शुक्लपक्षस्य सप्तम्यां तथा पञ्चदश्यां च, रोगी जनः रोगबन्धनात् विमुक्तो भवति, पुनः रोगपीडया न बाध्यते। सर्वस्मिन्नपि जगति, सूक्ष्मात् परमाणोः महत् स्थम्भपर्यन्तं, ब्रह्माण्डमध्यस्थं च, परमं शुद्धं सारं सूर्यरूपेण द्रष्टव्यम्। स एव सूर्यः सृष्टिस्थितिलयकर्मसु क्रमशः, सर्वेषां सत्त्वानां सृष्टौ च पालनं करोति, स्वस्वरूपेण विश्वं व्याप्य सञ्चरति। मरणकाले तु, देहस्य मध्यात् प्राणेन सह सः निर्गच्छति; शिरसि नित्यं स्थितः सोमः षोडशकलासम्पन्नो भवति। स सोमः दिवानिशं देहस्य अधः अमृतधारां सिञ्चति; तेनैव सर्वे प्राणी जीवन्ति, परममहान्तः परमाणुपर्यन्ताश्च। सः भूमौ धान्यानि पोषयति, स्थावरजङ्गमांश्च; एतेन द्वाभ्यां तेजस्विभ्यां जगत् धृतं सृष्टं च। एतयोः पूजया सदा साधुः पुरुषः पुण्यं पूष्यं च प्राप्नोति, सर्वकार्यसिद्धिं लभते। यो मूढः पुरुषः अमृतरश्मिं सोमं न पूजयति, तस्यायुः क्षीयते, स नरकं प्राप्नोति। हे निर्मल! हे रश्मिधर! हे गङ्गाधर! हे शिरोमणे! द्वितीयायां तिथौ, हे विश्वनाथ, हे सोम, तुभ्यं नमः। यः चान्यस्यां तिथौ सोमं प्रणमति, स तां काम्यां सिद्धिं प्राप्नोति। हे त्रिनेत्रसम्भूत! हे क्षीरसागरमन्थनसमुत्पन्न! हे महेशशिरःस्थित! हे सोम, तुभ्यं नमः। हे दिव्यरूप! हे अमृतकर्ता! हे जगन्नाथ! शुक्लकृष्णपक्षयोः, त्रिरात्रं विद्वांसः जानन्ति। मन्त्रः— "ऊँ ह्राँ ह्रीं सोमाय नमः"— प्रातःकाले जपनीयः। यः सोमं एवं पूजयति, जपति, शृणोति वा, स अमृतसमानो भवति, जन्मजन्मनि। यः पृथिव्यां एतैः सहस्रनामभिः स्तौति पूजयति च, स अक्षयस्वर्गं प्राप्नोति, पुनर्जन्म दुर्लभं तस्य भवति। सोमपूजायाम्, ताम्रपात्रे वा कांस्यपात्रे दधिघृतपूर्णे, यथाशक्ति अल्पं वा बहु वा, अनसूयया, श्रुत्वा विधिं, दातव्यम्। वा सुवर्णरजतपात्रे, शुभदिने, कृष्णपक्षे बुधवासरे, सर्वतीर्थेषु स्थाप्य, पुत्रवत्सलाय दातव्यम्। तेन महद्भाग्यं जायते, अमृतात् अतिशयेन; स्त्रीणां पुरुषाणां च, कदापि अमंगलं न भवति। सौभाग्यरूपकामनया, दधिपूर्णं कांस्यपात्रं ददामि; सौन्दर्यं सौभाग्यं च देहि। ब्राह्मणाय, पूर्वोक्तवत्, अनसूयया, यथाशक्ति, वस्त्रादिकं दद्यात्। सर्वभक्ष्यं, रमणीयं ताम्बूलं, पुष्पमाल्यादिकं च दद्यात्, सौन्दर्यसौभाग्यार्थम्। यः सोमदत्तं ब्राह्मणाय ददाति, स स्वर्गे वा पृथिव्यां वा सौन्दर्यसौभाग्यसम्पन्नो भवति। एवं श्रीपद्मपुराणे सृष्टिखण्डे, सोमपूजनाख्यं अष्टाशीतितमोऽध्यायः समाप्तः। ततः वैशम्पायनः उवाच— अहं लोहिताङ्गस्य उत्पत्तिं, जनसन्तोषं, बलं, ऐश्वर्यं, तेजश्च श्रोतुमिच्छामि। व्यासः उवाच— भूमिपुत्रः स देवः कुजो हरेः अंशेन जातः, सत्त्वस्थः, गुणसम्पन्नः, वीर्यवान्, पृथिव्यां शक्तिमान्। तीक्ष्णः, ग्रहेषु क्रूरः, देवः लोहिताङ्गः महाबलः; नवयुवकः, सौन्दर्ययुक्तः, विद्युत्प्रभः प्रभुश्च। तेन राक्षसाः, मांसभक्षका, सुरशत्रवः दग्धाः; तस्य दशधा योगेन मनुष्याः, ओषधयः, पशवः, पक्षिणश्च उत्पन्नाः। वैशम्पायनः पप्रच्छ— कथं स शम्भोः सम्भूतः? कथं भूमेः जातः? कथं ग्रहः क्रूरदेवोऽभवत्? इच्छामि ज्ञातुम्। कथं स सर्वेषु लोकेषु सदा तुष्टिं लभते? हे गुरो, मयि श्रद्धां कृत्वा, संशयं विहाय वक्तुमर्हसि। व्यासः उवाच— हिरण्याक्षवंशे, पण्डितेषु दैत्येषु, अन्धक इति राजा आसीत्, सर्वदेवविनाशकः। विष्णोः वरदानेन जातः, विष्णोः बलसम्पन्नः, तेन देवाः, इन्द्रः, यजमानाश्च पराजिताः। तदा देवाः ब्रह्माणं गत्वा, "अन्धकेन अस्माकं राज्यं, सुखं, यज्ञाश्च अपहृताः" इति उक्तवन्तः। "तस्मात् तस्य विनाशोपायं वद कार्यं च" इति। ब्रह्मा देवभ्यः उक्तवान्— "तस्य मरणं न समीपम्। न विष्णोः वरः, नापि अमृतसेवनात्; तु राक्षसीभावस्य लज्जा निश्चिता। लोककल्याणाय, अहं श्रद्धां कामयुक्तां सृजामि; परस्तु, स्त्रीसम्प्राप्तौ एव संशयः जायते। पार्वतीं दुर्गां त्यक्त्वा, तस्य चित्तं न स्थिरं; तस्मात् ईश्वरः क्रुद्धः तं विकृतिं करिष्यति। ततः, राक्षसीभावं त्यक्त्वा, अनुचराः तस्य पार्षदाः भविष्यन्ति; एवं उक्त्वा, ब्रह्मा श्रद्धां कामयुक्तां ससर्ज। स तस्य प्रति संशयं मायां च प्राहिणोत्; तदा, कामेन आकृष्टः, स्त्रीप्राप्तौ प्रवृत्तः। संशयात्, स्वपत्नीं परस्त्रियां च न विवेक्तुं शशाक; मायया मोहितः, त्रिषु लोकेषु विचरन्। हिमालयपर्वतस्य शिखरे, स्त्रीरत्नं, अतीव सुन्दरीं, दृष्टवान्; पार्वतीं दृष्ट्वा, दैत्यः कामवशं गतः। ज्ञानहान्याः कारणात्, दुर्गां हर्तुमिच्छन्, उमा स्वयम् वृद्धायाः रूपं धारयामास।