एकदा भगवता उच्यते—एतस्य केवलं एकवारं पाठेन सर्वयज्ञफलमवाप्यते; लोकानां पुरस्तात्, ब्राह्मण, देवमान्यतां प्राप्नोति। भगवाञ्छ्रीमान् पुनराह—अहिंसकस्य महत्त्वं लोकानपि सहिष्णु न भवति; परदारकामनां जित्वा सः सर्वेषां विजयी जातः। एतदपि विप्राणां मुनीनां ब्रह्मचारिणां देवदानवमानुषाणां च दुर्लभं; स तु दुष्प्राप्यसमानतां प्राप्तवान्। स्वभावतः, ब्राह्मण, अहिंसकं विना अन्यः कः पुरुषः कामं जेतुं समर्थः? स एव लोके विजेता। अहल्याहरणात् देवेशः कलङ्कितः अभवत्; पुनः देव्या अनुग्रहेण सहस्राक्षत्वेन कीर्तिं प्राप्तवान्। एषा कथा लोके, त्रिषु लोकेषु, सर्वेषु प्राणिषु, चराचरेषु प्रसिद्धा। तदा द्विजः पप्रच्छ—कथं देवदेवेन अहल्याहरणं कृतम्? कथं देवेशः सहस्राक्षः कलङ्केन लक्षितः? अन्यः कश्चन देवः तादृशं चिह्नं न प्राप्तवान्; कथं स देवाधिपः तदवाप्तवान्? इच्छामि सत्यमेतद् दुःखकरं देवानां दोषं श्रोतुम्। भगवानुवाच—पूर्वं महात्मा लोकनाथः स्वस्य आत्मजां अहल्यां प्रमुदितः गौतमाय दत्तवान्, लोकपालानां साक्षात्। तदा लोकपालानां मध्ये, कामेन ग्रस्तचित्तानां, शचीपतिः शल्यवद्भावेन क्लिश्यमानः। अन्यलोकपालान् अतिक्रम्य, सुमनोहररूपधारिणीं तां ब्राह्मणाय रत्नवत् दत्तवान्; अथवा अन्यत् किम्? इति चिन्तयन्, सा यौवनसंपन्ना। पुनः मायया, तस्याः अतीव सुन्दरं रूपं दृष्ट्वा, पुनः चिन्तयन् गौतमस्य आश्रमं प्राप। पुनः मायया, तस्याः रूपं दृष्ट्वा, पुनश्च विचार्य, स गौतमः स्वमासनं प्रायात्। तस्य निर्गमनोत्तरं यदभवत्, तद् शृणु। कदाचित् गौतमः पुष्करं स्नानाय गतः। तस्य धर्मपत्नी, गृहशौचपरायणा, गृहकार्येषु सावधाना, गृहदेवताभ्यो हविर्दानाय प्रवृत्ता। सा समिधः सञ्चिनोत्यग्निकार्याणि च करोति। तस्मिन्नन्तरे, इन्द्रः, महर्षेः समीपगमनाय उद्यतः। स मुनिरूपधारी, साक्षात् तस्य रूपं धारयन्, हृष्टः आश्रमं प्रविवेश। सा पतिस्नेहिता, सदा श्रद्धया, तम् ‘पतिं’ दृष्ट्वा प्रणम्य सम्यक् अभ्यनन्दत्। सैव देवायतनद्रव्याणि सङ्गृह्णातुं प्रवृत्ता। तदा हरिः, मुनिवेषधारी, ताम् दुःखार्तः सम्बोधयामास। "सुश्रोणि, प्रद्युम्नप्रभावेन, आलिङ्गनं चान्यद् देहि" इति। तदा सा लज्जया युक्ता, इदं वाक्यम् अवदत्— "भगवन्, एतादृशं वक्तव्यं न युक्तम्, दिव्यकर्माणि परित्यज्य। त्वं धर्मज्ञः, सर्वं वेत्सि, धर्मस्य सत्यं स्वरूपं च, मुने।" "एषा काले न युक्ता वस्तु" इति। तदा तां सर्वाङ्गसुन्दरीं दृष्ट्वा, स कामेन विवशः। "अलमर्थवाक्यैः, प्रिये; मम हृदि कामः उत्पद्यते। कर्तव्याकर्तव्यं पतिनिर्देशेन निश्चितम्।" "या स्त्री सदा पतिनिर्देशं पालयति, सा एव सत्यं पतिव्रता। यदि सा न पालयेत्, विशेषतः सङ्गमे—" "तदा तस्याः पुण्यं नश्यति, दुःखं च प्राप्नुयात्।" सा प्रत्युवाच—"देवताभ्यो हव्यं दिव्याय कार्याय, मुने।" "अन्येऽपि नित्यकर्माणि सन्ति—किं त्वं तानि विघ्नयामास?" स तदा तां पतिव्रतां प्राह—"आलिङ्गनं चान्यद् देहि।" "मा भैषीः, तव मनसि भीतिः मा अस्तु; मया एतानि दत्तानि।" इति उक्त्वा, ताम् आलिङ्ग्य, तस्य कामः सन्तुष्टः। तस्मिन्नन्तरे, मुनिः शुद्धहृदयः, किञ्चिदनिष्टं प्राप्नुवन्, ध्यानं प्रविश्य, शचीपतेः कृत्यं ज्ञातवान्। स शीघ्रं द्वारम् आगत्य तत्र आगतः। इन्द्रः, मुनिं दृष्ट्वा, आश्रमात् निर्गतः। इन्द्रः, मार्जाररूपधारी, निर्गच्छन्, मुनिना दृष्टः; सः उवाच—"कः त्वं, मार्जारवपुः धारयसि?" मुनिभयात् इन्द्रः अञ्जलिं कृत्वा तस्य पुरतः स्थितः। मगवानं पुरतः दृष्ट्वा, स महानृषिः क्रुद्धः। "यत् त्वं स्वसुखार्थं एतादृशं कपटदुष्कृतं कृतवान्, तस्मात् तव देहे सहस्रयोषित्सदृशानि चिह्नानि दृश्यन्ताम्।" "अत्र, पापिष्ठ, तव चिह्नं पतिष्यति; मम पुरतः, मूढ, देवानां गच्छ।" "पुरुषाः, सिद्धाः, नागाश्च, त्वां पश्यन्तु, मुनिश्रेष्ठ।" इति उक्त्वा, स मुनिः तां पतिव्रतां, रुदतीं, पत्ये समर्पितां, पप्रच्छ। "किमेतत् घोरं कर्म यत् त्वयि सम्प्राप्तम्?" इति पृष्टा, सा कम्पमाना, भयभीता, पत्ये प्रत्युवाच। "यद् अज्ञानात् कृतं कर्म, तत् क्षन्तव्यं त्वया, प्रभो।" मुनिरुवाच—"त्वं अन्येन उपगमिता, अशुचिः, पापकर्मणा।" "त्वं त्वचा अस्थिभिः आच्छन्ना, मांसरहिताः, नखरहिताः, दीर्घकालं एकाकिनी स्थास्यसि, यथा स्त्रियः त्वां पश्यन्तु।" सा दुःखिता, तम् उवाच—"एष शापः समाप्तिं यायात्।" इति उक्त्वा, सः दयया युक्तः, कोपेनापि ग्रस्तः, गौतमः वाक्यम् अब्रवीत्— "यदा रामः दशरथात्मजः, सीतया लक्ष्मणेन च सह, वनं आगमिष्यति, तदा—" "त्वां दुःखार्तां, शुष्कां, देहवर्जितां, मार्गे स्थितां दृष्ट्वा, रामः वसिष्ठस्य पुरतः हसित्वा वक्ष्यति—" "किमेतत् शुष्कं रूपं, अस्थिमात्रं विग्रहम्, मृतशरीरम्? न कदापि दृष्टं, ब्राह्मण, एतादृशं विपर्यासं लोके।" "तदा वसिष्ठः रामाय, मानवानां मध्ये विशिष्टाय विष्णवे, पूर्वकथां कथयिष्यति।