प्रियस्य दर्शनं केवलं स्वस्य कामस्य सिद्धिः जाता। तत्र राज्ञी वृन्दा, शोकवेगेन संतप्ता, दीर्घं निश्वस्य दुःखार्ता वाक्यम् उवाच। सा सखीम् उद्दिश्य—"मम मृत्युः स्नेहदूतः त्वया प्राप्तः"—इति व्याहरन्ती, तस्याः सखी प्रत्युवाच—"त्वमेव मम प्राणाः"—इति। एवं वदन्त्याः श्रुत्वा, वृन्दा किं कर्तव्यमिति निश्चयन्ती, वनं प्रविश्य महद् सरः जगाम। शोकं परित्यज्य, सा जलैः शरीरं प्रक्षालयित्वा, सरसि तटे पद्मासनं कृत्वा, सर्वविषयविमुक्तचित्ता अभवत्। ततः, विष्णुना संयोगेन मलिनं शरीरं शोषयितुम् आरब्धा, सखीसमेता तदा तीव्रं तपः उपवासेन समाचरत्। तत्रैव, गन्धर्वलोकात् अप्सरसां समूहः वृन्दां प्रति आगम्य उवाच—"भद्रे, स्वर्गं गच्छ; मा शरीरं त्यज।" "एष गन्धर्वास्त्रं त्रैलोक्यविजयी श्रीपतिप्रियं चात्र लब्धम्, हे वृन्दे। यत् शरीरं कामसिद्धं, तत् कथं त्यजसि? तव प्रियः त्रिशूलधरेण पराजितः; पुण्यस्य फलम् अमरावतीभूषणम्। अतः, वीर्यशालिनि, शीघ्रं सुरालयं गच्छ।" इति वचः श्रुत्वा, सागरतनयप्रीतिसंयुक्तशास्त्रवचनं च, सा हसित्वा अवदत्—"स्वर्गात् आगता, सुरपत्नीषु मुक्ताफलरूपा अहम्, अदित्यमित्रं सुखपात्रं पूर्वं अभवम्। अधुना तु तस्मात् वियुक्ता, निर्दोषा अस्मि। यः मम प्रियः अमरत्वं गतः, पुनर्जन्मनि तं प्रियम् अवाप्नुयाम्।" एवं उक्त्वा, वृन्दा सखीसमेता अप्सरसां समूहं विसर्ज्य, स्नेहबन्धनात् ताः पुनः पुनः आगच्छन्ति यान्ति च। ततः, वृन्दा योगाभ्यासेन ज्ञानाग्निना गुणान् दग्ध्वा, इन्द्रियनिग्रहेण चित्तं संहरन्ती, परमां स्थितिम् अवाप। तां स्थितिं दृष्ट्वा, अप्सरसां महान् समूहः आकाशात् स्तुतिं कृत्वा, पुष्पवर्षेण तां प्रहृष्टाः पूजयामासुः। तत्र शुष्ककाष्ठानि सञ्चित्य, वृन्दायाः शरीरं तत्र स्थापयित्वा, अग्निं प्रज्वाल्य, स्नेहदूता तत्र प्रविवेश। वृन्दायाः शरीररजःकृतं पिण्डं दग्ध्वा, भस्मीकृत्य, तद् अवशिष्टं मन्दाकिन्यां न्यवेशयन्। यत्र वृन्दा शरीरं त्यक्त्वा ब्रह्ममार्गमवाप्तवती, तत्रैव गोवर्धनसमीपे वृन्दावनं समुत्पन्नम्। ततः, देव्यो दिवं प्राप्ताः, देवराजपत्नीगुणान् कथयन्त्यः, तद् श्रुत्वा सर्वे देवाः प्रमुदितचित्ताः, बलवता रिपुणा उत्पन्नं भीषणं भयम् अपाकुर्वन्। तत्रैव उपविष्टाः, महादुन्दुभिस्वनं श्रुत्वा, परिचारकवर्गेण मङ्गलप्रभा प्रकटिता। अथ श्रीमहादेव उवाच—"शृणु, देवर्षिश्रेष्ठ, हरिद्वारस्य माहात्म्यं यत्र भागीरथी प्रवहति; तत्र परमपुण्यस्थानम् उक्तम्। तत्र देवाः, ऋषयः, मनवः च वसन्ति; केशवः स्वयं नित्यं तिष्ठति। पूर्वं तद् महती तीर्थं समुत्पन्नम्; दूरतः अपि दर्शनमात्रेण पापं नश्यति। तत्र गङ्गा अतीव रम्या, विशेषतः पुण्या, विष्णुपादसम्भूता, तस्य स्पर्शात् उत्पन्ना। "भगिरथः तां महात्मना प्रयत्नेन तत्र आनयत्; तेन पितरः उद्धृताः।" नारद उवाच—"कः स भगिरथः तपस्वी, भगवन्, येन तद् पुण्यतीर्थम् लोकहिताय आनीतम्?" महादेवः पुनः—"गङ्गातीर्थं महापुण्यं सर्वपापहरं, सर्वैः पुण्यतमं इति कथ्यते। यः 'गङ्गा गङ्गा' इति शतयोजनदूरात् अपि वदति, स सर्वपापैः विमुक्तः विष्णुलोकं प्राप्नोति।" "कथं सा आनीता, किमर्थं च? इदानीं श्रृणु। गङ्गायाः हरिद्वारेण आगमनं सर्वं क्रमशः वक्ष्यामि। आदौ आसीत् हरिश्चन्द्रः, त्रैलोक्यसत्यपालकः। तस्य पुत्रः रोहितः, विष्णुभक्तः; तस्य पुत्रः वृकः, धर्मनिष्ठः। तस्य पुत्रः सुभाहुः, तस्मिन्संताने जातः; सुभाहोः पुत्रः गरः, धर्मे न अतिशयेन स्थितः। "कदाचित् कालप्रभावात् स राजा दुःखितः अभवत्; धर्महेतोः तस्य राज्ये आपद् आगता। स स्वकुलं गृहीत्वा भर्गवाश्रमं ययौ; तत्र भर्गवकृपया संरक्षितः। तत्र तस्य पुत्रः सगरः नाम जातः, द्विजश्रेष्ठ; स भर्गवाश्रमे ववृधे। तत्र किल, कृतोपनयनसंस्कारः, आयुधाभ्यासः, वेदाध्ययनं च कृतम्। "ततः, भर्गवात् अग्न्यस्त्रं प्राप्य, सगरराजा तालेषु, हैहयेषु च, विजयं प्राप्य भूमिम् अचरत्। स तपस्वी शाकान् पारदान् च अपि जघान।" नारदः पुनः—"शङ्कर, सगरस्य माहात्म्यं विस्तारतः कथय।" महादेवः—"स सूर्यवंशसम्भूतः महाबलवान् राजा आसीत्। तस्य कुलआपत्तौ राज्यं हृतम्। हैहयैः, तालजंघैः, शकैः, यवनैः, पारदैः, काम्बोजैः, पल्लवैः च पञ्चभिः समूहैः राज्यं हृतम्।" "ततः, सगरः राज्यविहीनः वनं गतः। स पत्नीया सह दुःखितः प्राणान् न त्यक्तवान्; तस्य धर्मपत्नी गर्भिणी व्रतान्विता आसीत्। पूर्वं, पुत्रकामया, भर्गवः सापत्न्या वृतः; सा पतिसंस्कारं कृत्वा, पतिं शोकात् विलपन्ती आसीत्। तां गर्भिणीं आरुरः संयम्य, हे नारद, तस्याः सुतः धर्मात्मा, पुण्यशीलः, प्रियः भविष्यति इति सूचयामास। तद् श्रुत्वा, सा न मृत्युम् अचिन्तयत्; द्वौ मासौ यावत्, तदा बालकः आरुराश्रमे ववृधे।