तदा तत्र सर्वाः स्त्रियः जनाश्च, पापबलप्रभावात् दूषिताः, दुष्टस्वभावाः अभवन्। तत्र वृद्धः ब्राह्मणः तस्य कृत्ये मनः न स्थापयामास। तस्य धर्मपत्नी, दुःखेन अत्यन्तं पीडिता, तं कष्टेन क्लिष्टं पतिं नगरवृत्तान्तं विषये सम्यक् उपगम्य वार्ताम् उवाच। सा ब्राह्मणपत्नी स्नेहपूर्णया वाचा तम् उवाच— “स्वामिन्, दुःखेन पीडितं त्वां दृष्ट्वा मे मनः अत्यन्तं क्लिश्यते; ग्रामस्य एषः आचारः वा अन्यः कश्चित् कर्तव्यः त्वया।” ततः दोषज्ञः स ब्राह्मणः स्मितं कृत्वा उवाच— “यः धर्मं परित्यज्य पापेन जीवति, सः महतीं हानिं जनयति। एवं जनः, उत्तमस्त्री, त्याज्यः; सः अनावृत्तिं प्राप्य तिष्ठति। एते ब्राह्मणाः दुष्टाचाराः, पत्न्यः धनं च तेषां। तेषां महापातकसंयोगात् ते महापापिनः अभ्युपगम्य महापापेन सह अधोभूमिं यान्ति। अन्ते अनावृत्तिं प्राप्य दोषः नास्ति; अहं तु स्वधर्मरक्षणाय अत्र एव स्थितः।” ततः सा धर्मपत्नी तम् उपहास्यं जनानां मध्ये उक्तम्— “त्वया अस्माभिः एकान्ते वाच्यं, न जनानां पुरतः।” ब्राह्मणः प्रत्युवाच— “यदि अहं इह अन्यत्र गच्छेयम्, प्रियं, तदा मम धनं जनः च नगरं सह तस्य प्रवृत्तिं प्राप्नुयुः।” एवं उक्त्वा, सः ब्राह्मणः अत्यन्तं हृष्टः, स्वधनं गृहीत्वा शीघ्रं तया सह सीम्नि गतः। तत्र स्थित्वा, नगरं तदिव स्थिरं दृष्टवान्; ततः धर्मपत्नी तम् उवाच— “इदं नगरं न नश्यति।” तदा सः ब्राह्मणश्रेष्ठः विस्मितः तां उवाच— “पश्य, किम् अस्माकं धनं गृहात् बहिः तिष्ठति?” सा चिन्तयन्ती पतिं प्रत्युवाच— “मम दोषेन पादत्राणं न आनयम्; तानि तत्र स्थितानि, किं करोतु?” ततः धर्मपत्नी तानि पादत्राणानि गृहीत्वा पतिं समीपं गतवती; तस्य पतिं समीपं दृष्ट्वा, नगरं दुःखरहितं नष्टम्। ततः ब्राह्मणाः अन्यजातयः, नगरवासिनः च दुष्टाः, घोरनरके स्थित्वा दुःखिताः अनावृत्तिं प्राप्नुवन्ति। ते दुःखसंकटे, अन्नरहिते नगरे यान्ति; तेषां प्रायश्चित्तं नास्ति; दुर्गन्धात् तद् अपवित्रं त्याज्यम् इति कथ्यते। यथा पूर्वम् अन्नभक्षणे रमन्ते, अद्य पापं कुर्वन्ति; चौर्ये रात्रिविहारे च रममाणः, बुद्धिमन्तः तं छलकं विदुः। सर्वकर्मसु मूढः, सर्वधर्मेषु अज्ञः, आचाररहितः, बालवत् पशुः। तत्र उष्ट्रादयः, नेवलिकादयः च भक्षका दृश्यन्ते; क्रूराः, बन्धुजनदुःखदायकाः, युद्धे भीरवः। शेषभोजनरमणः, श्वा इति ज्ञायते; सदा चौर्ये, मित्राणि छलयन्। यः सदा पत्न्या सह विवादे रमते, चञ्चलस्वभावः, सदा अन्ने अतृप्तः। वानरः वनप्रियः, शाखावासिनः मृगः इव, स्वजनान्यजनानां मध्ये वाक्यबुद्ध्या प्रकाशयन्। यः दुःखदायकः, सः रागी इति कथ्यते; सदा बलवान्, अतिक्रान्तः, निर्लज्जः। दुर्गन्धमांसभोजनरमणः, नरसिंहः; तस्य गर्जनेन अन्ये भयभीता श्वानादयः पतन्ति। पुरुषाः, हस्त्यादयः, दूरात् ज्ञातव्याः; एवं जनानां मध्ये क्रमशः विवेक्तव्या। देवतारूपेण मानवेषु प्रकटाः गुणाः, द्विजाः, देवाः, अतिथयः, गुरवः, साधवः, तपस्विनः च, तेषां लक्षणानि वक्ष्यामः। नित्यं पूजायाम्, तपसि, विधौ, शास्त्रनैतिक्ये, धैर्ये, क्रोधनिग्रहे, सत्यवाक्ये, इन्द्रियनिग्रहे च स्थितः। जगति दयालुः, सौम्यः, मधुरवाचः, सर्वकर्मसु वाग्मिः, धर्मिष्ठः, कुशलः, महाबलवान्। शास्त्रज्ञः, संगीतनृत्यवेद्यः, आत्मज्ञानसम्पन्नः, सर्वविद्याधिपः। सर्वयज्ञेषु, क्षीरपिष्टेषु, नूतनद्रव्येषु, अत्युत्तमेषु रमते। सुरभिग्रथेषु, वस्त्रेषु, शास्त्रेषु, भूषणेषु, अतिथिसंसेवने, दाने, उत्सवादिकर्मणि च रमते। स्नाने, दाने, व्रते, यज्ञे, देवपूजायाम्, जपेन कालव्यतीतिः; दिनं न व्यर्थं गच्छति। एषा मानवानां नित्यधार्मिकी आचारः; देववत् पुरुषाणां आचारः ऋषिभिः प्रशंस्यः। देवः बलवत्तरः, मानवः सदा भीतः; देवः सदा गंभीरः, मानवः सौम्यः। देवाः असुरैः सह परस्परानन्दः न भवति; परमं सौख्यम्, मित्रता, धर्मः, शुभता च स्नेहात् जायते। एवम् स्नेहः देवमानुषयोः एव; असुरराक्षसयोः तथा; पितृभिः पितृभिः, पशुभिः स्वजातिभिः। काकादयः स्वजातौ स्नेहवन्तः; अन्ये अपि स्वजातिषु; स्नेहः अस्नेहः च तेषां लक्षणम्। अतः पुण्यविभागेन, प्रियाप्रियं, पुण्यपापं, धर्मादोषं च उत्तमजातिषु विवेक्तव्यम्। पृथिव्यां जातिवैषम्ये दम्पत्योः सुखं नास्ति; स्वजातौ स्नेहः जायते, मोक्षे अपि, नरके अपि। महापुण्येन धर्मकर्मिणः सुन्दरं जीवनं प्राप्नुवन्ति; पापिनः, असुरादयः मानवेषु, विनाशं प्राप्नुवन्ति।