शौरिणा तु साक्षरमाल्यं सुरभिसन्दनकर्पूरागुरुकुङ्कुमैः सहितं सम्यक् परिमृज्य पूज्यते। केशवस्य तु केतकिपुष्पाणि दीपदानं च नित्यं प्रियं भवति। यः किल कलियुगे कार्तिके केतकिपुष्पैः सम्पूजां करोति, स महत् पुण्यम् आप्नोति। दीपदानस्य प्रभावात् शतपरिवाराणां त्राणं भवति। कमलानि, तुलसी, केतकी, मुनिपुष्पाणि—एतानि च कार्तिके विशेषतः पञ्चम्यां यः दीपदानं करोति, स पुष्पमण्डपं च केतकिमाल्येन निर्माय ददाति, तस्य दिव्यं वासस्थानं केशवेन, गरुडध्वजेन, केतकिपुष्पैः सम्पूज्यमानेन, प्रतिष्ठाप्यते। मधुसूदनः सहस्रवर्षाणि हृषीकेशं केतकिपुष्पैः सम्पूजयतः अतिव प्रसन्नो भवति। यत्र केशवः वसन्तकाले दमनकपुष्पैरपि पूज्यते, तत् गृहम् एव पावनं भवति, हे गुह। पूजार्थं पूजकः फलं प्राप्नोति; यः जनार्दनं अगस्त्यपुष्पैः सम्पूजयति, तस्य नरकाग्निः दर्शनमात्रेणैव नश्यति। यत् तपः न शक्नोति, तत् हरिः तुष्टः सन् ददाति। मुनिपुष्पैः अलङ्कृतः महासेनः अन्यानि पुष्पाणि परित्यज्य केशवं सम्पूजयति चेत्, तस्य पुण्यलाभः कार्तिके अश्वमेधफलं समाप्नोति। मुनिना कृतमाल्यं जनार्दनाय यः ददाति, तस्य फलं स्वर्गराजः अपि वर्णयति, यत् दशसहस्रगवां दानात् लभ्यते। कार्तिके एकेन मुनिपुष्पेण एव तत् फलं लभ्यते, यथा कौस्तुभमणिना वा वनमालया च तुष्टिः भवति। हरिः कार्तिके तुलसीदलैक्येन अपि तद्वत् तुष्टः भवति। सूतः कथयति—बालकं विनीतं भक्तिपरायणं दृष्ट्वा, पुनः ईश्वरः वृषध्वजः महादेवः उवाच—कार्तिकस्य दीपदानमाहात्म्यं शृणु, हे मयूरवाहन। पितरः सदा पितृगणैः परिवृताः इच्छन्ति—"अस्माकं वंशे पितृभक्तः पुत्रो भवेत्" इति। यः कार्तिके केशवाय दीपं ददाति, स तैलदीपेन वा घृतदीपेन वा, तेन सर्वयज्ञाः तीर्थस्नानानि च कृतानि भवन्ति; अश्वमेधस्य आवश्यकता नास्ति। कार्तिककृष्णपक्षे विशेषतः पञ्चरात्रे यः दीपं ददाति, स अक्षयपुण्यं प्राप्नोति। एकादश्यां अन्यैः अपि यः दीपं प्रज्वालयति, सापि परमां गतिं प्राप्नोति। दुर्लभं मानुष्यजन्म लब्ध्वा, सा स्त्री परमां स्थितिं प्राप्तवती; यः चतुर्दश्यां मृगयुः महेश्वरं सम्पूजयन्, स विष्णुलोकं गतः। कुत्सिताश्रयां स्त्री अपि दीपं कृत्वा, शुद्धा भूत्वा लीलावती नाम्ना नित्यं स्वर्गं प्राप्तवती। गोपालकः अपि अमावास्यायां शार्ङ्गधन्विनः पूजां दृष्ट्वा, "जय" इति उच्चारयन्, राजाधिराजः अभवत्। अतः दीपदानं रात्रौ सूर्योदयान्तं कर्तव्यम्—गृहेषु, गोष्ठेषु, देवालयेषु, देवायतनेषु, श्मशानेषु, सरःस्वसु च। घृतादिभिः शुभद्रव्यैः पञ्चरात्रं दीपदानं कुर्यात्। येषां पितृपिण्डोदककर्म नष्टं तेषां पापिनां अपि दीपदानपुण्येन परमगतिर्लभ्यते। एवं श्रीपद्ममहापुराणे उत्तरखण्डे कार्तिकमाहात्म्ये दीपगन्धधात्र्युत्कर्षवर्णनं नामैकविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः। ततः कार्तिकेय उवाच—"भगवन्, दीपावलौ किम् फलं, किमर्थं सा क्रियते, को वा तत्र अधिष्ठातृदेवता? किम् दातव्यं, किम् अदातव्यं, का प्रीतिरेकत्र, का क्रीडा?" इति। सूतः उवाच—स्कन्दस्य वचः श्रुत्वा, श्रीकामशोषणः प्रसन्नः "साधु ब्राह्मणाः" इति स्मयमानः प्रोवाच। श्रीशिव उवाच—कार्तिककृष्णत्रयोदश्यां यमाय दीपं बहिः स्थापयेत्; तेन अकालमृत्युर्नश्यति। त्रयोदश्यां दीपदानात्, यमपाशबद्धः सूर्यपुत्रः तुष्टो भवति। चतुर्दश्यां रात्रौ चन्द्रदर्शनसमये, पापभीरुभिः स्नानं कर्तव्यम्। यदि चतुर्दशी पूर्वं आगच्छेत्, शुक्लपक्षे वा कृष्णपक्षे वा, तदा प्रातःस्नानं कर्तव्यम्। चतुर्दश्यां दीपोत्सवे लक्ष्मीः तैले, गङ्गा जले; तदा स्नातः यमलोकं न पश्यति। अपामार्ग, कर्कटी, प्रपुण्णाट, वाह्वलानि च स्नाने भ्रमणीयानि, नरकनाशाय। पिण्डेन शर्करायाः कांटकैः अपामार्गपत्रैः सह, "अपामार्ग, पुनः पुनः भ्रम्यमाणः, पापं नाशय" इति। अपामार्गं प्रपुण्णाटं च शिरस्यूर्ध्वं भ्रमयित्वा, यमराजस्य नाम्ना तर्पणं कर्तव्यम्। "यमाय, धर्मराजाय, मृत्यवे, अन्तकाय, वैवस्वताय, कालाय, सर्वभूतक्षयाय, औदुम्बराय, दध्नाय, नीलाय, परमेष्ठिने, वृकोदराय, चित्राय, चित्रगुप्ताय" इत्येवं नमस्कारः कर्तव्यः। एवं कार्तिकदीपदानगन्धधात्र्यादीनां महात्म्यं श्रीपद्मपुराणे व्याख्यातम्।