यदा भगवतः वचः श्रुत्वा, “यत्र ते काष्ठपार्श्वं तीर्थे निर्मलं भवति, तत्र सर्वाणि ते सञ्चितपापानि विनश्यन्ति,” इति, तथा, “सर्वजनहिताय, हे मानद, तत्र स्थातव्यं; सर्वेषु महातीर्थेषु प्रसिद्धेषु गन्तव्यं,” इत्यादि, तथा, “तेषु महातीर्थे यदि ते काष्ठपार्श्वं शुद्धं भवति, तद् तीर्थं मोक्षप्रदं प्रसिद्धं ज्ञेयम्,” इत्युक्तं। ततः जामदग्न्यः तद् वचनं श्रुत्वा, गङ्गां, शुद्धां सरस्वतीं, कावेरीं, सरयूं च तीर्थानि अगच्छत्। गोदावर्यां, यमुनायां, कद्रुम्, वसुदां, गौर्यां च पूर्वदिशि स्थितां रम्यां पुण्यां तीर्थां च अगच्छत्। स एव दृढनिश्चयः, नित्य-मुक्तसमः, सर्वेषु तीर्थेषु गत्वा, प्रतितीर्थे स्नात्वा अपि, तस्य काष्ठपार्श्वं पुनः शुद्धं न अभवत्। ततः स पर्वतगुहां, दुर्गं वनं, दुर्गमं शिखरं च अगच्छत्; हरिः तत्र तीर्थं अगच्छत्। तत्रापि तस्य काष्ठपार्श्वं शुद्धं न अभवत्; तत्र रामः, शत्रुपुरीजित्, विषण्णः अभवत्। बहुधा विलपन् भूमौ उपविशत्; धीरोऽसौ गम्भीरचिन्तनं कृतवान्, पुनः तस्य वचः श्रुतम्। “पूर्वदिशि, हे देवेश, गुहायां तीर्थमस्ति,” इति श्रुत्वा, नरशार्दूलः तत्र अगच्छत्, सरः दृष्टवान्। तत्र स निर्मलम्, पापनाशनम्, शुभं सरः, प्रवाहसमायुक्तं अपश्यत्; तस्य वारिणः स्पर्शमात्रेण काष्ठपार्श्वं शुद्धं अभवत्। तदाऽसौ रामः हर्षपूर्णः स्नानं कृतवान्; शुद्धात्मा पापमुक्तः, तस्य मनः सिद्ध्यर्थं प्रवृत्तम्। रामः, तत्र दीर्घकालं स्थित्वा, तीर्थराजं सन्तुष्ट्य, ततः शीघ्रं नगरं प्रति अगच्छत्। भूमौ प्रसिद्धं कृत्वा, स लवणसागरं अगच्छत्; एष परमं पुण्यतीर्थं भूमौ ब्रह्मणा स्थापितम्। सर्वत्र सुखप्रदं, सर्वथा निर्मलं, मोक्षमार्गं ददाति; तथा कामशक्तिः दुरनय्या, दुःसहा ज्ञेयम्। कामात् पापं जायते, धर्माच्च पुण्यम्; एवं लोहित्यनदी विरिञ्चेः पुत्रः अभवत्। तव जन्म शान्तनुक्षेत्रे, अव्यभिचारिण्याः गर्भे; कामः विरिञ्चिना जितः, शान्तनुना च अनसूयया। पतिव्रतायाः कारणात् तत् पुण्यतीर्थं सर्वतीर्थेषु श्रेष्ठं अभवत्; एवं यः प्रतिदिनं पुण्यकथां पठति वा, वा हर्षेण शृणोति, स मोक्षमार्गं प्राप्नोति। ततः भगवता उक्तम्—“पुरा शर्वः, गन्धर्वकिन्नरमानुषेषु युवतिः सुन्दर्यः दृष्ट्वा, मन्त्रेण दूरात् आकाशे संगृहीत्वा, तपस्याः आच्छादनं कृत्वा ताभिः सह रमणीयं कुटीरं निर्माय, कामजितः महेश्वरः ताभिः सह क्रीडितवान्। तस्मिन्नेव समये गौर्याः मनः क्षुब्धम् अभवत्; योगध्यानेन सा विश्वनाथं क्रीडन्तं अपश्यत्। तं स्त्रीषु स्थितं ज्ञात्वा, सा क्रोधवशं आगता; क्षेमङ्करीरूपं धारयित्वा, तत्र प्रविष्टा। दूरस्थे आकाशे, सा पुरुषं कामदेवसमप्रभं, अतीव सुन्दरं, श्वेतं, नरश्रेष्ठं, स्त्रीभिः परिवृतं अपश्यत्। स्त्रीभिः आलिङ्गिता, पुनः पुनः क्रीडन्तं, हरं सस्नेहं चुम्बन्तं, कामवशं अपश्यत्। एतद् दृष्ट्वा, क्षेमङ्करी अग्रे पतिता; तासां केशान् गृहित्वा, पादाभ्यां ताडितवती। शर्वः लज्जया व्यथितः, दूरं गतः; सा क्रोधेन तासां केशान् आकृष्य, भूमौ पतितवती। स्त्रियः, अधमस्थितिं प्राप्ताः, त्वरया मुखविकृताः अभवत्; उमायाः शापेन दग्धाः, म्लेच्छाधीनाः अभवत्। ताः चाण्डालस्त्रियः, पतितसंयुक्ताः इति प्रसिद्धाः; अद्यापि सर्वाः उमायाः शापानुग्रहीताः। ततः शतधारिणीं रूपं धारयित्वा, सा भगवतः समीपं अगच्छत्; एवं, द्विज, कामस्य नित्यशक्तिं विद्धि। दीर्घकालं तया सह, कैलासमन्दिरं गतः; तां सुखदां दृष्ट्वा, जनाः हर्षिताः अभवन्। तासां समृद्धिः, धनं च, इह परत्र च उत्पन्नम्; तस्याङ्गानि कुङ्कुमरक्तानि, मुखं मौक्तिकचन्दनसदृशं। हे देवी, सर्वमङ्गलप्रदा, क्षेमङ्करी, त्वाम् नमामि; सापि योगिनीषु समा, मुखे वा अमुखे वा। यः तां दृष्ट्वा नमति न, स युद्धे पराजितः; प्रणामेन तु राजसभायां, विद्यायां च जयः लभ्यते। एवं कामस्य महिमा, भवः मोहवशं गतः; तया क्षमया स देवदानवेश्वरत्वं प्राप्तवान्। न कदापि, न भविष्यति, तस्याः तुल्या नारी; रमेणाङ्के स्थितवती, क्षमाशय्यां विश्राम्य। त्यक्त्वा, सा देवदानवदुर्लभं लोकं साधितवती; तस्माद् वैष्णवश्रेष्ठः देवदानवगणैः पूज्यते। यः उत्तमं भोजनं न ददाति, शेषं स्वयम् खादति; अभ्यासेन, क्षमया च, दीर्घेण सुखं लभ्यते। संगमपूर्वं, स्वपत्नीं दृष्ट्वा, स हर्षेण तां मम दत्तवान्; द्वादशवर्षे संकल्पं कृत्वा, तया सह रमणं समर्पितवान्। एवं पुण्यकथा पुण्यतीर्थस्य, कामस्य महिमानं च, क्षमायाः प्रभावं च, भगवतः वचनात् संप्राप्तम्।