शृणु, धर्मप्रियः! एकदा ऋषयः पुत्रं समुपविष्टं समाश्वासयन्ति, धात्रीफलस्य महिमा व्याख्यायन्ति। ये ग्रहाः पापाः, दैत्याः, राक्षसाश्च, धात्रीफलस्य भक्त्या उपयुज्यमानस्य, तेषां दुष्टता नष्टा भवति। सर्वेषु यज्ञेषु कर्मसु च, धात्रीफलं सर्वदेवताभ्यः पूजायां प्रशंस्यं, सूर्याय तु न। अतः सूर्यदिने, विशेषतः सप्तम्यां तिथौ, धात्रीफलं दूरादेव वर्जनीयम्। यः रविवारदिने स्नानं करोति, खादति, धात्रीफलं च भुङ्क्ते, तस्य आयुः, धनं, पत्नी, सर्वं नश्यति। उत्तरायणदिने, शुक्रवासरे, षष्ठ्यां तिथौ, पक्षारम्भे, नवम्यां, अमावास्यायां च, धात्रीफलं दूरादेव वर्जनीयम्। यदि मृतस्य नासिकायां, कर्णयोः, मुखे, केशेषु वा धात्रीफलं स्थाप्यते, सः विष्णोः स्थानं प्राप्नोति। केवलं धात्रीसंयोगेन मृताः अच्युतगृहं गच्छन्ति, सर्वपापानि विनश्यन्ति, स्वर्गं रथेन याति। यः धात्रीरसानुलेपनं कृत्वा स्नानं करोति, स धर्मात्मा अश्वमेधस्य फलं प्रतिपदं लभते। धात्रीदर्शनमात्रेण पापिष्ठाः सर्वे, दुष्टाः, उग्रभूताः, दूरं पलायन्ति। एकदा पुल्कशः वनं गत्वा मृगान् पक्षिणः च हत्वा तृष्णया पीडितः अभवत्। क्षुधया व्याकुलः सः पुरतः पुष्टफलयुक्तां आमलकिं ददर्श, शीघ्रं आरोह्य उत्तमफलानि खादितवान्। तत्र, भाग्ययोगेन, वृक्षस्य शिखरात् भूमौ पतितः, तीव्रवेदनया विद्धः, तत्क्षणमेव मृत्युम् उपागमत्। तदा सर्वे प्रेतगणाः, राक्षसाः, भूतसमूहाः, यमसेवकाः च, हर्षेण तस्य शरीरं नेतुम् आगच्छन्। किन्तु ते बलवन्तः अपि मृतचाण्डालं दृष्टुं न शेकुः; तेषु विवादः उत्पन्नः—'सः मम' इति प्रत्येकः वदति। ते तं न गृहीतुं न नेतुं शेकुः; ततो दृष्ट्वा, ऋषिसभां गत्वा पृष्टवन्तः। प्रेताः ऊचुः—'कस्मात् वयं यमसेवकाः च, एतं पापिष्ठं चाण्डालं द्रष्टुं न शेकुः?' ये युद्धे पराङ्मुखाः हताः, हिंसायाः हताः, भयात् वज्रेण, अग्निना, काष्ठेन वा ताडिताः, सिंहव्याघ्रैः वा हताः, जलचरैः वा, जलस्थले वा मृत्युम् प्राप्ताः, वृक्षशिखरात्, पर्वतात् वा पतिताः, पशुपक्षिभिः वा हताः, कारागारे, विषेण, आत्महत्या, संस्काररहिताः, गुप्तपापकर्मणः, दुष्टाः, गुरुद्वेषिणः, ब्राह्मणद्वेषिणः, राजद्वेषिणः, नास्तिकाः, कौलिकाः, क्रूराः, विषकृदः, मिथ्यासाक्षिणः, अशौचभोजनकाः—एते प्रेतभक्ष्याः। तथापि 'सः मम' इति वदामः, गृहीतुं न शेकुः। सः सूर्यसमः दुष्टदर्शनः; किन्तु कस्य शक्त्या इदं? ऋषयः ऊचुः—'हे प्रेताः, सः पक्कं आमलकिं खादितवान्। तानि फलानि तं सानुगतानि; अत एव, सः दुष्टदर्शनः। वृक्षशिखरात् पतित्वा अपि, फलस्य स्नेहात् तस्य प्राणः न निर्गच्छति; न सूर्यमार्गं, न अन्यं पापस्थानं गच्छति। केवलं धात्रीभक्षणेन पापात् विशुद्धः स्वर्गं गच्छति।' प्रेताः ऊचुः—'अज्ञानात् पृच्छामः, दोषान्वेषणाय न।' यावत् विष्णुलोकात् दिव्यरथः न आगच्छति, हे श्रेष्ठ ऋषे, शीघ्रं यत् मनसि निश्चितं तद् कथय। यत्र द्विजातयः वेदान् मन्त्रांश्च विधिवत् न पठन्ति, यत्र वेदाः मन्त्राः च घोष्यन्ते, यत्र पुराणानि स्मृतयः च क्षणमपि न तिष्ठन्ति, न यज्ञकर्म, न होम, न जप, न देवपूजा, न अन्यानि कर्माणि—तत्र वयं न स्थातुम् इच्छामः। अतः, आचारः कथ्यताम्—कैः कर्मभिः नराः प्रेतत्वं यान्ति? स्पष्टं श्रोतुम् इच्छामः—कथं रूपं विकृतं भवति? द्विजातयः ऊचुः—शीतवाततापक्षुधातृष्णादिभिः क्लिष्टाः, मिथ्यासाक्षिणः, हन्तारः, बन्धकाः, मारकाः—एते प्रेताः नरकं यान्ति। ये द्विजातीनां कृत्येषु दोषान्वेषणं कुर्वन्ति, गुरुकृत्येषु च विघ्नं कुर्वन्ति—ते प्रेताः पुनर्जन्म न यान्ति। दाने द्विजश्रेष्ठे बाधकः, दीर्घकालं प्रेतत्वं यान्ति, नरकात् न प्रतिनिवर्तन्ति। ये मूढाः परगव्याः स्वगव्याः वा भारवाहनाय उपयुञ्जन्ति, रक्षणं न कुर्वन्ति—ते प्रेताः कर्मभिः भूमौ जाताः। व्रतानां भङ्गकारः, अनृतवादी, प्रतिज्ञाभङ्गी, पद्मपत्रभोजनकः—ते प्रेताः कर्मभिः भूमौ जाताः। शुद्धां साध्वीं निर्योषितां कन्यां, भगिनीं, स्वसुतां वा विक्रीणन्ति—ते प्रेताः कर्मभिः भूमौ जाताः। एते चान्ये च स्वकर्मभिः प्रेतत्वं यान्ति। प्रेताः ऊचुः—'कैः कर्मभिः जनाः प्रेतत्वं न यान्ति, हे द्विजातयः?' शीघ्रं सर्वसत्त्वहिताय वक्तव्यम्। द्विजातयः ऊचुः—यः तीर्थजलस्नानं मनसा कृत्वा, परमलिङ्गं नमति, सः प्रेतत्वं न यान्ति; विशेषतः एकादशीद्वादशीव्रतेन उपवासेन, हरिपूजया, वेदाक्षरसम्भूतैः स्तोत्रैः मन्त्रैश्च, मनुष्यः प्रेतत्वं न यान्ति। एवं धात्रीफलस्य महिमानं, प्रेतानां प्रश्नोत्तरं, धर्मस्य गूढार्थं ऋषयः विवृण्वन्ति।