पुरा बलिश्रेष्ठः बलवानां श्रेष्ठतमः, मायया मोहितः। तदा द्वाभ्यां एव पादाभ्यां समग्रं भूमण्डलं व्याप्तम्। तस्य पादः स्वेन तेजसा दिवं चाण्डं च विदार्य मम पुरतः स्थितः। अहं तं पादं कुम्भोदकं सम्प्राप्य प्रक्षालयामास। पादप्रक्षालनानन्तरं पूजितस्य तस्य पादस्य वारि सुवर्णशृङ्गे पतितम्। तस्माद् शृङ्गात् शंकरं प्राप्तम्, तस्य जटाजूटे विचरद् धारया धृतम्। भगीरथेन भूमौ शंकरं सम्पूज्य, दीर्घतपसा महागजः धरणीतलमानीय पूजितः। तेन स्वबलात् त्रिदन्तेन पर्वतम् अपाट्य गुहा कृताः। तस्मात् सा त्रिगुहा-गामिनी त्रिस्रोतसमिति लोकेषु प्रसिद्धा। हरिब्रह्महराणां संयोगेन सा गङ्गा विशुद्धा जगतां पावनी जाता। तां देवीम् उपसृत्य सर्वधर्मफलमवाप्यते। जपहोममन्त्रार्चनयज्ञैः देवपूजनैश्च तद्गतिः न लभ्यते, केवलं गङ्गासेवया। धर्मसिद्ध्यर्थं एतस्मात् श्रेष्ठतरं साधनं नास्ति; त्रैलोक्यपुण्यसंयोगात् तस्मात् त्वं गच्छ गङ्गाम्, नारद। गङ्गाजलस्य अस्थिसंयोगेन सगरपुत्राः स्वपूर्वापरपितृभिः सह स्वर्गं प्राप्तवन्तः। एवं ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा नारदः महातपस्वी गङ्गाद्वारे तपः कृत्वा ब्रह्मसमानोऽभवत्। गङ्गा सर्वत्र सुलभा, किन्तु त्रिषु स्थलेषु दुर्लभा—गङ्गाद्वारे, प्रयागे, गङ्गासागरसङ्गमे। त्रिरात्रं वा एकरात्रं वा तिष्ठन् परमं पदं प्राप्नोति; तस्मात् सर्वयत्नेन साक्षात् मोक्षं चिन्तयेत्। तस्मात् धर्मविदः, अत्र शुभे भगीरथ्यां गच्छत; क्षिप्रमेव स्वर्गमोक्षौ प्राप्स्यथ। विशेषतः कलियुगे गङ्गा जनानां मोक्षप्रदा; क्लेशार्तानां च अनन्तं पुण्यं सम्पद्यते। ततः ब्राह्मणाः व्यासवचनं श्रुत्वा प्रहृष्टचित्ताः गङ्गायां तपः कृत्वा मोक्षमार्गं जग्मुः। योऽपि नरः एतदुत्तमं पुण्याख्यानं शृणोति, स सर्वदुःखवारिणि तरति, गङ्गास्नानफलमवाप्नोति। एकवारं पाठेन सर्वयज्ञदानजपध्यानस्तोत्रमन्त्रदेवपूजनफलमवाप्नोति। यः तत्र एतानि कारयति, स अनन्तं फलमवाप्नोति; तस्मात् तत्र पाठाहुत्यादिकं कर्तव्यं। जन्मनि जन्मनि अनन्तं फलमिति कीर्त्यते। एवं समये महर्षिः संजयः व्यासशिष्यः, गुरोः भीष्मस्य पादाभिवन्दनं कृत्वा पप्रच्छ—“देवपूजनस्य निश्चितं विधिं क्रमं च ब्रूहि; कः प्रथमं पूज्यः, कः नित्यपूजायाम् मुख्यः? च अन्ते कस्य पूजनं कर्तव्यम्, कः किं शक्तिं धारयति? केन पूजितेन किम् फलम् प्राप्यते?” व्यास उवाच—विघ्नहरणाय प्रथमं गणेशम् पूजयेत्; एवं विनायकत्वं प्राप्नोति, स हि गौरीपुत्रः। पुरा पार्वत्या द्वौ पुत्रौ जातौ—महेश्वरः सर्वलोकधारकः, वीर्यवान् देवौ—स्कन्दः गणपतिश्च गणाधिपौ। तौ दृष्ट्वा गिरिसुता तयोः सिद्ध्यर्थं वचः प्रोवाच—“एष मोदकः, पुत्रौ, देवैः दत्तः, प्रमोदितः। एष महाबुद्धिरिति प्रसिद्धः, अमृतनिर्मितः; गुणं वक्ष्यामि, शृणुतम्। एतस्य केवलं गन्धेन अमृतत्वं लभ्यते; सर्वशास्त्रवेदिता, सर्वशस्त्रास्त्रविशारदः भवति। सर्वशास्त्रेषु निपुणः, लेखनचित्रकौशलसम्पन्नः, ज्ञानविज्ञाननिपुणः, सर्वज्ञः—नात्र संशयः। धर्मात् अधिकं सम्पदं द्वौ पुत्रौ प्राप्नुतः; यः एतत् ददाति, तस्मै पितुः अनुमोदितं ददामि।” एवं मातुर्वचनं श्रुत्वा, स्कन्दः क्षिप्रं त्रैलोक्येन सह तीर्थं गतः। स्वमयूरीं समारुह्य, क्षणेनाभिषिक्तः, पितरौ प्रदक्षिणीकृत्य, बुद्धिमान् लम्बोदरः तत्र स्थितः। ततो हर्षसम्पन्नः पितरोः पुरतः स्थितः; एवं स्कन्दोऽपि मम पुरतः स्थित्वा “देहि मे तनुम्” इति अवदत्। इदं दृष्ट्वा पार्वती विस्मिता उवाच—“सर्वैः देवैः तीर्थस्नानेनापि एवं न जातम्। सर्वयज्ञव्रतमन्त्रयोगादिभिः जनः पितृपूजनस्य षोडशांशमपि न लभते। तस्मात् सः शतपुत्रेभ्यः शतगुणः श्रेष्ठः; तस्मात् हरम्बाय देवैः कृतं मोदकं ददामि।” एतेन सर्वेषु कर्मसु यज्ञादिषु, वेदस्तोत्रारम्भे, नित्यकर्मविधौ च, प्रथमं स एव पूज्यः। पार्वत्या सह प्रजापतिना महद्वरं दत्तम्—“प्रथमं तं पूजयित्वा देवाः सन्तुष्टाः स्युः।” सर्वेषां देवीनां पितॄणां च, गणेशपूजनपूर्वकं तपः सदा स्यात्। तस्मात् सर्वेषु यज्ञेषु द्विजातिभिः गणेशः पूजनीयः; तत्र देवदेवीनां वचनं कोटिगुणं भवति। सर्वगुणपुण्यं हर्षेण देव्यै दत्त्वा, गणेशस्य गणाधिपत्यं सर्वदेवेषु स्थापितम्। इति कथा सम्यक् प्रवृत्ता।