शृणु, धर्मप्रिय! पुराणे पद्मे महात्म्यं शालग्रामस्य तथा कार्तिकस्य यथाक्रमं वर्णितम्। शालग्रामशिलायाः विविधाः स्वरूपाणि सन्ति—कृष्णः स्निग्धः, सः यशः ददाति; पाण्डुः पापं दहति, पितृभ्यः पुत्रफलम् उपनयति। नीलः वित्तं ददाति, रक्तः रोगं जनयति; खरः चित्तविक्षेपं, वक्रः दरिद्रतां कारणं भवति। शालग्रामस्य स्वरूपेषु—एकः सुदर्शनः, द्वौ लक्ष्मी-नारायणौ, तृतीयः अच्युतः, चतुर्थः जनार्दनः। पञ्चमः वासुदेवः, षष्ठः प्रद्युम्नः, सप्तमः संकर्षणः, अष्टमः पुरुषोत्तमः। नवमः नवधा, दशमः स्वभावः, एकादशः अनिरुद्धः, द्वादशः द्वादशरूपः। अतोऽपि च, चक्राणि अनन्तानि दृश्यन्ते; शालग्रामे यदि भङ्गः, विखण्डनं वा, दोषः नास्ति। यः यत्र स्वरूपं इच्छति, तं तत्र सम्यक् पूजयेत्। यः शैलपतिं मार्गे स्कन्धे धारयति, तस्य त्रिलोक्यं चराचरं वशे भवति। यत्र शालग्रामशिला, तत्र हरिः सन्निहितः। तत्र दानं, जपः, स्नानं वाराणस्यादिषु क्षेत्रेषु शतगुणं अधिकं; तत्र पुण्यं कोटिगुणं, महान् फलः वाराणस्याम् इव। यदपि ब्रह्महत्यादि पापं, तत् शीघ्रं शालग्रामपूजया दह्यते। यत्र शालग्रामसमुत्थो देवः, तत्र द्वारावतीनाथः; यत्र द्वावपि सन्निहितौ, तत्र मोक्षः निश्चितः। ब्रह्मचारी, गृही, वानप्रस्थी, संन्यासी—सर्वे विष्णोः नivedita भोजनं भुञ्जीरन्, संकोचः न कर्तव्यः। शालग्रामपूजायां न मन्त्रः, न जपः, न ध्यानम्; न स्तोत्रं, न विधिः। शालग्रामशिलायाः पुरतः श्रद्धया स्वस्तिकं कर्तव्यम्। विशेषतः कार्तिके सप्तजनान् शुद्धयति; यः केशवस्य पुरतः लघुं मण्डलं करोति, सः किल कल्पकोटिसमयं स्वर्गे वसति। यः संवत्सरं अग्निहोत्रं कार्तिके स्वस्तिकं कृत्वा पूजयति, तस्य पुण्यं निश्चितम्। निषिद्धसंयोगे वा, अयुक्तभोजनं वा—तत् पापं हरिस्थले मण्डलनिर्माणेन नश्यति। या स्त्री प्रतिदिनं केशवस्य पुरतः मण्डलं करोति, सा सप्तजन्मान्यविधवा न भवति। एवं पद्मपुराणे उत्तरखण्डे कार्तिकमाहात्म्ये श्रीकृष्णसत्यभामासंवादे शालग्राममाहात्म्यं विस्तरतः प्रतिपादितम्। ततश्च ईश्वरः उवाच—यः धात्र्याः छायायां गुप्तं पिण्डं ददाति, माधवकृपया तस्य पितरः मोक्षं यान्ति। यः पुरुषः धात्र्याः फलम् शिरसि, हस्ते, मुखे, वा शरीरे धारयति, सः धात्र्याः फलेन शोभितः। यः धात्र्याः फलनिर्मितं भोजनं भुञ्जति, सः नारायणः भवति। यः वैश्णवः धात्र्याः फलम् धारयति, सः देवेषु प्रियः भवति; तुलसीमालां वा, विशेषतः धात्र्याः मालां यो न त्यजति, सः मानवेषु अपि सन्मान्यः। यावत् कालं धात्र्याः मालां कण्ठे धारयति, तावत् केशवः तस्य शरीरे वसति। धात्र्याः फलम्, तुलसीमृत्तिका, द्वारकायाः उत्पन्नम्—यस्य गृहं एतत्त्रयं अस्ति, तस्य जीवनं सफलम्। यावत् कालं कलियुगे धात्र्याः मालां धारयति, तावत् सहस्रयुगानि वैकुण्ठे वसति। यः धात्र्याः तुलसीच मालां कण्ठे धारयति, सः दशकोटिकल्पं स्वर्गे वसति। यः संयत इन्द्रियः शालग्रामशिलाम् भक्त्या पूजयति, प्रतिपुष्पं अश्वमेधसमं फलम्। यथा विष्णुः देवेषु अग्रणी, तथा तुलसी पुष्पेषु। यः गरुडध्वजं तुलसीपुष्पैः प्रतिदिनं पूजयति, सः जन्मजरारोगदुःखात् विमुक्तः मोक्षं प्राप्नोति; विशेषतः कार्तिके तुलसीमालया विष्णुपूजायाः मोक्षफलम्। शौरिः यः अक्षरमालां सन्दल, कर्पूर, अगुरु, कुङ्कुमेन शुद्धं करोति, तस्य पूजाफलम्। केतकीपुष्पाणि दीपदानं च केशवस्य सर्वदा प्रियतमा; यः कार्तिके कलौ केतकीपुष्पं ददाति, सः शतपरिवाराणि दीपदानात् उद्धरति। पद्मं, तुलसी, केतकी, मुनिपुष्पं च विशेषतः पंचमीदिवसे कार्तिके दीपदानं—यः केतकीमालया पुष्पमण्डपं रचयति, तस्य स्वर्गवासः केशवेन निश्चितः। मधुसूदनः केतकीपुष्पपूजया सहस्रवर्षपर्यन्तं तुष्टः भवति। यत्र केशवः वसति, दमनकपुष्पैः वसन्ते पूजितः, तत् गृहं पावनं भवति। यः जनार्दनं अगस्त्यपुष्पैः पूजयति, तस्य नरकाग्निः दर्शनमात्रेण नश्यति; तपोऽपि यत् न साधयति, तत् हरिः प्रसन्नः ददाति। महासेनः मुनिपुष्पैः केशवम् पूजयन्, सर्वाणि पुष्पाणि परित्यज्य, पुण्यं प्राप्नोति। एवं श्रीपद्मपुराणे उत्तरखण्डे कार्तिकमाहात्म्ये शालग्रामधात्र्याः तुलसीपुष्पादीनां पूजाफलानि, श्रीकृष्णसत्यभामासंवादे, भगवतः महात्म्यं श्रद्धया विस्तरं कथितम्।