः, जनार्दनं देवतया स्मरन्, तैः सह तुष्टः हृष्टचित्तः गच्छति। तत्र एकत्वं भवति, देहम् त्यजन् दशमद्वारे शरणं गच्छति, आत्मा निर्गच्छति। तस्मै पालकी आगच्छति, रम्यं हंसवाहनं, दिव्यरथः वा अश्वः वा उत्तमगजः वा। छत्रं उपरि धृतं, चामरैः वाय्यमानः, धर्मात्मा सर्वत्र पूज्यते। धर्मात्मा गीतैः, विद्वद्भिः, दिव्यगायकैः, वेदविद्भिः ब्राह्मणैः स्तूयते। धर्मपरैः स्तुतः, सर्वसुखसम्पन्नः, तत्र दानबलात् फलम् प्राप्नोति। स सुखेन वाटिकाम् उपवनं च प्रविशति, दिव्याप्सराः शुभाभरणैः सहिताः तं परिवेष्टयन्ति। देवैः स्तुतः, धर्मराजं पश्यति; देवाः धर्मसंयुक्ताः तं प्रत्यक्षं आगच्छन्ति। “आगच्छ, आगच्छ, महाभाग, कामान् भुङ्क्ष्व,” इति धर्मं शान्तस्वरूपं महाज्ञं पश्यति। स्वकर्मबलात् स्वर्गं भुङ्क्ते; तत्र सुखक्षये धर्मात्मा पुनर्जन्मं प्राप्नोति।