पञ्च महाभूतानि स्वमित्रत्वमिच्छन्ति, तानि तं महाप्राज्ञं प्रार्थयन्ति स्म—"त्वं बुद्धिं गच्छ, तत्रैव तव कार्यमस्ति, अन्यत्र मा गच्छ" इति। तेषां वचः श्रुत्वा सा बुद्धिः प्रत्युवाच—"एवं भवतु, महात्मनः, अहं तदुत्तमं कार्यं करिष्यामि" इति। ततः सा बुद्धिः तेषां निर्वेद्यात्मानं प्रति जगाम। सा बुद्धिः आत्मानं समुपेत्य उवाच—"अहं बुद्धिः, महात्मन्, तव समीपमागता अस्मि। एतेषां महात्मनाम् दूतत्वेन आगता—तत् तेषां वचनं शृणु। पञ्चात्मानः तव नित्यं मित्रत्वमिच्छन्ति। अतः, महाप्राज्ञ, मित्रं कुरु, ध्यानं च दूरं त्यज।" तदा ध्यानं आत्मानं प्रति अवदत्—"न त्वं, आत्मन्, तैः सह संयोगं कुर्याः। तेषां स्पर्शमात्रेण महद् दुःखं भविष्यति। मया ज्ञानविहीनः त्वं कथं करिष्यसि? अतः, तैः सह संयोगं मा कुरु। ते त्वां गर्भे स्थापयिष्यन्ति, अन्यथा न। मया ज्ञानविहीनः त्वं नूनं अज्ञानं पतिष्यसि।" एवं स्वात्मानं उक्त्वा सा महाप्रज्ञा मौनं जगाम। तदा आत्मा, निश्चयपूर्वकं, समागतां बुद्धिं उवाच—"ज्ञानं च ध्यानं च, मम द्वौ श्रेष्ठौ मन्त्रिणौ, उभौ महात्मनौ। तयोः आज्ञां विना अहं तत्र गन्तुं न युक्तम्। किं करवानि, बुद्धिमन्?" एतदाकर्ण्य, सा बुद्धिः तयोः समीपं गत्वा ज्ञानस्य ध्यानस्य च वचनं सम्पूर्णं न्यवेदयत्। ततः पञ्चेन्द्रियाणि स्वात्मन्येव प्रत्यागच्छन्—"सदा तव मित्रत्वमेव इच्छामः" इति वदन्तः। "त्वं विशुद्धः, लोकनाथ, अतः तव समीपमागताः स्म। स्वयमेव विचिन्त्य उत्तरं दातुमर्हसि" इति च। तदा आत्मा उवाच—"यूयं पञ्च जनाः मम मित्रत्वमिच्छन्तः। अतः, स्वस्वं गुणं बलं च मम पुरतः प्रकाशयन्तु।" तदा पृथिवी अवदत्—"मम एव सर्वस्य रचना, त्वचा-मांसयुक्ता। स्थैर्यं मम अस्थिषु प्रतिष्ठितम्, नखकेशैः सह युक्ता। महाप्राज्ञ, मम शक्तिः अस्मिन्नेव शरीरे। गन्धेन्द्रियं, यत् नासिकायाम् प्रविशति, मम सेवकः, महाबुद्धिसम्पन्नः।" आकाशः उवाच—"अहं आकाशः, अत्र आगतः, मम शक्तिरपि शरीरे। शृणु, यः परमब्रह्मस्वरूपः, तत्राहं अन्तर्बहिश्च रिक्तदेशेषु स्थितः। तत्र मम द्वौ मन्त्रिणौ कर्णौ, श्रवणार्थं प्रतिष्ठितौ।" वायुः उवाच—"अहं वायुः, पञ्चविधः, शुभाशुभकर्माणि करोमि। त्वगिन्द्रिये मन्त्रिरूपेण स्थित्वा, स्पर्शगुणसम्पन्नः।" तेजाः अवदत्—"सर्वदा शरीरे स्थित्वा, पक्वापकविकारकारकः। बह्याभ्यन्तरद्रव्याणि, स्थूलानि सूक्ष्माणि च, प्रकाशयामि। शुक्रं, मज्जा, लाला, त्वच्यस्थानि, सन्धिषु च रुधिरं च—एतानि सर्वाणि अहमेव प्रवर्तयामि, शरीरे स्थितः। तत्र मम द्वौ मन्त्रिणौ नेत्रे, द्रव्यलाभसाधकौ। एवं मम कार्यं तव पुरतः निरूपितम्।" जलम् उवाच—"अहं सदा अमृतरूपेण शरीरं तर्पयामि। एवं मम कार्यं पुरीषु प्रियतमे। मम मन्त्रिः जिह्वा, रसानां परिक्षकः।" नासिका अवदत्—"सुगन्धिना अहं शरीरं पोषयामि। दुर्गन्धं त्यक्त्वा, गन्धमेव शरीरं प्रापयामि। बुद्ध्या एव साक्षात्कृतः, न तु अन्यथा। स्वामिकार्थं, स्थिरा अस्मि अस्मिन्शरीरे। मम गुणः गन्धः, द्विविधः स्फुटितः।" कर्णौ अवदताम्—"सर्वशब्दान्, शुभाशुभान्, जनैः उक्तान्, कर्तव्याकर्तव्यं, सत्यं मिथ्येति, प्रियाप्रियं च, स्वशरीरे स्थित्वा शृणुमः। शब्दः एव मम गुणः, मम कार्यमपि। बुद्ध्याज्ञया तं निःसंशयं गृह्णामि।" त्वक् अवदत्—"वायुः पञ्चविधः अस्मिन्शरीरे प्रतिष्ठितः। तेषां कर्माणि, बह्याभ्यन्तराणि, शैत्यं, उष्णं, सूर्यकान्तं, वर्षां, वातचेष्टां च जानामि। सर्वस्पर्शान्, संयोगं, संगमं च, जनानां मध्ये, ज्ञात्वा, स्पर्श एव मम गुणः।" एवं मम कार्यं तव निवेदितम्। नेत्रे अवदताम्—"सम्पूर्णरूपाणि, शुभाशुभानि, लोके पश्यामः। बुद्ध्याज्ञया एव पश्यामः, न तु अन्यथा। शरीरे रूपं एव उभयोर्गुणः।" एवं शरीरे कार्यसम्बन्धः अस्माकं, महाप्राज्ञ। जिह्वा अवदत्—"बुद्धियुक्ता, स्वादविभेदं जानामि। लवणं, आम्लं, अन्यांश्च, रसहीनं, मधुरं च, विचिन्त्य, सर्वदा अहं तिष्ठामि।" सर्वेन्द्रियाणां नेतृत्त्वं बुद्धिः एव। एवं पञ्चेन्द्रियाणि समागतानि। पुनः पुनः स्वकार्याणि वदन्ति स्म। तदा बुद्धिः आगत्य महाप्राज्ञं प्रति अवदत्। "शरीरं मया विना नश्यति, अन्यथा न। अतः, मय्याश्रित्य व्यवहर, महाप्राज्ञ।" ततः कर्म समुपेत्य आत्मानं प्रति अवदत्—"अहं कर्म, महाप्राज्ञ, तव पार्श्वे आगतः। येन मार्गेण गच्छसि, तेन त्वां प्रेषयामि।" एतत्सर्वं श्रुत्वा आत्मा तान् उवाच—"यूयं सर्वे पञ्चविधस्वभावयुक्ताः, सर्वेषां सामान्यः। पञ्चात्मन्येव मित्रत्वं किमर्थम् इच्छथ?" एवं पञ्चमहाभूतानि, इन्द्रियाणि, बुद्धिः, कर्म च, आत्मानं प्रति स्वस्वगुणबलानि प्रकाश्य, मित्रत्वमिच्छन्ति स्म।