कदाचित् तत्र सर्वाणि भूतानि शोषमगच्छन्, प्राज्ञाश्च जनाः प्राणान् त्यक्तवन्तः। तदा देवेशः इन्द्रः सहान्यैः देवैः ब्रह्माणं समुपेत्य शरणं जग्मुः। तस्मिन्नेव समये देवाः तं विषयं ब्रह्माणं प्रजापतिम् ऊचुः। स च प्रजापतिः प्रत्युवाच—देवाः सर्वे ब्रह्मणः शरीरेभ्यः उत्पन्नाः, स एव प्रभुः प्रजापतिः सर्वभूतानां जन्महेतुः अस्ति। एषः सूर्यः राजसः स्वरूपः, साक्षात् अमृतांशुरूपः, यस्य शरीरं मध्ये स्थितम्। एताभ्यां द्वाभ्यां (राजसत्वेन च अमृतांशुना) त्रयो लोका रक्ष्यन्ते, चराचराणि भूतानि त्रिषु लोकेषु संरक्ष्यन्ते। ये देवाः दिव्यसम्भवाः, ये च अत्र गर्भजाः, अण्डजाः, स्वेदजाः, उद्भिज्जाश्च, सर्वे अपि तस्यैव प्रभावेन स्थिताः। अस्य सूर्यस्य शक्तिं वयं वर्णयितुं न समर्थाः; स एव लोकेषु रक्षिता, जनयिता, धारयिता च निःसंशयम्। सर्वेषां रक्षणे तस्य तुल्यः कश्चन नास्ति; प्रभाते तं दृष्ट्वैव पापराशयः नश्यन्ति। तं पूजयित्वा जनाः मोक्षं प्राप्नुवन्ति; ब्रह्मविदः सन्ध्याकाले तस्य पूजां कुर्वन्ति। ते बाहून्न्यस्य, देवैः पूज्यन्ते; च सन्ध्यारूपिणी देवी तस्य मण्डले प्रतिष्ठिता। द्विजातयः ये पूजां कुर्वन्ति, ते स्वर्गं च मोक्षं च प्राप्नुवन्ति; ये च पतिताः अपवित्राः च पृथिव्यां, तस्य किरणैः शुद्धिं यान्ति। सन्ध्योपासनामात्रेण पापात् विशुद्धिः स्याद्, यदि चाण्डालदर्शनं, गोग्नदर्शनं, पतितदर्शनं, कुष्ठिदर्शनं वा जातम् अपि स्यात्। ये नराः सूर्यं पश्यन्ति, ते महापातकादपि, लघुपातकसमावृताः अपि, शुद्धिं यान्ति। तं पूजयित्वा सर्वरोगेभ्यः विमुक्तिः स्यात्; न चान्धता, न दरिद्रता, न दुःखं, न च शोककारणम्। इह विरोचनं पूजयित्वा लोकेऽस्मिन्परत्र च लाभः लभ्यते; हरिहरादयः अपि देवाः, ये जनैः अदृष्टाः, तं न पश्यन्ति। स ध्यानयोग्यः, दृश्यः च देवता इति प्रसिद्धः; देवाः ऊचुः—"तस्य प्रसादाय पूजा नमश्च क्रियताम्।" "हे ब्रह्मन्, तस्य दर्शनमात्रं प्रलयाग्निसमानम्; सर्वे भूतानि, ये मृताः अपि पृथिव्यां, तस्य तेजसा सागरादयः विनश्यन्ति; वयं तस्य तेजः सोढुं न शक्नुमः, अन्ये भूताः कथं तु सोढुम्?" इति देवाः ऊचुः। "तस्मात् भगवन्, तव अनुग्रहेण वयं सूर्यवत् तं पूजयामः; केन उपायेन जनाः भक्त्या पूजां कुर्युः, तत् निर्दिश्यताम्।" एवं देववचनं श्रुत्वा ब्रह्मा दिवाकरं प्रति जगाम, लोकानां हिताय तं स्तोतुं प्रचक्रमे। स ब्रह्मा तं स्तौति—"त्वं देवता, सर्वलोकानां चक्षुः, निर्दोषः; ब्रह्मस्वरूपधारी, दुष्प्राप्यः, प्रलयाग्निसदृशः। त्वं सर्वेषां देवतानां मध्ये वससि, सदा देहे प्राणस्य सखा इव; तवात् एव अन्नपाकः, प्राणधारणं च निःसंशयम्। हे देव, त्वमेव जगतः प्रभुः, उत्पत्तिः, प्रलयश्च; त्वां विना सर्वेभ्यः भूतानां एकोऽपि दिनं न भवति। त्वमेव लोकानां प्रभुः, रक्षकः, पिता च; तव प्रसादेन चराचरं विश्वं तिष्ठति। भगवन्, त्वत्तुल्यः देवेषु अन्यत्र वा नास्ति; सर्वत्र तव स्वरूपं, त्वया एव विश्वं धार्यते।" "रूपगन्धादीनां त्वं प्रभुः; रसानां माधुर्यं त्वत्तः; एवं विश्वेश्वर, सूर्यः सर्वस्य कारणम्। पुण्यतीर्थानां, क्षेत्राणां, यज्ञानां च त्वं मुख्यकारणम्, साक्षी, पुण्यनिधिः। सर्वज्ञः, सर्वकर्ता, संहर्ता, रक्षकः, सदा उत्साही; अन्धकारपङ्कस्य संहर्ता, दरिद्रदुःखविनाशकः। मृत्युः अनन्तरं च अस्मिन्लोके च परममित्रः सर्वज्ञः, सर्वद्रष्टा; त्वां विना सर्वभूतानां हितकर्ता नास्ति।" एवं स्तुत्वा, सूर्यः उवाच—"पितामह, महाप्राज्ञ, विश्वेश्वर, सर्वोत्पत्तेः कारण, शीघ्रं तव परं कामं वद; यथोचितं अहं तं सम्पादयिष्यामि।" ब्रह्मा उवाच—"तव किरणाः अतीव तीक्ष्णाः, लोकानां सहनातीताः; देवेश, ताः पुनः पूर्ववत् सौम्याः कुरु।" सूर्यः प्रत्युवाच—"मम किरणाः अनन्तकोटिसंख्याः, लोकेषु परमा, संहर्त्री च; ताः अत्र हितं न कुर्वन्ति; भगवन्, ताः तव शक्त्या निवारय।" ततः सूर्यस्य आज्ञया, ब्रह्मणः चोदनया, विश्वकर्मा शीघ्रं आहूयत; स च वज्रचक्रं निर्मितवान्। तेन सूर्यस्य प्रलयाग्निसमप्रभाः किरणाः छिन्नाः; ताभ्यः एव किरणेभ्यः विष्णोः सुदर्शनचक्रं तत्रैव निर्मितम्। यमस्य अच्युतदण्डः, पशुपतेः त्रिशूलः, कालस्य परमखड्गः, गुरोः प्रियशक्तिः—चण्डिकायाः परमास्त्रं, अद्भुतं शूलकं च—एतानि सर्वाणि अपि विश्वकर्मणा ब्रह्मणः आज्ञया शीघ्रं निर्मितानि। सहस्रकिरणाः अवशिष्टाः, अन्याः निवारिताः; अजस्य विधिना सूर्यः पुनः कश्यपात् जातः, हे मुनि। अदितेः गर्भात् जातः स आदित्यः इति विख्यातः; स प्रलये मेरुशिखरं परिक्रम्य विचरति। पृथिव्याः उपरि, अहोरात्रे, लक्षशः योजनानि, चन्द्रादिग्रहाः तत्र दैवेन नियता विचरन्ति। द्वादशमासान् सूर्यः परिभ्रमति, प्रत्येकस्य विशेषरूपं अस्ति; तस्य संक्रान्तयः सर्वैः विज्ञायन्ते। अद्य ते कथयामि, हे मुनि, तेषु राशिषु सर्वभूतानां फलं—धनुषि, मिथुने, मीनराशौ, कन्यायां च, पुण्यं षडशीतिः। वृषभे, वृश्चिके, कुम्भे, सिंहे च, तद्विष्णुपदीति कथ्यते; तदा दानयज्ञदेवपूजा अक्षया भवति, इति विद्धि।