कार्तवीर्यः मुनिश्रेष्ठं प्रति प्राञ्जलिरभ्यभाषत—“भगवन्, केन हेतुनाऽयं माहात्म्यविशिष्टो माघस्नानस्य प्रभावः श्रूयते? कथयस्व मे, धर्मज्ञ, यथा चैकस्य वणिजः पापविमुक्तिः कृतकर्मणा स्वर्गगमनं चान्येन, माघव्रतेन कियदुत्कर्षं प्राप्नोति? जिज्ञासया मम हृदयं प्रवृत्तम्।” दत्तात्रेयः प्रत्युवाच—“निसर्गेणैव जलं शुद्धं स्वच्छं शुक्लं च पवित्राणां, मलापनोदनं दाहहरं सर्वभूतानां पावनं, जीवनदं पुष्टिदं च। सर्वेषु वेदेषु जलं नारायणशब्देनोच्यते; यथा ग्रहेषु सूर्यः श्रेष्ठः, नक्षत्रेषु चन्द्रमाः, तथा सर्वकर्मसु मासेषु माघः सर्वोत्तमः। माघमासे सूर्ये मकरस्थाने, प्रातः काले गोशपदस्थेऽपि शुद्धजले स्नानं कृत्वा, पापिनोऽपि स्वर्गलाभं प्राप्नुवन्ति। एष योगो दुर्लभो लोकेषु सर्वेषां त्रिषु लोकेषु; यदि च योगं कर्तुं न शक्नोति, त्रिरत्र स्नानमात्रेणापि पुण्यलाभः स्यात्। यदि न शक्नोति, तर्हि दारिद्र्यनिवृत्त्यर्थं किंचित् दद्यात्, माघे त्रिस्नानकृतः धन्यः दीर्घायुष्च भवति। पञ्चसु सप्तसु वा दिवसेषु फलवृद्धिः सोमवत्; मकरस्थाने सूर्ये पुण्यवृद्धिः स्यात्, धर्मलाभश्च। स्नानदानादिषु सर्वेषु पुण्यकर्मसु, अतिथिपूजने च, अक्षयः शाश्वतः स्थानलाभः साधकस्य भवति। तस्मात्, माघे बहिर्नग्नस्नानं स्वहितकाम्यया कर्तव्यम्; अधुना माघस्नानस्य परं नियमं वक्ष्यामि। श्रेष्ठपुरुषः किञ्चित् व्रतरूपं नियमं कुर्यात्; पुण्यवृद्ध्यर्थं बुद्धिमान् किञ्चित् आहारत्यागं कुर्यात्। भूमौ शयनं, तिलमिश्रघृतहोमं, विष्णोः वासुदेवस्य त्रिकालपूजनं च कार्यम्। अविच्छिन्नदीपदानं माधवाय समर्पयेत्; समिधः, कम्बलम्, वस्त्राणि, पादुकाः, कुंकुमं, घृतं च दद्यात्। तैलं, कर्पासं, वातिकाः, पटांश्च, अन्नं च शक्त्यनुसारं माघे दातव्यम्। यावद्बार्हिरूप्यं सुवर्णं वेदवित्कुले दद्यात्; तत् दानं नित्यं अक्षयं सागरवत्। अन्यस्य वह्निं नोपयुञ्जीत, नापि दानं गृह्णीयात्; माघान्ते शक्त्या ब्राह्मणभोजनं कुर्यात्। स्वहितकाम्यया दक्षिणां दद्यात्; माघव्रतसमाप्तिः एकादश्यां यथा क्रियते तथा कार्यम्। श्रद्धावान् एतत् कुर्यात्, अक्षयस्वर्गलाभाय, अनन्तपुण्यप्राप्तये, विष्णोः तुष्ट्यर्थं च। मकरस्थाने सूर्ये माघे, ‘गोविन्द, अच्युत, माधव, एतेन स्नानेन यथोक्तफलप्राप्तिर्भवतु’ इति मन्त्रम् जपित्वा मौनेन एकाग्रचित्तः स्नानं कुर्यात्; पुनः वासुदेवं हरिं कृष्णं माधवं च स्मरेत्। गृहेऽपि रात्रौ वातनिष्पिष्टेन जलपूर्णकुम्भेन स्नानं तीर्थस्नानसमानं सर्वकामफलप्रदं भवति। तत्र व्रतेन सह सान्नं भोजनं दद्यात्; तस्य स्नानस्य प्रभावेन नरकं न गच्छति। यदि गृहे उष्णजलेन स्नानं कृत्वा मकरस्थाने सूर्ये, तत्फलं षड्वर्षपर्यन्तं भवति। बहिः सरसि स्नानं द्वादशवर्षफलदं, तडागे तु द्विगुणं, नद्यां चतुर्गुणं च। दिव्ये सरसि शतगुणं, महानद्यां च शतगुणं, महानदिसंगमे चतुश्शतगुणं फलमिति। मकरस्थाने सूर्ये सर्वं तत् पुण्यं सहस्रगुणितं स्यात्; गङ्गास्नानमात्रेण तदवाप्त्यर्थी भवति। माघमासे गङ्गास्नानकृतः चत्वारि सहस्रयुगपर्यन्तं देवलोकात् न पतति। प्रतिदिनं गङ्गास्नायी सहस्र सुवर्णदानफलम् लभते। माघे गङ्गायमुनासंगमस्नाने सहस्रं शतगुणितं फलम्, ऋषिभिः निर्दिष्टम्। पापभारनाशाय प्रजाहिताय च प्रजापतिना प्रयागः सृष्टः। श्वेतकृष्णजलेन युक्तः सः देशः पूर्वं ब्रह्मणा पापिनां हिताय विनिर्मितः। शतपापयुक्तोऽपि माघे मकरस्थाने श्वेतकृष्णजले निमज्जनं कृत्वा पुनर्जन्म न लभते। स्त्रीसक्तोऽपि पुरुषः प्रयागे माघस्नानकृत् परां गतिं विन्दति। श्वेतकृष्णजलधारा सरस्वत्याः प्रवाहः, स जगत्कर्त्रा विष्णुलोकमार्गाय निर्मितः। विष्णोर्माया दुष्प्राप्या, देवैः अपि दुस्तराऽपि, प्रयागे माघमासे सा दह्यते। प्रयागस्नानकृतः माघे दिव्यलोकेषु बहुभोगान् अनुभूय, विष्णोः चक्रे लीयते। माघे मकरस्थाने श्वेतकृष्णजलस्पर्शकृतस्य पुण्यं चित्रगुप्तोऽपि न गणयितुं शक्नोति। पूर्णनिमज्जनकृतस्य तु ब्रह्मापि पुण्यगौरवं वक्तुं न शक्नोति। त्रिरत्र प्रयागे माघस्नानकृतः शतवर्षोपवासफलमवाप्नोति। एवं माघमासस्य स्नानविधेः माहात्म्यं मुनिना कार्तवीर्याय दत्तात्रेयेण प्रकटितम्।