श्रीकश्यपः देवीं समुपविश्य स्नेहपूर्वकं उवाच — हे प्रियेम्, अस्मिन्संसारे केषां पुत्राः सन्ति? केषां च प्रियबान्धवा इति? आत्मन्यवगुण्ठिते, न कश्चित् पुत्रः, न कश्चित् बान्धवः अस्ति; एतत् त्वं शृणु, प्रिये। युष्माकं सर्वाः दक्षस्य कन्याः, ममापि स्वा कन्याः मनोज्ञाः; अहं सर्वासां पतिः, हे शुभे, सर्वेषां कामान् पूरयन्। अहं एव यः संगच्छति, रक्षति, पालयति च, हे सुशोभितानने; तर्हि क्रूरासुरैः, असंयतचित्तैः, वैरम् किमर्थं कृतम्? हे उत्तमस्त्री, तव पुत्राः सत्यधर्मरहिताः आसन्; तेन दोषेण — सर्वे, अपि तव दोषेन, हे शुभे — वासुदेवेन हताः, देवैः च पतिताः। अतः शोकं न कुर्याः, शोकः सत्यं मोक्षं च नाशयति। शोकः पुण्यं नाशयति, पुण्ये नष्टे सर्वं नश्यति; अतः शोकं त्यज, हे सुशोभितानने, सः विघ्नः। स्वदोषबलात् दानवाः मृत्युम् प्राप्ताः; देवाः केवलम् साधनानि, स्वकर्मणैः विनष्टाः। एतद् ज्ञात्वा, हे उत्तमस्त्री, सुखम् आलिङ्गय; एवं उक्त्वा महायोगी शोकग्रस्तां प्रियाम् संबोधितवान्। तदनन्तरं, सा विदुषी, शोकात् विमुक्ता, तु मौनम् उपगता। ततः, दिति उवाच — यद् उक्तं त्वया, हे प्रभो, तत् सर्वं सत्यम्; न संशयः। पतिस्नेहम् परित्यज्य, सापि स्वस्नुषागृहं गता, द्विजश्रेष्ठ। गर्वात्, शोकात्, निन्दया च, हे साधुसत्तम, महाशोकदुःखिता, आत्मनं हन्तुम् इच्छामि। कश्यपः पुनः उवाच — शृणु, शमः कथं आगच्छति, वक्ष्यामि; न कश्चित् कस्यचित् पुत्रः, न माता, न पिता, हे शुभे। न कश्चित् भ्राता, न बान्धवः, न स्वजनः स्वजनः; संसारस्य सम्बन्धः मायामोहवेष्टितः। स्वयम् पिता, हे देवि, स्वयम् माता, स्वयम् बान्धवः; स्वयम् स्वजनसमूहः, स्वयम् सनातनधर्मः। धर्माचरणेन, हे देवि, सुखम् प्राप्यते; अधर्मपापाचरणेन, नाशः निश्चितः। पापाचरणेन, असत्येन, मोहेन, हे देवि, क्रूरजन्म प्राप्तिः; न संशयः। द्वेषयुक्तः जीवः सर्वत्र शत्रुभिः परिवृतः; यत्र गच्छति, तत्र शत्रवः; न संशयः। मैत्रीभावेन, हे प्रिये शुभे, सर्वत्र मित्राणि; हे सुशोभिते। यथा कृषकः, हे देवि, गुप्तं बीजं सम्यक् रोपयति, ततो यथायोग्यं फलं लभते। एवं, यद् युष्माभिः पुत्रैः च सत्पुरुषैः सह स्पर्धितम्, तस्य कर्मणः फलम् अनुभव्यम्। तव पुत्राः, हे सौभाग्यवती, तपश्च शमश्च हीनाः आसन्; तेन पापेन, सर्वे महान् पदात् पतिताः। एतद् ज्ञात्वा, शान्तिम् प्राप्तुम्, शोकं सुखं च त्यज; कस्य पुत्राः, कस्य मित्राणि, कस्य स्वजनाः, कस्य बान्धवः? जीवाः स्वकर्मफलानुसारं सुखम् अनुभवन्ति; विद्वांसः, हे देवि, परहितं ज्ञानात् चिन्तयन्ति। महात्मानः व्यर्थं न कर्म कुर्वन्ति; न संशयः। पञ्चभूतसंयुक्तं शरीरम्, केवलम् सन्धिभिः संयुतम्, दुर्बलम्। आत्मनं मित्रं कृत्वा, हे देवि, सर्वं साध्यते; आत्मा परमधर्मः, सर्वव्यापी, सर्वदर्शी। सर्वव्यापी आत्मा, हे देवि, सर्वसिद्धिदाता, शुद्धः, सर्वसंपदां प्रदाता; एवं, सर्वात्मा, एकाकी, निर्मलः विचरति। एवं एकाकी विचरन्, चत्वारः मूर्तिमन्तः, धर्मिष्ठाः, महावीर्यवन्तः द्विजश्रेष्ठाः दृष्टाः। पञ्चमः प्राणः, पूर्वेषां मित्रम्; ततः आत्मा आगतः, किमपि ज्ञानसाहाय्यार्थम्। तान् दृष्ट्वा, महात्मा, ज्ञानस्वरूपः, आत्मानं उवाच — हे ज्ञान, पश्य, एते पञ्च, स्वसंवादं कुर्वन्ति। तेषां समीपं गच्छ, पृच्छ — 'कः त्वम्?' — तस्य महात्मनः उत्तमं वचनं श्रुत्वा, हे ज्ञान। ततः, स्वात्मानं तैः पूज्य, किमर्थं तव? सत्यं वद, हे प्रभो; त्वं सर्वदा शुद्धः। आत्मा उवाच — एते पञ्च महात्मानः, रूपबुद्धिसम्पन्नाः; गच्छामि, दर्शयामि; शृणु, अप्रकटं ज्ञानम्। तेषां पञ्चमं शुभं पदम् दर्शयिष्यामि; गच्छ, हे ज्ञान, संदेशकार्ये दक्षः। ज्ञानः उवाच — हे आत्मन्, मम वचनं शृणु; सत्यम् वदामि। तैः सह संगः न कर्तव्यः, प्रिये। हे शुद्धात्मन्, पञ्चानां कृते, शुभकाम्यया संगः न कर्तव्यः; मोहो हि संगं इच्छति, हे महाबुद्धे। आत्मा उवाच — किमर्थं, हे ज्ञान, संगं वारयसि? तत्त्वं कारणं वद, हे विद्वन्। ज्ञानः उवाच — तेषां संगात् महादुःखम् जायते; पञ्च दुःखस्य मूलम्, शोकव्यथायाः कारणम्। तथास्तु, हे महाबुद्धे, यथोक्तम् करिष्यामि। ज्ञानेन सह संवाद्य, आत्मा ध्यानं समन्वगच्छत्। कश्यपः पुनः उवाच — तदा ते पञ्च आत्मानम् दृष्ट्वा, बुद्धिं आह्वयन्, उचुः — 'आत्मानं समीपं गच्छामः।' त्वं दूतः भव, हे शुभे, आत्मना सह; पञ्च महाभूतानि शुभानि, विश्वम् धारयन्ति। एवं श्रीकश्यपः देवीं शमयन्, तत्त्वज्ञानं प्रदाय, आत्मस्वरूपस्य महत्त्वं विवृण्वन्, संसारस्य मायामोहं, कर्मफलस्य निश्चलतां, आत्मनः परमत्वं, पञ्चभूतानां उपादानत्वं च, श्रद्धया, शान्त्या, आत्मन्येव सुखदुःखयोः त्यागं उपदिशन्, ताम् शोकविमुक्तां कृतवान्।