अथ शतशः वर्षाणि अतीतानि सन्ति, तदा शिवशर्मा पितुः भक्तिं दृष्ट्वा मनसि चिन्तनं आरब्धवान्। यथापूर्वं उक्तवान्, "हे यज्ञनामन् पुत्र, यत्र यत्र मातुः शरीरस्य अङ्गानि दृश्यन्ते, तत्र तत्र तानि निक्षिप्य स्वकार्यं कुरु।" स पुत्रः मम आदेशं अनुसृत्य, मातरं प्रति करुणां न अदर्शयत्; मृतस्य हन्तुम् इच्छन्तः अल्पं दुःखम् अनुभवन्ति, तस्मात् तस्य दुःखं तु तुच्छम्। किन्तु एषा साहसिकः क्रिया मम पुत्रेण वेदशर्मणा कृतः; अहं ताम् अपि अधिकां मन्ये, यतः स न कदापि विचलितः। क्षणमात्रे अपि पुनः साहसिकं कर्म आचरति; तत्र तस्य तपस्याः सत्यशक्तिः पुनः दृश्यते। स सततं सेवा आचरति, तथापि तस्मिन् किञ्चित् अधिकं दृश्यते; अतः तस्य तपस्याः परीक्षा सम्यक् काले कृतः। भक्त्या च सत्यता च, पुत्रः कदापि न नश्यति; तथापि मायया तस्य स्वशरीरे कुष्ठरोगः दर्शितः। स महान् कीर्तिमान् पुत्रः कफं मूत्रं पुरीषं च न जुगुप्सते, सदा स्वहस्तेन व्रणं शुद्धीकरणं करोति। स पादसंवहनं शौचं च आचरति, महान् बुद्धिमान्, मम कठोरं भीषणं च वचनं सदा सहते। तिरस्कृतः वा ताडितः वा, सदा प्रियं वचनं भाषते; एवं मम पुत्रः महाबुद्धिमान्, दुःखमयम् जीवनम् सहनं करोति। अहं तदिदम् दुःखसमुद्रं मन्ये, बहु क्लेशैः पीडितम्; किन्तु विष्णुग्रहेण एतत् दुःखम् अपाकरोमि। एवम् मनसि विचिन्त्य, शिवशर्मा नाम ब्राह्मणः पुनः मायाम् आचर्य, घटात् अमृतं गृहीतवान्। ततः सोमशर्माणम् आहूय, "रोगनाशकं अमृतं मया तव हस्ते दत्तम्," इति अवदत्। "तत् शीघ्रं मम प्रत्यर्पय, यथा अहं पिबामि; विष्णुशर्मणः प्रसादेन अद्य रोगमुक्तः भविष्यामि।" शिवशर्मणः एतद् वचनं श्रुत्वा, सोमशर्मा त्वरया उत्पत्य घटम् आदत्तवान्। किन्तु तस्मिन् अमृतरहितं घटं दृष्ट्वा, "कस्य पापेन, कस्य दुष्टकर्मणा एषा आपदा मम प्राप्ता?" इति चिन्तयामास। एवं चिन्तायाम् निमग्नः, सोमशर्मा दुःखेन व्याकुलः अभवत्; "यदा अहं पितरं तद् वदामि—तदा रोगपीडितः गुरुर्दुष्टः भविष्यति।" दीर्घं विचिन्त्य, सोमशर्मा बुद्धिमान्, "यदि अहं सत्यं धारयामि, यदि गुरुसेवां कृतवान्, यदि पूर्वं शुद्धहृदयेन तपः कृतम्, यदि दमः शौचं च धर्मं धारयामि, तर्हि घटः अमृतपूर्णः भवतु—नात्र संशयः।" इति मनसि चिन्तयन्, ततः क्षणे घटः पुनः अमृतपूर्णः अभवत्। तद् दृष्ट्वा, सोमशर्मा महाकीर्तिमान् हर्षपूर्णः, शीघ्रं गुरुम् उपगम्य, नमस्कृत्य घटम् आदत्तवान्। "पिता, एषः अमृतघटः पुनः प्राप्तः; पिब, महात्मन्, शीघ्रं रोगमुक्तः भव।" तस्य पुत्रस्य धर्मयुक्तं सत्यं मधुरं च वचनं श्रुत्वा, शिवशर्मा महाहर्षेण अभिभूतः, इदं वचनम् अवदत्— "तपसा दमेन शौचेन गुरुसुश्रूषया भक्त्या च त्वं मम प्रीतिम् आज्ञायसि, वत्स।" "अहं विकृतस्वरूपं त्यजामि; त्वं मम स्नेहात् सुखं लभस्व।" इति उक्त्वा, ब्राह्मणः स्वशरीरम् दर्शितवान्। गुरुः तयोः पूर्वरूपं दृष्ट्वा, उभौ महात्मानौ सूर्यमण्डलवत् दीप्तिमन्तौ अभवताम्। स तयोः पादयोः भक्त्या नमस्कृत्य, महाहर्षेण पुत्रम् अभाषत्। विष्णुप्रसादेन धर्मात्मा सः पत्नी सहितः केशवम् उपगम्य, स्वसुकृतैः योगाभ्यासेन च तं प्राप्तवान्। सः ऋषिः वैष्णवधाम प्रविष्टवान्, दुर्लभं पदम्, यत् अन्यैः पुण्येन तपसा वा न लभ्यते। मधुसूदनः न तर्पणैः तीर्थयात्राभिः वा दानैः दृश्यते, किन्तु ध्यानसमर्पणध्यानज्ञानविष्णुस्तुतिभिः दृश्यते। योगज्ञानसमाधिना परमं पदम् दृश्यते; यथा महायोगी सः ऋषिः वैष्णवरूपम् प्रविष्टवान्। सूतः उवाच—ततः सोमशर्मा तपसा दीप्तिमान् तत्र तपः कृतवान्; स स्वर्णाभरणानि पाषाणमृत्तिका इव समन्यत्। धर्मात्मा सः, जिह्वाप्रसादनं जित्वा, निद्रां परित्यज्य, सर्वेन्द्रियविषयांश्च त्यक्त्वा, एकान्ते सेवा कृतवान्। योगासनस्थः, निराशः, निरुपाधिः, तस्य मृत्युकालः प्राप्तः। तस्मिन् समये दानवाः सोमशर्मणं ऋषिं समीपं आगम्य, तस्य प्राणहरणाय उद्युक्ताः अभवन्। शालिग्राममहाक्षेत्रे, यः ऋषीणां कीर्तिं वर्धयति, केचित् दैत्याः, केचित् दानवाः इति कथयन्ति। तत्र सोमशर्मणः महर्षिः दीर्घकालानन्तरं तद् महान् शब्दः श्रुतवान्। दैत्यजः भयः तस्मिन् ज्ञाने ध्याननिष्ठे अपि प्रविष्टः; तेन ध्यानेन सः अपि दैत्यभयेन गृहीतः।