यस्य मित्रं विष्णुः, तपः बलं च तस्य सन्निहितं, तस्यैव विजयः दृश्यते इति धर्मविदः कथयन्ति। त्वं धर्महीनः, तपः-सत्य-विहीनः, पूर्वं केवलं बलात् इन्द्रपदं प्राप्तवान्। तपः विना, धर्म-कीर्ति-विना, पुत्राः, इन्द्रपदं न शक्यं प्राप्तुं बलेन, गर्वेण, गुणैः वा। इन्द्रपदं प्राप्त्वा अपि, पुत्राः, तस्मात् पतितः भवसि; अतः तपः आचरितव्यं, पुत्राः, तेन युक्ताः भवत। एकत्वेन, विरोधरहिताः, ज्ञान-ध्यान-सम्पन्नाः, केशवेन कदापि वैरं न कुर्यात्। यदा यूयं एवं, तदा भाग्यवन्तः भविष्यथ; ततः सर्वे अपि परमं सिद्धिं अवाप्स्यथ, न संशयः। एवं महात्मना कश्यपेन उक्ताः, बलवन्तः दानवाः पितुर् वचनानि श्रुत्वा सावधानम्। कश्यपं भक्त्या नमित्वा, दैत्याः शीघ्रं उत्थाय, एकचित्ताः, स्वयम् मन्त्रयन्ति। ततः हिरण्यकशिपुः राजा दानवेषु उवाच—"कठिनं तपः करिष्यामः, सर्वकामदं, दुष्करम्।" हिरण्याक्षः अब्रवीत्—"भीषणं तपः करिष्यामि; तस्य बलात् त्रैलोक्यं ग्रहीष्यामि, न संशयः।" गोविन्दं संग्रामे जित्वा, दुष्टबुद्धिं हत्वा, सर्वान् देवतान् विनाश्य, इन्द्रपदं प्राप्स्यामि। बली उवाच—"न युक्तं, दानवाधिपतयः, एवं कर्तुम्; विष्णोः वैरं नाशस्य कारणं न भवति।" दानवाः दान, धर्म, तपः, यज्ञैः हृषीकेशं प्रशम्य, सुखं प्राप्नुवन्ति। हिरण्यकशिपुः उवाच—"एवं न करिष्यामि, न हरिं पूजयिष्यामि; स्वभावं परित्यज्य, शत्रुसेवा भवति।" मृत्युं अपि अतिक्रान्तं यः, तं बुद्धिमन्तः पूजयन्ति; विष्णोः सेवा मया वा अन्यैः दानवैः न कर्तव्या। बली पुनः महात्मानं पितामहं उवाच—"यत् धर्मशास्त्रे दृष्टं, सत्यम् ज्ञात्वा ऋषिभिः—" शत्रु-संबन्धे, स्वबलं, शत्रुबलं च ज्ञात्वा, नीति-संपन्नं उपायं। तस्य पक्षे गत्वा, यथासमयं जयाय प्रतीक्षेत; दीपस्य छायायां तमः नित्यं वर्तते। तैलस्य स्थितिं निरीक्ष्य, दीपस्य प्रकाशः शीघ्रं वर्धते, तमः अपि पुनः वर्धते। एवं गुप्तं अनुग्राह्यं, स्नेहं दर्शयित्वा, असुरैः संधिं कृत्वा, शत्रवः धर्मयुक्तं आचरन्ति। यत् कश्यपेन पूर्वं नीति-उपायः उक्तः—राजन्, तेन युक्तः आचार्यः भव। तद् वचः श्रुत्वा, बलवंतः दैत्यः अब्रवीत्—"नातः करिष्यामि, नात्मनः अपमानं करिष्यामि।" अन्ये बान्धवाः तं उवाचुः, नीति-निपुणं—"यत् बली उक्तवान्, देवतानां प्रियं पुण्यं—" इन्द्रे शक्तिहीनं, दानवेषु भयंकरं; अतः सर्वे उत्तमं तपः करिष्यामः। देवान् तपसा जित्वा, स्वपदं पुनः प्राप्तुं, सर्वे एव मन्त्रयित्वा, तस्मिन् काले बलीं त्यक्तवन्तः। विष्णोः प्रति महान् द्वेषं हृदि स्थापयित्वा, बलवन्तः असुराः, पर्वतानां शिखरेषु तपः आरब्धवन्तः। सर्वे दानवाः, संगं परित्यज्य, दृढनिश्चयः, काम-क्रोध-विहीनः, उपवासं कृत्वा, श्रमं जित्वा। ततः ऋषयः उचुः—"दैत्य-दानवयोः संघर्षं उक्तं, सर्वज्ञः त्वं; अधुना सुव्रतस्य कथा श्रोतुम् इच्छामः।" "कस्य पुत्रः अयं बुद्धिमान्? कस्य वंशे जातः? किम् तपः कृतवान् ब्राह्मणः? कथं हरिं तुष्टवान्?" सूतः उवाच—"पूर्वं यत् श्रुतं, तदनुसारं सुव्रतस्य कथा प्रवक्ष्यामि, यथा प्रसिद्धा।" "शुद्धं दिव्यं वैष्णवाचारं, शुभदं, विष्णुग्रहेण, सर्वेभ्यः कथयिष्यामि।" "पूर्वकले, पुण्यतीर्थे, पापनाशकस्थले, रेवायाः तटे, वामनतीर्थे, कौशिकवंशे जातः सोमशर्मा ब्राह्मणश्रेष्ठः, पुत्रहीनः, दुःखितः।" "सदा दरिद्रता-शोकैः पीडितः, पुत्र-धन-प्राप्त्यर्थं दिनं रात्रिं चिन्तयति।" "कदाचित् तस्य प्रियपत्नी सुमना, साध्वी, पतिस्नेहयुक्ता, तं चिन्तायुक्तं, अधोमुखं दृष्ट्वा।" "तं प्रियं एवं दृष्ट्वा, तपस्विनी अब्रवीत्—'ते मनः दुःखजालैः आवृतम्।'" "मोहात् विमूढः असि; चिन्तां त्यज, विप्र; दुःखं कथय, सुखं प्राप्नुहि।" "चिन्ता दुःखसमा नास्ति, शरीरं कृशयति; चिन्तारहितः सुखं लभते।" "ब्राह्मण, चिन्तायाः कारणं मम पुरः कथय; तस्य स्निग्धवचनं श्रुत्वा, सोमशर्मा प्रियायै अब्रवीत्।" "सोमशर्मा उवाच—'कामात् चिन्तितवान् अस्मि, सौम्ये; चिन्ता दुःखस्य कारणम्। सर्वं वक्ष्यामि, शृणु, अवगच्छ।