सर्वज्ञः स भगवान् सर्वस्य साक्षी, युगे युगे दानवानां नाशकः, कथं सर्वदेवान् विनाशयति? कल्पान्ते च किमत्र जायते इति जिज्ञासा जाता। एतेनैव काले, दूरस्थः मधुर्भगवान् मायया स्वमात्मानं हररूपिणं कृत्वा, अक्षरं हरिम् इत्युक्तवान्। तदा स दानवः सुरसामक्षं पापिनं प्रति वदति—"त्वया संग्रामे देवाः हताः, किं लाभः, का धर्म्यता, का कीर्तिः वा पुण्यं वा तव अद्यास्ति?" स चोक्त्वा—"मद्मदेन महता त्वं मित्रमपि शत्रुमपि न जानासि, तस्मात् तीक्ष्णैः शरैः त्वां यमसदनं नयामि।" एवमुक्त्वा स दानवः केशवं युद्धे तीक्ष्णैः शरैः विव्याध। माधवः तान् शरान् छित्वा वचनमब्रवीत्—"जानामि त्वां युद्धे, हे मायाविन्, हररूपधारिणं, वीर्यवन्तं मधुं। त्वां युद्धभूमौ पतितं कृत्वा मिथ्यालोकं दास्यामि।" इत्युक्त्वा स हरिं बाणैः विव्याध। तस्मिन्नेव समये, जटिलधारी वृषध्वजः महेश्वरः वृषे समारूढः तत्र देवदानवयोर्युद्धे स्थितः। तत्र उभयपक्षे शरैः प्राहिण्वतां, तदा हरिः अक्षरः तस्य धनुः कर्ष्णशरेण छित्त्वा चकार। ततः स वृषरूप्यश्वं पातयामास; स दानवः शूलपाणिः लोकनाथात् पलायितः। शूलं च सञ्चालयन् स परं हरिं ताडयामास; स तु माधवः तद्वज्रतेजः शूलं त्रिभिः शरैः छित्त्वा चकार। ततः स तीव्रपराक्रमवान् मायाधिपः मधुः देवीरूपं कृत्वा सिंहे समारूढः हरिं प्रति ययौ। स विष्णुं नानाविधैः शरैः विव्याध, वदति च—"हे देवानां श्रेष्ठ, त्वया मम प्रभुः युद्धे पतितः। त्वां च पुत्रौ स्कन्दविनायकौ च हनिष्यामि।" इत्युक्त्वा स दानवः बहुभिः शरैः ताडितः। स भूतले पतितः, प्राणैः विहीनः, रक्तप्रवाहः; तस्य पितरौ हतान् दृष्ट्वा, महान् मोहबन्धेन बद्धः अभवत्। तदा स्कन्दः शूलं गृहीत्वा हरिं प्रति युद्धाय प्रतस्थे। तं मोहाभिभूतं स्कन्दं प्रति धाता वचनमुवाच—"दूरस्थौ पश्य पितरौ युद्धमिदं पश्यन्तौ, व्योम्नि विचरन्तौ, लोकेषु साक्षिणौ स्थितौ।" इति श्रुत्वा तान् च दृष्ट्वा, स तत्रैव अन्तर्धानमगात्। ततः धुन्धुः सुन्धुश्च भ्रातरौ महोत्साहेन गर्वितौ अभवताम्। हरिं युद्धे हन्तुं धुन्धुः खड्गपाणिः, सुन्धुः गदापाणिः गरुडमभिपेततुः। विष्णुः नन्दकेन एकं छित्त्वा, गदया अपरं ताडयामास; तौ वीरौ भूमौ पतितौ, विदारितौ। ततः मधुः शीघ्रं तमसा संछन्नः आगतः; मायया शतं पर्वतान् विष्णवे क्षिप्तवान्। विष्णुः तान् पर्वतान् छित्वा तमसि प्रविष्टः, कोपात् सुदर्शनचक्रेण तस्य शिरः छित्त्वा पातयामास। एवमुदिते, ब्रह्मणा चान्यैः देवैः, शम्भुना च त्रिंशद्भिः देवैः विष्णोः 'मधुसूदन' इति यशः लोकेषु प्रतिष्ठापितम्। एवं श्रीपद्मपुराणे सृष्टिखण्डे द्विसप्ततितमं अध्यायं 'मधुवध' इति नाम समाप्तम्। अनन्तरं व्यास उवाच—"ततः तेजस्वी वृत्नामकः दानवश्रेष्ठः गजमारूढः सेनानाशकं प्रति समभ्ययात्। स वृत्नः गजमारूढः संप्राप्तः, तदा तस्य सर्वाङ्गेषु कालाग्निसमप्रभैः शरैः विव्याध। ततः वृत्नः सहसा विजयीन्द्रस्य शिरः ताडयामास, स च महाबलः विकम्पितः। स चेतनां पुनः प्राप्त्वा, धनुः समुत्क्षिप्य, बाणवृष्टिं तस्य दानवदेहे प्राकिरत्। वृत्नः तु तान् शरान् छित्वा, शीघ्रं शतक्रतुम् विषशृण्वान् शरैः विव्याध। तदा देवराजः सहस्रशरैः दानवं ताडयामास; तयोः शराः सूर्यरश्मिवत् परस्परं समागच्छन्। एवं तौ सहस्रशरैः परस्परं विव्याधतुः, शीघ्रगामिनौ, पर्वतशृङ्गसमदृढौ। तयोः द्वयोः युद्धे शराः, अग्निस्पर्शसमाः, वज्रसमा, समशक्तयः आसन्। एवं तद्व्याहारः अहोरात्रं प्रवृत्तः; ततः महेन्द्रः गजं शूलेन ताडयामास। स गजः भूमौ पतित्वा, शीघ्रं स्वस्य रथं समारुह्य, तत्र स्थितः देवराजः ऐरावतं शूलेन प्रहृत्य तं कम्पितवान्। तदा इन्द्रः शूलेन तं दानवं वज्रवत् वेगेन विव्याध; स च दानवः रथे पतितः। क्षणेन चेतनां लब्ध्वा, गर्जनं कृत्वा, स पक्षीन्द्रः शक्रं युद्धे ताडयामास, ततो मूर्च्छितः। इन्द्रः चेतनां पुनः प्राप्य, तीक्ष्णैः शरैः ताडयामास; दशकोटिशरैः पीडितः स पीडितः अभवत्। तदा वृत्नः महाशूलं देवराजं प्रति क्षिप्तवान्; देवराजः वैष्णवं अस्त्रं शम्भवास्त्रेण सह मुक्तवान्। आकाशे तावुभौ अस्त्रौ ज्वलदग्निशिखासमौ परस्परं स्पृशन्तौ, तत्र स्फुलिङ्गान् विमुञ्चन्तौ।