यो जनः शतयोजनविस्तीर्णदेशेऽपि "गङ्गा गङ्गा" इति वदति, स सर्वपापैः विमुक्तः विष्णोर्लोकं गच्छति। ये तु अन्धाः, पङ्गवः, निष्फलजन्मनः, गर्भपातेन मृताः—एते गङ्गाम् अप्राप्ताः सञ्जाताः। ये गङ्गायाः स्तुतिं न कुर्वन्ति, ते मूढबुद्धयः, नराधमाः, चञ्चलचित्ताः, परान्नभोजिनः इति कथ्यन्ते। ये जनाः गङ्गायाः स्तुतिं न पठन्ति, तेषां शास्त्रं निष्फलं भवति; हे विप्राः, दुष्टबुद्धयः पतिताचारा गङ्गायाः पुण्यं न प्राप्नुवन्ति। ये तु श्रद्धया स्तुतिं पठन्ति, अध्ययनं कुर्वन्ति, ते धृतिमन्तः स्वर्गं गच्छन्ति, पितॄन् आचार्यांश्च मोचयन्ति। यः यथाशक्ति यात्रिकेभ्यः भोजनं ददाति, अथवा परान्नेन भगीरथीं गच्छति, स गङ्गास्नानस्य पुण्यं प्राप्नोति। स्नानस्य फलं कर्तुः स्यात्, प्रेरयतः द्विगुणं भवति—स्वेच्छया वा अनिच्छया वा, प्रेरणया सेवया वा। यो जनः पुण्यजाह्नवीं गच्छति, स अमरालयं प्राप्नोति। ततः द्विजाः ऊचुः—"व्यास, त्वत्तः वयं गङ्गायाः विशुद्धां स्तुतिं श्रुतवन्तः।" "किं कारणं गङ्गायाः परमपावित्र्यम्? सा का रूपेण, कुत्रोत्पन्ना?" इति पृष्टे, व्यासः उवाच—"शृणु, पुरातनं पुण्यं चरित्रं कथयामि।" यं शृणुयात् पुरुषश्रेष्ठ, स मोक्षमार्गं प्राप्नोति। एकदा महर्षिः नारदः ब्रह्मलोकं गतः। स सृष्टिकर्तारं प्रणम्य, त्रैलोक्यपावनीं पृष्टवान्—"पितः, किं त्वया निर्मितं यत् शम्भुना कृष्णेन च पूज्यते?" "सर्वलोकहितार्थं किं भूमौ प्रतिष्ठापितम्? सा देवी किम्, वा देवता, का सर्वेषां श्रेष्ठा?" "यां सम्प्राप्य देवाः, दानवाः, मनुष्याः, सर्पाः, खगाः, स्वेदजाः, वृक्षाः, बीजादयश्च—सर्वे पुण्यं सम्पूर्णं निश्चितं च प्राप्नुवन्ति?" इत्युक्ते ब्रह्मा उवाच—"आदौ सा माया नाम्ना प्रकृतिः अभवत्।" "हे आद्ये, जगद्भव भव," इति मया उक्त्वा, सा परमा जाता, ततः सप्तधा विभक्ता। गायत्री, वाक्, दिव्यश्रीः, सर्वधान्यधनप्रदा, विद्या, देवी उमा, शक्तिबीजं, तपस्विनी—एताः सप्त प्रसिद्धाः। गायत्र्याः वेदाः, वेदतः जगत्सर्वं प्रतिष्ठितम्। स्वस्ति, स्वाहा, स्वधा, दीक्षा—एताः गायत्र्याः जाताः; यज्ञे सदा गायत्रीं माता-शब्दादिभिः सह जपेत्। यज्ञे देवाः स्वधां लब्ध्वा जरामरणवर्जिताः अमृतत्वं प्राप्नुवन्ति; ततः देवैः अमृतं भूमौ स्रावितम्। तदा भूमिः सर्वधान्यसमृद्धा, ओषधीनाṃ परमकारणं जाता; फलं मूलं शाकं च जनाः भक्षयन्तः आरोग्यवन्तः अभवन्। वाक् सर्वभूतानां मुखमनोऽन्तः स्थित्वा, शास्त्रेषु धर्मोपदेशं स्थापयति। विद्या, कलहः, दुःखं, मोहः, विवेकः, शुभाशुभं—एतानि सर्वाणि तस्याः विना लोकः स्वस्वरूपं न प्राप्नोति। पद्मयोनि-सम्भवः, वस्त्राभरणसञ्चयः, सुखम्, त्रैलोक्याधिपत्यं—एतानि सर्वाणि हरिप्रियायाः कृते। उमायाः कारणेन शम्भोः ज्ञानं लोकेषु व्याप्यते; सा ज्ञानमाता शम्भोरर्धाङ्गनिवासिनी। वाक्शक्तिः तीव्रतमा, सर्वलोकान् मोहयन्ती; सा सर्वत्र सृष्टिसंहारकारिणी। देवीना पूर्वं मधुकैटभौ दैत्यौ हतौ, भीषणः रुरुरपि सर्वलोकेषु प्रसिद्धः तया निहतः। सा महिषासुरं देववैरिणं च हत्वा, दैत्यश्रेष्ठान् सहजेनैव नाशयामास। एवं सदा दैत्यबलं नाशयित्वा, सा त्रैलोक्यं पालयन्ती मोदयन्ती च। सा धर्मसारस्वरूपिणी, सर्वधर्मेषु प्रतिष्ठिता; तां दृष्ट्वा अहं कमण्डलुं गृहीत्वान्। विष्णोः पद्मपादसम्भवा, शम्भुना शिरसि धृता, ब्रह्मविष्णुमहेश्वरैः संयुता। धर्मसाररूपिणी, कमण्डलुजलस्वरूपिणी, बलिना यज्ञे महाविष्णुना प्रकटिता। मायया बली बलवान् पूर्वं मोहितः; ततो द्वाभ्यां पादाभ्यां समस्तां पृथिवीं व्याप्तवान्। स्वर्गं ब्रह्माण्डं च भित्त्वा तस्य पादं मम पुरतः स्थितम्; अहं तं पादं कमण्डलुजलैः पूजितवान्। पादं प्रक्षालयित्वा पूजितं जलं सुवर्णशृङ्गे पतितम्; ततः शृङ्गात् शङ्करं प्राप्तं, तस्य जटासु सञ्चारितम्। ततः भगीरथेन पृथिव्यां शिवं पूज्य, तपसा नित्यं गङ्गां नीता, पूजिता च। तस्य वीर्येण, त्रिदन्तेन पर्वतं विदार्य, गुहा कृता; तस्मात् सा त्रिगुहावती त्रैलोक्ये प्रसिद्धा। हरिविष्णुब्रह्मसंयोगात् सा विशुद्धा, जगत्पावनी जाता; तां सम्प्राप्य सर्वधर्मफलं लभ्यते। जपयज्ञमन्त्रहोमदेवपूजायाः भक्तैः अपि, गङ्गासेवां विना तद्गतिः न लभ्यते। धर्मसिद्धये एतत् उपायः श्रेष्ठः नास्ति; त्रैलोक्यपुण्यसंयोगात्, तस्मात् तां गच्छ, हे नारद। गङ्गाजलस्य अस्थिभिः संयोगेन सगरपुत्राः, पूर्वापरपितृभिः सह स्वर्गं प्राप्तवन्तः। एतत् ब्रह्मणः मुखात् श्रुत्वा, नारदः तपः कृत्वा गङ्गाद्वारे ब्रह्मसमः अभवत्।