नित्यम् एव दृढव्रताः सनातनं व्रतम् यज्ञं च कुर्वन्ति। कदाचित् दैवयोगेन गृहस्थोऽपि विद्वान् भवति। एकदा ब्राह्मणश्रेष्ठः मन्त्रकुशलः स राजा-कार्यार्थम् वह्नौ हविः समर्पयन् तिव्रमेव मूत्ररोगेण पीडितः अभवत्। तदा सः स्वकर्मेण गच्छन्, एकां दासीं रक्षणाय स्थापयामास। तस्याः अलक्ष्येण, श्वा तत्र स्थितं घृतं उपभुक्तवान्। भयात् सा दासी स्वमूत्रेण घटं पूरयित्वा स्थापयामास। ब्राह्मणः त्वरया तद् अपश्यन्, तत् मूत्रं वह्नौ प्राक्षिपत्। तस्मिन् काले, वह्नौ अद्भुतं दृश्यं समुत्पन्नम्—शुद्धं सुवर्णपिण्डं, यः जाम्बूनदसुवर्णस्य प्रभया स्फुरन् आसीत्। ब्राह्मणः हर्षेण तं सुवर्णपिण्डं गृहित्वा, पापं कर्म अकरोत्। विस्मितः सः दासीं प्राह—"कथं एतद् अभवत्, सुमुखि?" इति। सा दासी हृष्टया तस्य सर्वं यथावत् आख्यात्। ततोऽसौ ब्राह्मणः यथाकालं तदेव कर्म नियमितया अकरोत्, तस्मात् तस्य गृहे अद्भुतं समृद्धिः उत्पन्ना, यया जनाः विस्मयं प्रापुर्। तद्वृत्तान्तं श्रुत्वा, सर्वे नगरे जनाः तद् अवगतवन्तः। तदनन्तरं, तदाचारं श्रुत्वा, दुष्टाः लोभेन प्रेरिताः तद् एव कर्म अकुर्वन्। अतिलोभात्, महान्तः अपि अन्ते पङ्के पतिताः। तस्मिन् पङ्के, भयमोहाभ्याम् बुद्धिः नष्टा, तदा पापकूटेन नगरी दग्धा। तस्मिन् काले, सर्वाः स्त्रियः प्रजाश्च पापबलात् दुष्टाः अभवन्; तत्र वृद्धो ब्राह्मणः तद् कर्म न चकार। तस्य धर्मपत्नी दुःखेन क्लिष्टा, पतिं दुःखार्तं दृष्ट्वा, नगरवृत्तान्तम् उक्तवती। सा ब्राह्मणी प्राह—"कष्टं मे, स्वामिन्, त्वां दुःखेन पीडितं दृष्ट्वा; त्वया ग्रामधर्मो वा अन्यः कश्चित् कार्यः।" तदा सः दोषज्ञः स्मित्वा अवदत्—"यः धर्मं परित्यज्य पापेन जीवति, सः महद् अनर्थं करोति।" पुनः अवदत्—"एवंविधः, सुभगे, त्याज्यः; सः अनावृत्तिपदं गच्छति। एते ब्राह्मणाः दुष्टाचारिणः, भार्याभिः संपन्नाः।" "ते महापातकसंयोगात् महापापिनः ज्ञेयाः; तैः सह स्वपापेन पातालं यास्यन्ति। अन्ते अनावृत्तिं प्राप्त्वा, न पुनः दोषः अस्ति; अहम् एकः अत्र स्थित्वा, स्वं पुण्यं रक्षामि।" तदा सा तम् अवदत्—"इदं जनानां मध्ये हास्यकार्यम्; त्वया अस्मासु रहसि वक्तव्यम्, न अन्येषां पुरतः।" ब्राह्मणः अवदत्—"यदि अहम् इदानीं अन्यत्र गच्छेयम्, तर्हि मम वित्तेन स्वजनैः च नगरी अपि स्वपथं यास्यति।" एवमुक्त्वा, हृष्टः, स्ववित्तं गृहीत्वा, तया सह शीघ्रं सीम्नि निर्गतः। तत्र स्थित्वा, नगरी यथापूर्वं स्थितां दृष्ट्वा, धर्मपत्नी तम् अवदत्—"एषा नगरी न विनश्यति।" ब्राह्मणश्रेष्ठः विस्मितः तां प्राह—"पश्य, अस्माकं गृहे बहिः किमपि द्रव्यं शेषम् अस्ति वा?" सा चिन्तयित्वा अवदत्—"मया प्रमादात् पादुके न नीताः; ताः तत्र स्थिताः, किम् करिष्यामि?" एवमुक्त्वा, सा धर्मपत्नी ताः पादुकाः गृहीत्वा स्वपतिम् उपागच्छत्। पतिं समीपं दृष्ट्वा, नगरी अदृश्यत, क्लेशरहितं अभवत्। तदा ब्राह्मणाः अन्याश्च जातयः, नगरवासिनः च दुष्टाः, घोरनरके स्थिताः, दुःखिताः, अनावृत्त्याः। ते दुःखसंपन्ने, अन्नरहिते नगरे यान्ति; तेषां न प्रायश्चित्तम्। दुर्गन्धात्, तद् अशुद्धं वर्जनीयम् इति कथ्यते। पूर्ववत् भोजनासक्तः, अद्य पापं करोति; यः चौर्ये निशाचरणे च प्रवृत्तः, सः मिथ्याचारी विज्ञेयः। सर्वकर्मसु मूढः, सर्वधर्मेषु अज्ञातः, सदाचारविहीनः, सः बालिशपशुः एव। एवं, उष्ट्रादयः, नकुलवत् भोजकाः, क्रूराः, बान्धवान् क्लेशयन्तः, युद्धे च भीरवः। यः नित्यं परिशिष्टभोजनप्रियः, सः श्वा इति पण्डितैः उच्यते; नित्यं चौर्ये प्रवृत्तः, मित्राणि बहूनि छलयन्। यः नित्यं स्वपत्न्या सह कलहप्रियः, सः चपलस्वभावः, नित्यं भोजनार्थं चञ्चलः। वानरः, वनप्रियः, शाखामृगः इव मनुष्यः; यः स्वजनानां परेषां च वाक्येन बुद्ध्या च प्रकाशयति। यः क्लेशं करोति, सः रागी इति कथ्यते; सदा बलवान्, अतिक्रान्तः, नित्यं निर्लज्जः। यः पूतिमांसप्रियः, सः भोक्ता, नरसिंहः; तस्य गर्जनेन, अन्ये भीताः शृगालादयः पतन्ति। ये मनुष्याः दूरात् एव परिचीयन्ते, गजादयः इव, तान् अपि जनसमूहे क्रमशः विवेक्तव्याः। वयं देवमानुषलक्षणानि, द्विजातीनां, देवतानां, अतिथीनां, आचार्याणां, साधूनां, तपस्विनां च लक्षणानि वर्णयिष्यामः। ये नित्यं पूजायाम्, तपसि, विधौ च स्थिताः, शास्त्रनैतिक्यविदः, क्षमासम्पन्नाः, क्रोधजयिनः, सत्यवदः, इन्द्रियनिग्रहीणः। ये लोके दयालवः, सौम्यरूपिणः, मधुरस्वराः, सर्वकर्मसु वाग्मी, धर्मिष्ठाः, कुशलाः, महाबलिनः। ये साक्षराः, विद्वांसः, संगीतनृत्यसारज्ञाः, आत्मविद्यायाम् अपि निपुणाः, सर्वशास्त्रेषु च स्वामिनः। ये सर्वेषु होमेषु, अमांसयुक्ते क्षीरे, नवपाकद्रव्येषु च अतीव शोभनद्रव्येषु च प्रवृत्ताः— एवं स धर्मकथां प्रवृत्तां।