नरकस्य निमित्तं, देवतान् सम्पूज्य, दीपदानं कर्तव्यम्। सायंसमे, शोभनदीपैः पूजनं विधेयम्। विशेषेण ब्रह्मा, विष्णु, शिवादीनां गृहेषु, स्तम्भेषु, देवालयेषु, सभामण्डपे, नद्यां च दीपानां दानं विधेयम्। भित्तिषु, उद्यानेषु, कूपेषु, द्वारेषु, प्राग्भारेषु, गोष्ठेषु, रहस्स्थलेषु, हस्तिशालासु च दीपदानं समाचरेत्। अमावास्यायाः प्रभाते, अग्निस्नानं कृत्वा, भक्त्या देवपितॄन् सम्पूज्य, प्रणमेत्। पक्षे पक्षे, दधि, क्षीर, घृताद्यन्नैः श्राद्धं कृत्वा, विविधैः भोज्यैः ब्राह्मणान् तर्पयित्वा, तेषां क्षमां याचेत्। ततः मध्याह्ने नगरवासिनः पोषयेत्; राजा च तेषां समुदायान् सम्मानयेत्, तैः सह संवादं कुर्यात्। यावत् संवत्सरं पाठकानां स्नेहः भवति, तावत् हरीः प्रबुद्धः न स्यात्; तदा स्त्रीभिः लक्ष्मीः बोधनीया। बोधने काले, साध्वीया स्त्रिया लक्ष्मीम् उद्दिश्य जागरिते, सः नरः संवत्सरपर्यन्तं लक्ष्म्या न परित्यज्यते। ब्राह्मणैः अभयम् प्राप्त्वा, देवद्विषः विष्णुभयात्, लक्ष्म्या क्षीरसागरे सुप्तायां, पद्मेन संरक्ष्यमाणायां, सर्वे जानन्ति। त्वं दीपः, त्वं श्रीः, त्वं सूर्यः, चन्द्रः, विद्युत्, कनकं, तारागणः च; त्वं सर्वदीपानां ज्योतिः, दीपशिखा चिरस्थायिनी। या लक्ष्मीः शुभे दीपावल्यां दिवसे, पृथिव्यां वर्तते, कार्तिके गोष्ठे च, सा एव वरदायिनी लक्ष्मीः मम अस्तु। शंकरः च भवानी च, क्रीडायाम् एकदा अक्षैः क्रीडाम् अकरोताम्; तत्र भवन्याः पूजितया लक्ष्मीः गाव्याकारधारिणी स्थित्वा। प्राचीनकाले गौर्याः जयेन शम्भुः निर्वस्त्रः कृतः, पराजितः च, तस्मात् शंकरः दुःखितः, गौरी च सदा सुखस्थिता। यस्य जयः पूर्वं भवति, तस्य सुखम् एकवर्षपर्यन्तम्। तस्मिन् अर्धरात्रे, यदा जनाः अर्धनिद्रायाम् सन्ति, तदा नगरस्त्रीभिः, मृदङ्गदुन्दुभिनिनादेन, हर्षेण, अलक्ष्मीः गृहाङ्गणात् निष्कास्यते। पराजये, सूर्ये उदिते, प्रतिपदि, वैरं जायते; प्रातःकाले गोवर्धनं सम्पूज्य, रात्रौ अक्षक्रीडां कुर्यात्। गावः अलङ्कृत्य, भारारोपणात्, दुग्धदानात् च विमुक्ताः स्युः; गोवर्धनः, गोकुलस्य धारकः, रक्षकः, पूजनीयः। विष्णोः बाहुभ्यां निर्मितमहिम्ना, कोटिगवदायकः भव; या लक्ष्मीः लोकपालेषु गोरूपेण वर्तते, सा मम सदा अस्तु। यज्ञाय हृतं घृतं पापं मे नाशयतु; गावः पुरतः, पृष्ठतः, हृदये, मम च सदा वसन्तु। एवं गोवर्धनपूजा; सत्येन भावेन देवान्, साधून्, नरांश्च तर्पयेत्; अन्यान् अन्नपानेन, पण्डितान् वाक्यैः तुष्टयेत्। वस्त्रैः, ताम्बूलैः, दीपैः, पुष्पैः, कर्पूरकुङ्कुमैः, नानाविधैः भोज्यैः अन्तःपुरवासिनः पूजनीयाः। ग्रामवृषभः दानैः, राजा वित्तेन, पादातिगणाः सुशोभनहारकङ्कणैः तर्पणीयाः। राजा मन्त्रिभिः स्वजनैः पृथक् पृथक् तुष्टिं कुर्यात्; ततो यथायोग्यं मल्लान्, नर्तकान् च तर्पयेत्। वृषभाः, महान्द्विपाः, अन्यैः सह युद्धक्रीडायाम्, राजा, वीराः, पादातयः च अलङ्कृताः स्युुः। पीठे उपवेश्य, स्वयम् नर्तकान्, नाटकान्, सूतान् पश्येत्; स्पर्धायाम् अपि प्रवर्तेत, गवां, महिषाणां, तद्वत् उपस्थितिं च सुनिश्चितयेत्। गवां बछान् मातृभिः सहितान्, प्रश्नोत्तरैः सङ्गृह्य, अपराह्णे, पूर्वदिशि, वह्नौ — पन्थानं रक्षिणं कूषकाषगुणेन, बहुप्रालम्बेन, दुर्गे स्थम्भे वा वृक्षे बन्धयेत्। गजाश्वान् निरीक्ष्य, तान् पन्थरक्षिणस्थानं नयेत्; गावः, वृषभाः, महिष्यः, घण्टायुक्तमहिष्यः च तत्र स्थापयेत्। द्विजश्रेष्ठेन यथाविधि होमं कृत्वा, पन्थरक्षिणं बन्धयेत्; ततः, धर्मज्ञ, अनेन मन्त्रेण नमस्कुर्यात्— "पन्थरक्षिन्, सर्वभूतानां सुखद, नमः ते; तव भूमौ, गावः, वृषभाः, गच्छन्ति। राजानः, कुमाराः, विशेषतः ब्राह्मणाः, पन्थरक्षिणः भूमिं तीर्त्वा, रोगरहिताः, सुखिनः भवन्ति।" एवं रात्रौ, दैत्याधिपतेः उत्सवे, सर्वं कृत्वा, भूमौ मण्डलं निर्माय, प्रत्यक्षपूजां कुर्यात्। पञ्चवर्णैः चूर्णैः, सर्वाभरणैः भूषितं, पर्वतपङ्क्तिसहितं, बलीं दैत्याधिपतिं रचयेत्। कुम्भनाभं, स्थूलजङ्घं, मध्वादिदैत्यसंवृतं, प्रमुदितवदनं, उच्चमुकुटकुण्डलिनं च। एवं द्वाभ्यां भुजाभ्यां दैत्यराजं निर्माय, गृहस्य विशालायां सभायाम् मध्ये पूजां कुर्यात्। मातृभिः, भ्रातृभिः, सन्तुष्टबान्धवैः सह, पद्मैः, उत्पलैः, पुष्पैः, कल्हारैः, रक्तपद्मैः पूजयेत्। सुगन्धिपुष्पैः, नैवेद्यैः, गुडपायसैः, सुरया, मांसैः, मद्यैः, चोष्यैः, लेह्यैः, भोज्यैः च सम्पूज्येत्। एतेन मन्त्रेण, नृपते, मन्त्रिणा, पुरोहितेन च सह, पूजां कृत्वा, संवत्सरमेकं सुखं लभेत्— "राजन् बले, विरोचनात्मज, भविष्येन्द्र, सुरारिपो, तव पूजां गृहाण। नमोऽस्तु ते।" एवं पूजां कृत्वा, रात्रौ जागरणं कुर्यात्; तत्र नर्तकान्, नाटकान्, गायकान् च समयेन योजयेत्।