गङ्गा सर्वत्र सुलभा कथ्यते, किन्तु गङ्गाद्वारे, प्रयागे, गङ्गासागर-सङ्गमे च त्रीषु स्थानेषु दुष्प्राप्या भवति। तत्र त्र्यहं वा एकरात्रिं वा यः पुरुषः तिष्ठति, स परमं पदम् आप्नोति; अतः यत्नेन साक्षात् मोक्षं चिन्तयेत्। तस्मात् धर्मविदः, भवद्भिः शुभा भागीरथी अत्र गन्तव्या; क्षिप्रं स्वर्गं मोक्षं च प्राप्स्यथ। विशेषतः कलियुगे गङ्गा जनानां मोक्षदायिनी; ये च क्लेशेन दुर्बलाः, तेषां अनन्तं पुण्यं जायते। एवं व्यासस्य शुभवचनानि श्रुत्वा, ते ब्राह्मणाः हृष्टाः सन्तः गङ्गायां तपः कृत्वा मोक्षमार्गे प्रस्थिताः। यः कश्चन मनुष्यः एतां श्रेयसीं पुण्यकथां शृणोति, स सर्वदुःखवारिधिं तरति, गङ्गास्नानफलं च लभते। एकवारं पठन् अपि, सर्वयज्ञानां फलं, दानजपध्यानस्तोत्रमन्त्रदेवताराधनानां च फलं स लभते। यः तत्र एतानि क्रियते, स अनन्तं फलम् आप्नोति; अतः तत्र जपहोमादिकर्माणि जनैः कर्तव्यानि। अनन्तं फलम् जन्मजन्मनि प्राप्यते इति कथ्यते। तस्मिन्नेव काले, पुलस्त्यः उवाच—तदा महर्षिः संजयः, व्यासशिष्यः, गुरुम् भीष्मं प्रणम्य पप्रच्छ—"देवपूजायाः निश्चितं विधिं क्रमं च ब्रूहि; कः प्रथमं पूज्यः, कः नित्यपूजायां प्रधानः? अन्ते कस्य पूजा कार्याऽस्ति, कः किं शक्तिम् अस्ति? ब्रह्मन्, केन पूजनेन किम् फलम् आप्यते?" व्यासः उवाच—"विघ्ननिवारणाय प्रथमं गणेशं पूजयेत्; एवं विनायकपदं प्राप्यते, स हि गौरीसुतः। पूर्वं पार्वत्या द्वौ पुत्रौ जातौ—महेश्वरः सर्वलोकधारकः, वीर्यसम्पन्नौ देवौ—स्कन्दः च गणपतिः च, गणाधिपौ। तौ दृष्ट्वा गिरिसुता तयोः सिद्ध्यर्थं वचनं प्राह—'एष मोदकः मम पुत्रौ, देवैः दत्तः हर्षपूर्णः।' 'महाबुद्धिरिति प्रसिद्धः, अमृतात् निर्मितः; अस्य गुणं वक्ष्यामि, श्रुणुतं सम्यक्। केवलं घ्राणमात्रेण अमृतत्वं लभ्यते; सः सर्वशास्त्रार्थवित्, सर्वशस्त्रास्त्रकुशलः भवति। सर्वशास्त्रेषु निपुणः, लेखकः चित्रकारश्च, ज्ञानविज्ञेयवित्, सर्वज्ञः च—नात्र संशयः। धर्मात् अतिक्रान्तौ तौ पुत्रौ शतगुणं सिद्धिं लभेते; यः एषं ददाति, तस्मै पित्रा अनुमोदितं दास्यामि।' एवं मातुः वचनं श्रुत्वा, परमबुद्धिमान् स्कन्दः त्वरितं पुण्यस्थलं ययौ, त्रैलोक्येन सह। स्वं मयूरं समारुह्य क्षणेन अभिषिक्तः, पितरौ प्रदक्षिणीकृत्य, सुमेधा लम्बोदरः तत्र स्थितः। तदा हृष्टः सः स्वपितरौ पुरतः तस्थौ; तथा स्कन्दः अपि मम पुरतः स्थित्वा 'देहि मे शरीरम्' इति अवदत्। तदा पार्वती विस्मिता इदं ददर्श—'सर्वतीर्थस्नानैः अपि सर्वैः देवैः एवं न जातम्। यज्ञैः व्रतैः मन्त्रैः अन्यैः योगैः च, कोऽपि मातरौ पूजयन् षोडशांशं न प्राप्नोति। अतः सः शतपुत्रेभ्यः अपि शतगुणः श्रेष्ठः; अतः हेरम्बाय देवैः कृतं मोदकं ददामि।' अतः सर्वेषु कर्मसु यज्ञेषु, वेदस्तोत्रपुराणाद्युपक्रमेषु, नित्यकर्मप्रवृत्तिषु च, सः प्रथमं पूज्यः। पार्वत्या सह प्रभुः तस्मै महद्वरं दत्तवान्—'तं प्रथमं पूजयन् देवाः तुष्टाः स्युः।' सर्वेषां देवीनां पितॄणां च, गणेशस्य प्रथमपूजायाम् तपः सदा भवेत्। तस्मात् सर्वेषु यज्ञेषु द्विजैः गणेशः पूजनीयः; तत्र देवदेवीनां वचनानि कोटिशः वृद्धिं यान्ति। सर्वगुणपुण्यानि हर्षेण देव्यै दत्त्वा, गणेशस्य गणाधिपत्यं सर्वैः देवैः पूर्वं स्थापितम्। अतः महायज्ञस्तोत्रनित्यकर्मसु, गणेशं पूजयन् सर्वसिद्धिं प्राप्नोति। एवं ज्ञात्वा देवाः प्रियप्राप्त्यर्थं तं पूजयामासुः; सर्वे स्वर्गं मोक्षं च प्राप्नुवन्। चतुर्थ्यां रात्रौ उपोष्य गणपतिं पूजयेत्—लिङ्गे, प्रतिमायां, चित्रे वा, देवता पूज्यते। 'गणाधिपते, सर्वविघ्नविनाशक, उमासुखद, बुद्धिस्वरूप, संसारसागरात् मां त्राहि'—इति तं नमामि। 'हरसुखद, ज्ञानविज्ञानप्रद, विघ्नराज, नमस्ते, सदा प्रसन्नः भव'—इति च। यः उपोष्य हर्षेण गणपतिं पूजयति, स सर्वपापैः विमुक्तः, सुरलोके मान्यः भवति। अधुना तस्य स्तोत्रं द्वादशनामानि वक्ष्यामि; मन्त्रः—'ॐ गणपतये नमः।' गणपति, विघ्नराज, दीर्घदन्त, गजानन, द्विमातृज, हेरम्ब, एकदन्त, गणनाथ, विनायक, सुरश्रोत्र, पशुपालक, भवसुत—एतानि द्वादशनामानि यः प्रातःकाले पठति, तस्य सर्वं जगत् वशं याति, विघ्नानि कदापि न भवन्ति, भूतानि शान्तानि, रोगैः न बाध्यते, सर्वपापैः विमुक्तः, अक्षयस्वर्गं प्राप्नोति।