सोमशर्मा उवाच— “हे सुन्दरि! ब्रह्मचर्यस्य लक्षणानि विस्तारतः कथय, किं ब्रह्मचर्यमिति यदि जानासि।” तदा सुमना धर्मज्ञा प्रीत्या प्रत्युवाच— “सत्ये सदा रमते यः, यस्य शुद्धात्मा तृप्तिं लभते, स च काले प्राप्ते स्वदारं निर्दोषः समुपैति, स एव ब्रह्मचारी गृहस्थः स्मृतः। स्वकुलस्य सदाचारं कदापि न परित्यजति; एष एव गृहस्थस्य धर्मः, द्विजोत्तम। गृहस्थानां ब्रह्मचर्यं श्रेष्ठमिति मया उक्तम्, अधुना तपस्विनां ब्रह्मचर्यं वक्ष्यामि— शृणु। यः संयमसम्पन्नः, सत्यवादी, पापभीतः, दारसम्योगं त्यक्त्वा ध्यानज्ञाननिष्ठः स्यात्, तस्यैव ब्रह्मचर्यं तपस्विनां निर्दिष्टम्। अधुना तपस्याः लक्षणानि कथयामि— यः शीलसम्पन्नः, रागद्वेषवर्जितः, सर्वभूतहिते रतः, सततमुद्यमशीलः स्यात्, स एव तपस्वी ज्ञेयः। एवं तपः निर्दिष्टम्; अधुना सत्यस्य कथनं करोमि— परधनपरदारलोभाभावः सत्यस्य लक्षणम्। यः तान् दृष्ट्वा न विक्रियते, स सत्यवादी उच्यते। दानस्यापि वर्णनं शृणु— यः स्वसुखं परित्यज्य, अत्र वा परत्र वा, अन्नं वा महद्वा सुखं ददाति, स पुण्यवान् अमृतत्वं प्राप्नोति। किञ्च, एकमपि ग्रासं क्षुधिताय दद्यात्; दानेन महत् पुण्यं लभ्यते, अमृतत्वं च सदा। प्रतिदिनं शक्त्यनुसारं दद्यात्— तृणं, शय्यां, प्रियं वचनं, शीतलच्छायां वा। भूमिः, जलं, अन्नं, मधुरं वाक्यं, आसनं, अवञ्चनं च संवादः— एतानि दानानि। यः स्वजीवनोपायं कृत्वा, देवपितृपूजनं च, एवं ददाति, स इह च परत्र च मुदं लभते। दानाध्ययनधर्मकर्मणि यः प्रवृत्तः, तस्य दिनं व्यर्थं न भवति। मानुषत्वं प्राप्य एवं यः आचरति, स देवत्वं प्राप्नोति, नात्र संशयः। अधुना नियमस्य श्रेयांसि वक्ष्यामि— यः देवब्राह्मणपूजायाम् रमते, नित्यनियमवान्, दानव्रते स्थितः, तस्य नियमः पुण्यकर्मसु प्रतिपादितः। अधुना क्षमायाः वर्णनं शृणु— यः कटुवचनं शृण्वन्, ताडितो वा, न क्रुद्धो भवति, न प्रतिघातं करोति, स धर्मिष्ठः, रजसः पारं गतः, परमं सुखं लभते। एवं क्षमा निर्दिष्टा; अधुना शौचस्य वर्णनं करोमि— यः अन्तर्बहिः शुद्धः, रागरहितः, स्नानाचमनाचारसम्पन्नः, स शुचिः। अधुना अहिंसां वक्ष्यामि— यः न जानाति, स तृणमपि न कुर्यात्; आत्मवत् परेषां प्रति अहिंसां सेवेत। केवलं शममेव वक्ष्यामि— शमेन एव सुखं लभ्यते; शमं न कदापि त्यजेत्, दुःखकालेऽपि। सर्वभूतद्वेषं त्यक्त्वा, मनः शमयेत्; एवं शमः निर्दिष्टः। अधुना अस्तेयस्य वर्णनं करोमि— परद्रव्यं, परदारं च न गृह्णीयात्; मनसा, वाचा, कायेन च एषा प्रतिज्ञा स्थापनीया। अधुना दमस्य विवेचनं करोमि— इन्द्रियसंयमः, चञ्चलमनःनिग्रहः च एव दमः। तेषां मदं निवर्तयेत्, तदा चेतः विजितं भवति। अधुना सेवायाः धर्मशास्त्रेषु यत् प्रतिपादितं तद्वक्ष्यामि— यथा प्राचीनैः आचार्यैः उपदिष्टं, तथा वदामि— वाचा, कायेन, मनसा आचार्यकार्यं साधयेत्। यत्र प्रसादः जायते, सा सेवा इति स्मृता। एवं संपूर्णधर्मः तव पुरतः उक्तः, द्विजोत्तम। अधुना पुनः वक्ष्यामि, यत् त्वं श्रोतुमिच्छसि— यः एवं धर्मे सदा स्थितः, तस्य पुनर्जन्म न भवति; धर्मेण स्वर्गं प्राप्नोति— एष सत्यम्, सत्यमेव वदामि। एवं ज्ञात्वा, महाबुद्धे, धर्ममाचरेः; तेन हि सर्वं प्राप्यते, अप्राप्यं च लोके। अतः धर्मकृपया मम वचनानि अनुयाहि।” एवं सुमनायाः धर्मोपदेशं श्रुत्वा, सोमशर्मा बुद्धिमान् पुनः धर्मचारिणीं पत्नीं सुमनां सम्बोधितवान्— “एष धर्मस्य उत्तमो विस्तृतः प्रकाशः, किं त्वं एतद् जानासि, शुभे! कुतः शुश्रूषा वा?” तदा सुमना प्रत्युवाच— “भृगुवंशे मम पिता जातः, च्यवनः नाम, सर्वविद्याविशारदः, प्रसिद्धः। अहं तस्य प्रिया पुत्री, प्राणेभ्योऽपि प्रियशीला; स यत्र यत्र पवित्रस्थानानि, वनानि वा गच्छति, तत्राहमपि एकाकिनी तेन सह क्रीडन्ती गच्छामि। कौशिकवंशे जातः वेदशर्मा नाम महाबुद्धिः, स भाग्ययोगेन मम पितुः मित्रं सञ्जातः, यात्रायाम् आगतः।” एवं सुमनायाः धर्मज्ञानस्य कारणं सोमशर्मणे निवेदितम्।