शृणु मे सम्यगवधानपूर्वकं स्त्रीणां पुरुषाणां च चरितं, ये सदा मलमृद्भिः आवृताः, सत्यम् शौचं च विना वर्तन्ते। तेषां दन्ता, केशाः, वसनानि च सर्वत्र मलिनानि दृश्यन्ते; ते स्वगृहाणि, आसनानि, पात्राणि च एकवारमपि शुद्धीकर्तुं न इच्छन्ति। न तु तैः सुखं दृश्यते; स्त्रियः शीघ्रं वनं प्रविशन्ति, भूमौ अवशिष्टान्नं दूषितं चाश्नन्त्यशुचयः। तेषां भोजनं, पानं, चान्धकारे शयनं प्रियं भवति; कदाचित् न तु किञ्चित् कल्याणं, नापि शुद्धशरीरस्य सुखं दृश्यते। एष एव मृतानां पुरुषेषु लक्षणं, यत् तैः न हिताहितं, न मित्रामित्रं, न पुण्यपापं ज्ञायते। तैः न स्वभावतः पुण्यपापयोः स्थलं, न स्नानं, न देवद्विजपूजनं, न शत्रुमित्रमध्यमः ज्ञायते। ये मनुष्येषु पशुषु च वसन्ति, तान् विवेकिनः ज्ञातुम् अर्हन्ति; बुद्ध्या तेषां भेदाः जायन्ते, तथापि ते मिथ्याचारिणः पृथिव्याम् भ्रमन्ति। ते पुरुषाः यक्षरूपिणः, सर्वकर्मसु वर्जिताः, तेषां पृथिव्यां भेदलक्षणानि अहं कथयामि। पापपरिमाणात् मनुष्येषु जाताः, अशुचयः, पृथिव्यां प्रतिष्ठिताः, नगरवासिनः मायारूपिणः। अवशिष्टभोजिनं च अन्यं च कौकिलं पण्डिताः वदन्ति; योऽशक्यं भक्षयितुं तत्र रमते, स पापात्मा, श्वा च मलप्रियः। सर्वेषु गृहेषु प्रवृत्ताः, भोज्याभोज्यभक्षिणः, पशुकुलेषु पृथिव्यां जाताः। श्वा हस्तेन गृहीतः, म्लेच्छेषु भोजने रमते, विशेषतः वराहेषु, क्षत्रियेषु च। अन्नरम्यः, अशुच्यवमन्ये च रमते, पर्वताग्न्यर्थं काष्ठसंग्रहे च प्रवृत्तः। ते सदा म्लेच्छा ज्ञेयाः, क्षत्रियभीताः, धर्मनष्टेषु लोकेषु, यत्र शौचं सर्वदा नास्ति। ततः कुलीनानां मध्ये म्लेच्छाः चौर्ये प्रवर्तन्ते; संगत्याः, सम्बन्धात्, सहभोजनात् च अन्ये तादृशाः भवन्ति। तेषां स्त्रीभिः सह संसर्गात् तामेव प्रकृतिं यान्ति; तदा सर्वे जनाः दुःखरोगाभ्यां पीड्यन्ते। क्षुधया च अन्नेन च मोहिताः, राजभिः सदा पीडिताः; तत्र मनुष्याः मिथ्यायुक्ताः, सर्वशौचवर्जिताः। पुराणागमसमूहाः तत्र न श्रूयन्ते; पापिष्ठाः, सुराप्रमत्ताः, मांसप्रियाः, सर्वभक्षिणः, अतीव क्रूराः। सदा क्रूरकर्मसु प्रवृत्ताः, मायायुक्ताः; ते पुत्रपितृमातृगुरून् न पोषयन्ति। दासाः धर्मिष्ठं स्वामिनं न सेवन्ते; काचित् स्त्री पतिं, श्वश्रुवं, स्वमातरं च न पूजयति। तत्र जनाः सदा क्लेशं सहन्ते, गृहेषु विवादाः सदा जायन्ते; राजानः म्लेच्छाः, सुरापानप्रियाः, मन्त्रिणः पुरोहिताश्च तादृशाः। तेषां बलं जनैः, मत्स्ये मांसच, अमांसभक्षकैः च लभ्यते; नायकाः पाखण्डिनः, गुणलाभेषु च प्रवृत्तिः। पृथिवी धनाढ्यैः, मन्दबुद्धिकोकिलैः, तादृशैः च परिपूर्णा; तदा सर्वत्र मन्दमतिर्नारीप्रियः, वने नगरे च दृश्यते। जनाः सर्वं खादन्ति, योग्यायोग्यं, मत्स्यमांसं च; वने अन्ये द्विजातयः अपि अभक्ष्यं भक्षयन्ति। ये भक्तपशुं हन्ति, ते अनावृत्तिं यान्ति; पापिनः तेषां पितरः पतन्ति, ते पूर्वं देवाः आसन् अपि। ये पिशाचराक्षसमूर्तिकाः गुह्यकाः च, ते नूनं अवमानासक्ताः, न देवाः, न मनुष्याः। सञ्जयः उवाच—हे प्रभो, कथं तत्त्वज्ञैः मनुष्येषु लक्षणानि ज्ञायन्ते? मम संशयं सम्यगपाकुरु। व्यासः उवाच—पूर्वपापानुसारात् असुरराक्षसप्रेताः द्विजेषु अन्येषु च जाताः, ते स्वभावं न जहति। ये असुराः मनुष्येषु जाताः, सदा कलहप्रियाः, मायाविनः, क्रूराः च, ते राक्षसत्वेन पृथिव्याम् ज्ञेयाः। ते दानैः जनान् क्लिश्यन्ति, देवपूजया च पृथिव्याम्, कठोरतया धनं लभन्ते, दीर्घकालं राज्यं भुञ्जते। शौर्यादिभिः विजयपुण्यं प्राप्य, पापक्षये पुनः प्रयान्ति; एवं पृथिव्याम्, दिवि, नागलोके, यमसदने च। तपसा दिव्यत्वं प्राप्नोति कश्चित्, वासुदेवपूजनात् प्रह्लादः देवैः पूजितः। एवमेव अन्धकासुरः हरं स्तुत्वा तस्य गणत्वं प्राप, बृङ्गी च महाबलः प्रधानगणत्वं अवाप। एते चान्ये च बहवः—बलिः इन्द्रत्वं प्राप्स्यति—सदा परमं स्थानं यान्ति, इहामुत्र च। केचित् दैत्यकुले जाताः अपि पृथिव्यां देवेषु श्रेष्ठाः; ते शतानि सहस्राणि पितॄन् पूजयन्ति। एकः अपि बुद्धिमान् धर्मात्मा पुत्रः कुलं रक्षति; एकः विष्णुभक्तः दशकोटिकुलं उद्धरति। एकः संयमी धर्मिष्ठः, द्विजदेवपूजनरतः, कलौ धर्मक्षये, नगरे ग्रामे वा, स्थितः। स एव धर्मात्मा नगरं ग्रामं जनं कुलं च रक्षति; पुरा विज्ञातृमेदुरा नाम ब्राह्मणानां महापुरी आसीत्। तत्र सर्वे द्विजातयः सदा संध्याकालेषु पूजारताः, वेदाध्ययननिष्ठाः, स्थिराः, देवातिथिब्राह्मणपूजकाः। यज्ञव्रतहोमेषु प्रवृत्ताः, षट्कर्मनिष्ठाः, महतीं क्लेशां प्राप्ताः अपि, तेषां मनः पापे न प्रवर्तते।