सर्वप्रथम, ब्रह्मणं नमस्कृत्य स ऋषिः त्रिलोकशुद्धिं सृजन्तारं पितरं पप्रच्छ—“हे पितः, किं तत् त्वया सृष्टं यत् शम्भुना कृष्णेन च पूज्यते?” ततोऽपि पुनः स पप्रच्छ—“सर्वलोकहिताय पृथिव्यां किम् स्थापितम्? देवी वा दैवतम् वा, सर्वेषां मध्ये सर्वोत्तमः कः?” पुनः स पृच्छति—“यस्य समीपं गत्वा देवाः, दानवाः, मनुष्याः, सर्पाः, पक्षिणः, स्वेदजाः, वृक्षाः, बीजजाः च अन्ये—सर्वे शुभतां पूर्णां निश्चितां सम्पदं प्राप्नुवन्ति, हे ब्राह्मण?” तदा ब्रह्मा उवाच—“आदौ सा माया नाम्ना प्रकृतिस्वरूपा अभवत्। हे आद्ये, लोकान् भव; त्वत्तः अहं लोकान् सृजामि।” ततः सा श्रुत्वा परमेश्वरी अभवत्, सप्तधा विभक्ता। सप्त रूपाणि तस्याः इति ब्रह्मा उवाच—गायत्री, वाक्, दिव्यधनम्, सर्वधान्यधात्री, ज्ञानम्, विद्या, देवी उमा, शक्तिबीजम्, तपस्विनी, वर्णिका, धर्मद्रवा—एते सप्त प्रसिद्धाः। गायत्र्याः वेदाः उत्पन्नाः, वेदात् सर्वं जगत् प्रतिष्ठितम्। गायत्र्याः स्वस्ति, स्वाहा, स्वधा, दीक्षा उत्पन्नाः; यज्ञे गायत्रीमात्रं मातृस्वरैः सह सदा जपेत्। यज्ञे देवाः स्वधां प्राप्त्वा जरामृत्युविनिर्मुक्ताः अमृतं भूमौ स्रष्टवन्तः। ततः पृथिवी धान्यसमृद्धा औषधीनां परमाधारः अभवत्; फलैः मूलैः शाकैः जनाः आरोग्यवन्तः अभवन्। वाक् सर्वेषु प्राणिनां मुखेषु च मनःसु निवसति, शास्त्रेषु धर्मोपदेशं स्थापयति। ज्ञानम्, कलहः, दुःखम्, मोहः, प्रकाशः, शुभाशुभम्—एतानि सर्वाणि तया विना जगत् स्वस्वरूपं विहीनं इति कथ्यते। पद्मोत्पत्तिः, वस्त्राभरणसंग्रहः, सुखम्, त्रिलोकाधिपत्यं—एतानि सर्वाणि हरेः प्रियया तया सम्पद्यन्ते। उमाया कारणेन शम्भोः ज्ञानं लोकेषु प्रसारितम्; सा ज्ञानजननी शम्भोः अर्धशरीरे स्थित्या ज्ञेया। वाक्शक्तिः अत्यन्ततीक्ष्णा, सर्वलोकान् मोहयन्ती; सर्वत्र सा सृष्टिसंहारं प्राणिनां कुर्यात्। देवी द्वारा मधुकैटभौ दानवौ पूर्वं हतौ, भीषणः रुरुः सर्वलोकप्रसिद्धः अपि निहतः। महिषासुरः सर्वदेवान् विजित्य देवी द्वारा हतः; तया दानवश्रेष्ठाः सहजं विनष्टाः। एवम् सदा दैत्यशक्तिं नाशयित्वा सा त्रिलोकं संरक्ष्य आनन्दयति। सा धर्मसारस्वरूपा, सर्वधर्मेषु प्रतिष्ठिता; तां महतीं दृष्ट्वा अहं कमण्डलुम् धारयामि। विष्णोः पद्मपादयोः उत्पन्ना सा शम्भुना शिरसि धृता, त्रयाणां ब्रह्मा-विष्णु-महेश्वराणां संयोगेन संयुक्ता। धर्मसाररूपा, जलस्वरूपा, बलीयज्ञे विष्णुना प्रकटिता। वामनवेषेण बली पूर्वं मोहिता, द्वाभ्यां पादाभ्यां भूमिर्व्याप्ता। स्वर्गं ब्रह्माण्डं च विदार्य तस्य पादं मम पुरतः स्थितम्; तं पादं कमण्डलुजलैः स्नाप्य पूजितम्। पादस्नानात् जलं सुवर्णशिखरे पतितम्; तस्मात् शिखरात् शंकरं प्राप्तम्, जटासु धृतम्। ततः भागीरथेन भूमौ शिवं पूज्य तपसा महागजः आवाहितः पूजितः च। तस्य बलात् त्रिशूलेन पर्वतं विदार्य गुहां कृतवान्; तेन सा त्रिगुहाप्रवाहिनी त्रिस्रोतः प्रसिद्धा। हरि-ब्रह्मा-हरसंयोगेन सा शुद्धा, जगच्छुद्धिका; तां देवीं प्राप्त्वा सर्वधर्मफलम् लभ्यते। जप-यज्ञ-मन्त्र-होम-देवपूजाभिः तस्याः फलम् न लभ्यते, गङ्गासेवया एव। धर्मसिद्धये अन्यः उपायः नास्ति; त्रिलोकपुण्यसंयोगात् तस्मात् तां गच्छ, हे नारद। गङ्गाजलसंयोगेन सगरपुत्राः, पूर्वापरपितरैः सह, स्वर्गम् प्राप्तवन्तः। ततः ब्रह्ममुखात् श्रुत्वा नारदः गङ्गाद्वारे तपः कृत्वा ब्रह्मसमानः अभवत्। गङ्गा सर्वत्र सुलभा, किन्तु त्रिषु स्थलेषु दुष्प्राप्या—गङ्गाद्वार, प्रयाग, समुद्रसंगमे। त्रिरात्रे वा एकरात्रे वा परमं पदं लभ्यते; तस्मात् यत्नेन मुक्तिं चिन्तयेत्। तस्मात् हे धर्मज्ञाः, भागीरथीमेतां शुभां गच्छत; शीघ्रं स्वर्गं मोक्षं च लभिष्यथ। विशेषतः कलौ गङ्गा जनान् मोक्षं ददाति; क्लेशेन दुर्बलानां अनन्तं पुण्यं उत्पद्यते। ततः ब्राह्मणाः व्यासस्य शुभवचनं श्रुत्वा गङ्गायां तपः कृत्वा मोक्षमार्गे प्रस्थिताः। यः कश्चन मनुष्यः एतत् उत्तमं पुण्यकथां शृणोति, सर्वदुःखसागरं तीत्वा गङ्गास्नानफलं लभते। एकवारं जप्य फलम् सर्वयज्ञदानजपध्यानस्तोत्रमन्त्रदेवपूजाफलम् लभ्यते। यः एतत् तत्र करवति, अनन्तं फलम् प्राप्नोति; तस्मात् जपहोमादिकर्म तत्र कर्तव्यम्। जन्मजन्मनि अनन्तं फलम् इति कथ्यते। एवं पुलस्त्यः उवाच—तस्मिन्नेव काले महर्षिः संजयः, व्यासशिष्यः, गुरुम् भीष्मं नमस्कृत्य तं पप्रच्छ।