यदा पुरुषस्य अस्थि गङ्गाजले यावत् संवत्सराणि तिष्ठन्ति, तावत् सहस्रसंवत्सराणि स स्वर्गलोके पूज्यते। यदि कश्चित् स्वपितृणां, स्वबान्धवानां, दरिद्राणां, गुरुणां वा अस्थीनि गङ्गायां क्षिपति, तस्य स्वर्गात् पतनं न भवति। यः पितृणां अस्थिशकलान् गङ्गायाः तीरं प्रति वहति, स प्रत्येकपदेन अश्वमेधस्य फलम् लभते। गङ्गातटे निवसन्तः जनाः, पशवः, पक्षिणः, कीटाः, स्थावरजङ्गमाः च सर्वे भाग्यवन्तः सन्ति। द्विजश्रेष्ठ, ये मानवाः जन्ह्वीं एकक्रोशपर्यन्तं मृत्युम् उपयान्ति, ते देवत्वं प्राप्नुवन्ति; अन्ये पृथिव्यां मानवाः एव सन्ति। यः गङ्गास्नानाय गच्छन् मार्गे मृत्युम् उपयाति, स स्वर्गम् प्राप्नोति तथा गङ्गास्नानस्य फलम् लभते। ये जीवाः गङ्गायाः पथ्यां मृत्युम् उपयान्ति—यथा कीटाः, पतङ्गाः, तृणपतङ्गाः यात्रिकपादैः पद्भिः अपि ताडिताः—ते अपि गङ्गाजलम् प्राप्नुवन्ति। ये द्विजाः अन्यान् गङ्गायाः स्थलं दर्शयन्ति, मार्गम् सूचयन्ति, ते अपि उत्तमं पुण्यं प्राप्नुवन्ति; पुरुषाः गङ्गास्नानस्य फलम् लभन्ते। ये जन्ह्वीं निन्दन्ति, तर्कहृतचित्ताः, ते दुर्गमं नरकं गच्छन्ति, यत्र पुनरागमनं कठिनम्। यदि कश्चित् गङ्गां गन्तुं न शक्नोति, किन्तु सदा 'गङ्गा' इति स्मरति, जपति, स जपेन स्वर्गम् प्राप्नोति; अन्यानि वचनानि न आवश्यकानि। यः 'गङ्गा, गङ्गा' इति शतयोजनदूरात् अपि वदति, स सर्वपापैः विमुक्तः विष्णोर्लोकं गच्छति। ये अन्धाः, पङ्गवः, व्यर्थजाता, गर्भपातात् मृत्युम् उपयाताः, ते गङ्गां न प्राप्नुवन्ति। ये गङ्गायाः स्तुतिं न कुर्वन्ति, मूढबुद्धयः, अधमाः, चञ्चलचित्ताः, भ्रमिताः, अन्यजनानां अन्नम् उपयुञ्जन्ति इति कथ्यन्ते। ये जनाः गङ्गायाः स्तुतिं न जपन्ति, तेषां शास्त्रं निष्फलम्; ब्राह्मणाः, दुष्टबुद्धयः, पतितस्वभावाः, गङ्गायाः पुण्यं न प्राप्नुवन्ति। ये श्रद्धया जपन्ति, पठन्ति, ते दृढाः स्वर्गम् गच्छन्ति, पितृणां गुरूणां च उद्धारं कुर्वन्ति। यः यथाशक्ति यात्रिकेभ्यः भोजनं ददाति, अथवा परैः प्राप्तं भोजनं गङ्गायाः तटे वहति, स गङ्गास्नानस्य पुण्यं लभते। स्नानस्य फलम् कर्तुः एव स्यात्, किन्तु यः अन्यान् प्रेरयति, तस्य द्विगुणं फलम्; इच्छया, अनिच्छया, प्रेरणया, सेवया वा। यः पुण्यजन्ह्वीं गच्छति, स अमराणां स्थानम् प्राप्नोति। द्विजाः ऊचुः—'व्यास, त्वत्तः गङ्गायाः शुद्धं स्तवनं श्रुतम्।' 'किमर्थं गङ्गा परमशुद्धा? का तस्य रूपम्? कुतः सा आगता?' व्यासः उवाच—'शृणु, अहम् अधुना पुरातनं पुण्यं कथाम् कथयामि।' यां श्रुत्वा, नरश्रेष्ठ, मोक्षमार्गः लभ्यते। एकदा महर्षिः नारदः ब्रह्मलोकं गतः। स सृष्टिकर्तारं नमस्कृत्य पप्रच्छ—'पितः, किं त्वया कृतं यत् शम्भुना कृष्णेन च पूज्यते?' 'सर्वलोकहिताय, भूमौ किं स्थापितम्? देवी वा देवता वा, सर्वेषु को उत्तमः?' 'यस्य समीपं गत्वा, देवाः, दानवाः, मनुष्या, नागाः, पक्षिणः, स्वेदजाः, वृक्षाः, बीजजाः च सर्वे शुभत्वं, पूर्णं सौभाग्यं च प्राप्नुवन्ति?' ब्रह्मा उवाच—'आदौ सा माया अभवत्, प्रकृतिस्वरूपा।' 'आदिप्रिये, लोकान् भव; त्वत्तः अहम् लोकान् सृजामि।' इति श्रुत्वा, सा परमत्वं प्राप्तवती, ततो सप्तधा विभक्ता। गायत्री, वाक्, स्वर्गलक्ष्मी, सर्वधान्यधनप्रदा, विद्या, शिक्षादेवी, उमा, शक्तिबीजा, तपस्विनी—वर्णिका, धर्मद्रवा—एते सप्ताः प्रसिद्धाः। गायत्र्याः वेदाः उत्पन्नाः, वेदात् सर्वं जगत् प्रतिष्ठितम्। स्वस्ति, स्वाहा, स्वधा, दीक्षा—एते गायत्र्याः उत्पन्नाः; यज्ञे सदा गायत्रीं जपेत्, मातृबीजादिभिः सह। यज्ञे, देवाः स्वधां प्राप्त्वा, अजरामराः भवन्ति; ततः देवैः अमृतं भूमौ विसृष्टम्। ततः भूमिः धान्यसमृद्धा, औषधीनां मुख्यस्थानं अभवत्; फलैः, मूलैः, शाकैः, जनाः आरोग्यवन्तः अभवन्। वाक् सर्वेषु जनानां मुखे, चित्ते, शास्त्रेषु च तिष्ठन्ती, धर्मस्य शिक्षां स्थापयति। विद्या, कलहः, दुःखम्, मोहः, विवेकः, शुभाशुभं—एतानि सर्वं तया विना जगत् स्वस्वरूपं न प्राप्नोति। पद्मजन्म, वस्त्राभरणसंग्रहः, सुखम्, त्रिलोकाधिपत्यं—एतत् सर्वं तस्याः, हरिप्रियायाः, कारणम्। उमायाः कारणेन शम्भोः विद्या लोकेषु प्रसृतिः; सा ज्ञानजननी, शम्भोः अर्धशरीरे निवसन्ती। वाक्शक्ति अतिवेगिनी, सर्वलोकान् मोहयन्ती; सर्वेषु लोकेषु सृष्टिप्रलयं जनयन्ती। देवीपूर्वं मधुकैटभयोः, तथा भयानकस्य रुरोः, यः सर्वलोकेषु प्रसिद्धः, वधं कृतवती। सा महिषासुरं, सर्वदेवानां विजेता, हत्वा, देवीभिः तेषां दानवानां शक्तयः नष्टाः। एवं सदा दानवशक्तीन् विनाश्य, सा त्रैलोक्यं रक्षितवती, प्रमोदितवती च। सा धर्मसाररूपा, सर्वधर्मेषु प्रतिष्ठिता; तां महतीं दृष्ट्वा, अहम् कमण्डलुं धारितवान्। विष्णोः पद्मपादात् उत्पन्ना, शम्भुना शिरसि धृताः, तत्र ब्रह्मा, विष्णु, महेश्वरः त्रीणि एकत्र संजाता। धर्मसाररूपा, वारिरूपेण कमण्डलुस्थित्या, बलेः यज्ञे महाविष्णुना प्रकटिता।