कस्मिंश्चित् काले कश्चन चण्डालः तीव्रेण क्षुधया पीडितः स्वपथं गच्छन् पुरतः फलभारपूरितं धात्रीवृक्षं दृष्टवान्। तेन शीघ्रमेव तं वृक्षं आरोह्य तत्र उत्तमफलानि भुक्तानि। तस्मिन्नन्तरे, दैवयोगेन सः वृक्षस्य शिखरात् भूमौ पतितः, तीव्रशूलवेदनया विद्धः तत्रैव मृत्युमुपागतः। तस्य मृतस्य शरीरं नीतुम् उत्सुकाः समस्ताः प्रेतगणाः, भूतगणाः, पिशाचाः, यमदूताश्च हर्षेण समागताः। किन्तु ते सर्वे बलवन्तोऽपि तं मृतं चण्डालं दृष्टुं न शेकुः; तेषां मध्ये विवादः समुत्पन्नः—“एष मम” इत्येकैकः वदन्। तं न ग्रहीतुं न नेतुं च शक्ता आसन्। तदा तद्वैचित्र्यं दृष्ट्वा ते सर्वे मुनिसभां गताः। तत्र प्रेताः पप्रच्छुः—“विप्राः, किमर्थं वयं च यमदूताश्च अयं पापिष्ठं चण्डालं दृष्टुं न शक्नुमः?” तदा मुनयः प्राहुः—“ये युद्धे पलायमानाः हताः, हिंसायाः वशेन हताः, भीताः विद्युदग्निकाष्ठैः ताडिताः, सिंहव्याघ्रजलचरैः हताः, जलस्थले मृताः, वृक्षशैलात् पतिताः, पशुपक्षिभिः हताः, बन्धनगृहे विषेण वा मृताः, आत्मघातिनः, संस्कारशून्याः, गूढपापकारिणः, गुरु-ब्राह्मण-राजद्वेषिणः, पाखण्डिनः, कौलीकाः, क्रूराः, विषदाताः, मिथ्याशपथदातारः, अशौचकाले भोजनकर्तारः—एते प्रेतभोजनाय योग्याः। तथापि ‘एष मम’ इति वदामः, किन्तु तं न गृहीतुं शक्नुमः। सः सूर्यवत् दृष्टुं दुर्निवार्यः। किं शक्त्या एष एवं जातः?” मुनयः ऊचुः—“प्रेताः, एष धात्रीफलानि पक्वानि भुक्तवान्। तानि फलानि तस्य स्वयमेव तं अनुगच्छन्ति। अतः सः दृष्टुं कठिनः अभवत्। वृक्षशिखरात् पतितोऽपि, फलस्य स्नेहेन तस्य प्राणः न निष्क्रामति, न सः सूर्यपथं गच्छति, न अन्यां पापगतिं। केवलं धात्रीफलभक्षणेन सः पापात् शुद्धः स्वर्गं याति।” ततः प्रेताः ऊचुः—“वयं अज्ञानात् पृच्छामः, दोषनिरूपणाय न। यावत् विष्णुलोकात् दिव्यः रथः न आगच्छति, तावत् शीघ्रं यत् भवतः मनसि निश्चितं तत् कथयतु।” तदा मुनयः विवृण्वन्—“यत्र द्विजातयः वेदान् मन्त्रांश्च नियतं न पठन्ति, यत्र वेदाः मन्त्राः च न वर्तन्ते, यत्र पुराणस्मृतयः अपि क्षणमपि न तिष्ठन्ति, न यज्ञहोमजपपूजादिकं किञ्चिदस्ति—तत्र वयं स्थातुं न शक्नुमः। तस्मात् आचारः कीदृशः येन मानवाः प्रेतत्वं प्राप्नुवन्ति, तद् वदामः। यथा—शीतमारुतोष्णक्षुधातृष्णादिभिः क्लिश्यमानाः, मिथ्याशपथदातारः, हन्तारः, बन्धनकर्तारः—एते प्रेताः नरकं यान्ति। ये द्विजातीनां वा गुरूणां कर्माणि विघ्नयन्ति, दोषान्वेषणं कुर्वन्ति—ते प्रेताः पुनर्जन्म न लभन्ते। यदा कश्चन उत्तमद्विजातये दानं दातुमिच्छति, तदा यः दानं विघ्नोति, सः दीर्घकालं प्रेतत्वं प्राप्य नरकात् न निवर्तते। ये मूर्खाः परगां स्वगां वा भारवाहनाय योजयन्ति, न च तां रक्षन्ति—ते प्रेताः स्वकर्मभिः पुनः पृथिव्याम् अवतरन्ति। व्रतभङ्गिनः, अनृतवदः, प्रतिज्ञाभङ्गिनः, पद्मपत्रभक्षिणः—एते अपि स्वकर्मभिः प्रेतत्वं प्राप्नुवन्ति। या कन्या वा भगिनी वा स्वजन्या वा निःकलुषा स्त्री विक्रयाय विक्रयन्ति—ते अपि प्रेतत्वेन जायन्ते। एते चान्ये च बहवः स्वकर्मणैव प्रेतत्वं प्राप्नुवन्ति।” पुनः प्रेताः पप्रच्छुः—“किं कर्मभिः मानवाः प्रेतत्वं न प्राप्नुवन्ति, द्विजोत्तम?” मुनयः प्रत्युवाचुः—“यः कश्चित् पुण्यतीर्थे एकचित्तः स्नानं करोति, परमलिङ्गं प्रणमति, एकादश्यां द्वादश्यां च उपोष्य हरिं पूजयति, वेदजन्यैः मन्त्रैः स्तोत्रैः च देवपूजायाम् अनुवर्तते, पुराणधर्मश्रवणे, स्वयम् पठने च, विविधव्रतैः, पद्माक्षमालाधारणेन, तया जपेन, धात्रीरसस्नानेन, तस्य भक्षणेन, विष्णुपूजनेन—एतेन सः न प्रेतत्वं न पिशाचत्वं प्राप्नोति।” तदा प्रेताः ऊचुः—“पुराणिकाः जानन्ति सत्पुरुषदर्शनस्य पुण्यं भवति। अतः भवतः दर्शनं शुभम्। अस्माकं हिताय किञ्चिदाचरितव्यं। भवद्भिः कृतेन सर्वे वयं प्रेतत्वात् मोक्षं लभेमहि। व्रतानां उपदेशकत्वात् वयं भवतः शरणं गताः।” ततः करुणया समन्विताः ब्राह्मणाः तान् प्रेतान् उचुः—“मोक्षार्थं शीघ्रं धात्रीफलानि भक्षयत।” प्रेताः ऊचुः—“हे ब्राह्मणाः, वयं धात्रीवृक्षस्य समीपे स्थातुं न शक्नुमः। कथं तर्हि तस्य फलानि भक्षयेम?” ब्राह्मणाः ऊचुः—“अत्र अस्माकं वचनेन धात्रीफलभक्षणं पुण्यकरं, तेन तद् परं लोकं दास्यति। अतः युष्माभिः गन्तव्यम्।” एवं तैः ब्राह्मणैः वरं लब्ध्वा ते प्रेताः धात्रीवृक्षं आरोह्य फलानि लब्ध्वा क्रीडया भक्षितवन्तः। तदा देवालयात् दिव्यः सुशोभनः सुविस्तीर्णः रथः शीघ्रं समुपागमत्।