नृपाश्च राजपुत्राश्च विशेषेण च ब्राह्मणाः, यः पथिगुप्तभूमिं समतिक्रम्य तिष्ठन्ति, ते रोगरहिताः सुखिनश्च भवन्ति। एतेषां सर्वेषां रात्रौ अस्मिन्नेव सर्वं कृत्वा, दैत्येश्वरस्य उत्सवे, भूमौ मण्डलं विधाय ततः प्रत्यक्षं पूजनं कर्तव्यम्। पञ्चवर्णैः चूर्णैः सर्वाभरणभूषितं पर्वतपङ्क्तिसंयुक्तं च बलिं दैत्यपतिं चित्रयेत्। कुम्भीकृतं महोरस्कं मध्वादिदैत्यसंवृतं प्रमुदितवदनं शिखरमुकुटमहाकुण्डलधारिणं च तं बलिं निर्माय, द्वाभ्यां भुजाभ्यां संयुक्तं तं दैत्यराजं गृहस्य विस्तीर्णमण्डपे मध्ये सम्यक् पूजयेत्। मातृभिः भ्रातृभिः तुष्टबन्धुभिः सह, पद्मैः उत्पलैः पुष्पैः कळ्हारैः रक्तपद्मैश्च पूजयेत्। सुगन्धिपुष्पैः, नैवेद्यैः, गुडपायसैः, सुरया मांसैः मद्यैः च विविधैः लेह्यचोष्यभक्ष्यैश्च पूजनं कुर्यात्। अनेन मन्त्रेण, हे राजन्, मन्त्रिपुरोहितसहितः स पूजनं सम्यक् कुर्यात्, तेन वर्षमेकं सुखमवाप्स्यति। "नमस्ते बलिराजेन्द्र विरोचनसुत प्रभो। भविष्येन्द्र सुराराते पूजां गृह्णीष्व मेऽनघ।" इति। एवं पूजां कृत्वा, रात्रौ जागरणं कुर्यात्; नर्तकानटगायकैः सह रात्रौ किञ्चित्कालं रमेत। गृहान्ते जनैः सह शुक्लतण्डुलैः सेवा दद्यात्; बलिं स्थाप्य फलं पुष्पं च पूजयेत्। यत्किञ्चिदत्र बलये कर्तव्यं, तत् सर्वं वह्नौ समाचरेत्, यथा तत्त्ववित्सप्तर्षयः तानक्षयीयान् विधीन् न्यगृह्णन्। यद्दत्तं तत्र, लघ्वथवा महद्, तत्सर्वमक्षयं कल्याणं विष्णुप्रियं च भवति। ये नराः रात्रौ तव पूजां न कुर्वन्ति, तेषां सर्वं पुण्यं, वेदपाठवर्जितं, त्वयि एव यातु। तथा, हे पुत्र, यदा विष्णुः स्वयं बलिं तुष्टवान्, तदा पुनः असुराणां महोत्सवं दत्त्वा तेषां हितं चकार। तस्माद् आरभ्य, हे सेनापते, कौमुद्योत्सवः प्रवृत्तः, सर्वदुःखनाशकः विघ्नविनाशकश्च सदा। स लोकदुःखनाशकः, काम्यः धनधान्यसुखदः च; भूमिः 'कुशा' इत्याख्यया ज्ञेया; हर्षानन्दयोः तयोः समुत्पत्तिः। तस्य सारात् शास्त्रवचनाच्च, एष कौमुदीति कथ्यते; जनाः तत्र हेतुभिः परस्परं हर्षमुपभवन्ति। तेन जनाः हृष्टाः तुष्टाः सुखिनश्च भवन्ति, अतः कौमुदीति कथ्यते; च, हे षण्मुख, तत्र बलये पद्मानि अर्प्यन्ते। राज्ञां पापनाशनाय, अतः एष कौमुदीति; चैकैका रात्र्यह्नि कार्तिकमासे प्रतिवर्षं आचर्यते। दानवेन्द्राय यद्दत्तं, तत् पृथिव्यां आदर्शरूपं भवति; यः राजा स्वराज्ये एतत् आचरति, तस्य कुतः रोगभयम्। तस्य बहुधान्यं, अभयम्, आरोग्यं, परमसमृद्धिश्च स्यात्; सर्वे जनाः रोगरहिताः, आपद्भिः विमुक्ताश्च भवन्ति। अतः कौमुदीमाचरेत्, यथा पृथिव्यां एषा स्थितिः स्यात्; च, हे षण्मुख, तत्र प्रतिव्यक्तं स्वभावानुसारं संवत्सरः अनुभूयते। यथानन्ददुःखादिभावः, तथा तस्य संवत्सरः गच्छति; यदि कश्चित् रोदिति, तस्य वर्षं दुःखमयम्; यदि हृष्यति, तस्य वर्षं आनन्दमयम्। यदि खादति, पोषणमयम्; यदि स्वस्थः, आरोग्यपूर्णम्; अतः कौमुदी साधुभिः प्रमोदेन कर्तव्या। एषा तिथि कार्तिके विष्णुसंबन्धिनी च दानवसम्बन्धिनी च कथ्यते। ये शुभेन बलिराजस्य दीपोत्सवे पूजनं कुर्वन्ति, सर्वजनानन्ददायिनं, तेषां वर्षमखिलं सुखसमृद्धिपूर्णं प्राज्ञसुखिकुलानां भवति। हे स्कन्द, एता द्वितीयाद्याः तिथयः प्रसिद्धाः; चतुर्मासानन्तरं वर्षाकाले शुभदाः स्युः। प्रथमं श्रावणे, ततः भाद्रपदे, तृतीयं आश्वयुजे, चतुर्थं कार्तिके। श्रावणे तिथि मलिनी, भाद्रपदे च दूषिता; आश्विन्यां प्रेतचेष्टा, कार्तिके यमकामदायिनी। गुह उवाच—कुतः मलिनी, कुतः शुद्धा? कुतः प्रेतचेष्टा, कुतः यमदिनं इति? सूतः उवाच—एवं स्कन्दवचनं श्रुत्वा, भगवाञ्जनस्रष्टा वृषध्वजः सस्मितं मृदुवचनं प्रोवाच। महेश उवाच—पुरा, वृतं हत्वा, इन्द्रे राज्यं प्राप्ते, ब्रह्महत्या-शान्तये अश्वमेधः कृतः। इन्द्रेण क्रुद्धेन वज्रेण ब्रह्महत्या षड्विधं भूमौ क्षिप्ता—वृक्षेषु, जले, भूमौ च। सा क्रमशः स्त्रीषु, वृक्षेषु, नदीषु, भूमौ, वह्नौ, भ्रूणघातिषु विभक्ता; तदपूर्वं पापश्रवणं, द्वितीयायां च। एवम् स्त्रीषु, वृक्षेषु, नदीषु, भूमौ, वह्नौ, भ्रूणघातिषु मलिनता जाता; अतः एषा मलिनी स्मृता। प्राचीनकाले, यदा भूमिः मधुकैटभरुधिरेण निमग्ना, तदा अष्टाङ्गुलपरिमितं शुद्धा जाता; स्त्रीणां तु मासधर्मो मलिनता। सर्वानद्यः वर्षाकाले मलिनाः; वह्निः धूमाग्रे मलिनः; वृक्षाः स्रावैः मलिनाः; भ्रूणघातिनः संगेन मलिनाः। एषु मलिनानि सञ्चरन्ति; अतः एषा मलिनी इति। ये देवर्षिपितृधर्मद्वेषिणः, पाखण्डिनः छद्मिनश्च— तेषां वाङ्मलिन्येन द्वितीया शुद्धा; ते निषिद्धकाले शास्त्रपाठं कुर्वन्ति।