सः पुत्रः स्वपितरौ प्रतिदिनं दारुणैः वाक्यैः, मुसलैः, विविधैः दुःखदायकैः कृत्यैः ताडयति। पितरि मृते सति, सः मातरमपि अत्यन्तं क्रूरः भवति; स्नेहरहितः, कठोरः च, निःसन्देहं तस्य स्वभावः। सः श्राद्धकर्माणि दानानि च कदापि न करोति; एवं पुत्राः भूमौ जायन्ति। द्विजश्रेष्ठ, शत्रुपुत्रस्य वृत्तान्तं ते कथयामि—बाल्ये, वृद्धावस्थायाम्, सः सदा वैरभावेन व्यवहरति। क्रीडायाम्, पितरौ ताडयति; ताडित्वा, पुनः पुनः हास्यं कृत्वा दूरं गच्छति। ततः भीतः पितरौ समीपं पुनः आगच्छति; सदा क्रुद्धः, बारं बारं तौ अवमानयति। एवं सः सदा वैरकर्मणि प्रवृत्तः अस्ति; पितरौ हत्वा, पुनः—एवं तस्य पापात्मा पूर्ववैरेण प्रेरितः निर्गच्छति। अधुना, द्विजश्रेष्ठ, प्रियपुत्रस्य प्राप्त्युपायं ते वक्ष्यामि। जननानन्तरं सः स्नेहपूर्वकं आचरति; बाल्ये लालनया क्रीडया च; यौवनं प्राप्त्वा, मातरं पितरं च स्नेहं दर्शयति। सः सदा भक्त्या, स्नेहना, वाक्यैः, मधुरभाषणैः तौ तर्पयति। गुरौ मृते, तद्विज्ञाय, सः स्नेहपूर्वकं पुनः रोदिति; सर्वाणि श्राद्धकर्माणि पिण्डदानादिकानि च यथावत् करोति। दुःखेन पीडितः, तानि कर्माणि सम्पाद्य, तेषां गमनाय साधनं योजयति; त्रिणां ऋणानां बन्धेन, स्नेहात् सदा तान् तर्पयति। एवं प्रियः पुत्रः लभ्यते, निःसन्देहं; एवं विधिना पुत्रः, सत्यं, बुद्धिमान् भवति। अधुना, प्रिय, उदासीनपुत्रस्य वृत्तान्तं ते कथयामि; उदासीनभावेन, सः सदा एवं व्यवहरति। न दत्तं न गृहीतम्, न क्रुद्धः न तुष्टः; वा, त्यक्त्वा, न दत्तं न गृहीतम्, द्विजश्रेष्ठ, उदासीनः। पुत्राणां गत्याः सर्वं तव उक्तम्; यथा पुत्रः तथा पत्नी, पिता, माता, सम्बद्धाः च। अन्ये सेवकाः अपि, गोः, अश्वाः, गजाः, महिषाः, दासाः, ऋणबन्धाः च उल्लिखिताः। नावयोः कस्यापि ऋणं संप्राप्तम्; नापि पूर्वजन्मनि कस्यापि विश्वासः स्वीकृतः। न कस्यापि ऋणं वयं धारयामः, प्रिय, इदं शृणु; नापि पूर्वजन्मनि कस्यापि वैरं अस्ति। नावयोः, द्विजश्रेष्ठ, कस्यापि परित्यागः कृतः, नापि कस्यापि वयं परित्यक्ताः; एतद् विज्ञाय, शान्तः भव, व्यर्थं चिन्तां त्यज। कस्य पुत्राः, कस्य प्रियपत्नी, कस्य सम्बद्धाः, बान्धवाः? न कस्यापि किमपि गृहीतम्, नापि त्वया किमपि दत्तम्। धनं कथं आगच्छति, माधव? विस्मयः मा अस्तु; यः धनं प्राप्तव्यम्, द्विजश्रेष्ठ, तस्य धनं निश्चितं आगच्छति। यः धनं लभ्यते, तस्य हस्ते धनं स्वयं आगच्छति; परन्तु तस्य रक्षणाय पुरुषः यत्नं कर्तुं आवश्यकम्। यथा पुरुषः निर्गच्छति, तथा धनं अपि; तत्रैव तिष्ठति। एतद् विज्ञाय, शान्तः भव, व्यर्थं चिन्तां त्यज। कस्य पुत्राः, कस्य प्रियपत्नी, कस्य सम्बद्धाः, बान्धवाः? कः कस्य अस्मिन्संसारे वस्तुतः सम्बद्धः, द्विजश्रेष्ठ, यतः किमपि वास्तविकं सम्बन्धं नास्ति। महान् अज्ञानविमूढाः, पापबुद्धयः जनाः, मन्यन्ते—'एष मम गृहः, एष मम पुत्रः, एताः स्त्रियः केवलं मम।' संसारबन्धः, प्रिय, मिथ्या दृश्यते। एवं, देवीया प्रियया पत्न्या संबोधितः सः पुनः स्वप्रियां सुमनां, या विवेकवाक्यं उवाच, प्रत्युवाच। सोमशर्मा उवाच—'सत्यं त्वया उक्तं, शुभे, सर्वसन्देहान् अपाकृत्य।' तथापि, धर्मज्ञः, सत्यबुद्धिः, वंशस्य कामना करोति; यथा अहं पुत्रस्य चिन्तां करोमि, तथा धनस्य अपि, प्रिय। यथायथं, पुत्रं उत्पादयिष्यामि। सुमना उवाच—'पुत्रेण लोकान् जयति; पुत्रः कुलं उद्धरति।' गुणी पुत्रः, सौभाग्यशाली, पितरौ मातरं च, सर्वाणि भूतानि च उद्धरति। गुणरहितानां पुत्राणां किम्? एकः विद्वान् पुत्रः सर्वेभ्यः श्रेष्ठः। एकः पुत्रः वंशं उद्धरति; अन्ये दुःखं एव जनयन्ति। पूर्वं उक्तम्, अन्ये केवलं बन्धनं वर्धयन्ति। पुण्येन पुत्रः लभ्यते; पुण्येन कुलं प्राप्त्यते; पुण्येन उत्तमं गर्भं प्राप्त्यते; अतः पुण्यकर्माणि कुरु। जातस्य मृत्युः निश्चितः; मृतस्य पुनः जन्म निश्चितम्। पुण्येन उत्तमं जन्म, तथा मृत्युः अपि लभ्यते। सुखं, धनसंचयः, प्रिय, पुण्यकर्मिणां लभ्यते। सोमशर्मा उवाच—'धर्मस्य आचारं कथय, तथा पुण्यजन्यं जन्म अपि, प्रिय।' महाधर्मः कः, सौम्ये? धर्मस्य लक्षणानि कथय। सुमना उवाच—'प्रथमं धर्मं यथा मया श्रुतं, तं वक्ष्यामि।' पुरुषः वा स्त्री वा, यः प्रतिदिनं जीवति, पुण्यकर्मणा कीर्तिं, प्रियपुत्रान्, धनं च लभते। सर्वाणि धर्मलक्षणानि, प्रिय, ते वक्ष्यामि—ब्रह्मचर्येण, सत्येन, पञ्चमहायज्ञपालनेन। दानेन, व्रतेन, क्षमया, शौचेन, प्रिय; अहिंसायाः, स्वशक्त्या, च, अपरपदार्थस्य त्यागेन। एतेन दशाङ्गेन धर्मः सम्पूर्णः भवति; धर्मः पूर्णः यथा अन्नं उदरं पूरयति।