यथा संसाधनं रोगनिवारणं, हिताहार-औषधिसंग्रहः, आत्मरक्षणं, शत्रुविजयश्च—सर्वं वित्तसंपदः आधीनं भवति। स्त्रीणां अपि जीविका वित्तसंपद्या लभ्यते; भूतानां भूतपूर्वाणां, वर्तमानानां, भविष्यतां च, शुभाशुभकर्माणि अपि तया एव रूप्यन्ते। अतः, येन वित्तसंपदः अधिका, तेन यद् इच्छ्यते तत् सहजं लभ्यते; दानेन च शीघ्रं स्वर्गलाभः स्यात्। तदा शूद्रः उवाच—व्रतानां पूर्णपालनं तु निराशायाः, तीर्थयात्रा निरक्रोधस्य, दया जप-शौच-सन्तोषस्य तुल्या, सन्तोष एव वित्तसंपदः। अहिंसा परमं साधनं, उन्मूलनं श्रेष्ठं जीविकायाः, शाकाहारः अमृतस्य सदृशः, उपवासः परमं, हे शत्रुजित्। मम सन्तोषः एव महाभोगः, महादानं, सुवर्णमुद्रा; परस्त्री मातृवत्, परवित्तं मृत्तिकावत्। परस्त्री सर्पवत्—एषा मम सार्वभौमयज्ञः; अतः अहं ताम् न स्वीकरोमि, सत्यम्, सत्यम्, हे गुणनिधे। दूरात् एव पङ्कं त्यक्तव्यम्, न तु धौतव्यम्; इत्युक्ते, हे नरश्रेष्ठ, पुष्पवृष्टिः अभवत्। तस्य शिरसि शरीरस्य च सर्वदेवैः पुष्पवृष्टिः अभवत्, हे द्विज; दिव्यदुन्दुभयः निनादन्ति, अप्सरसां गणाः नृत्यन्ति। गन्धर्वाधिपाः गायन्ति, दिव्ययानं आकाशात् अवतरति; तत्र देवगणाः ऊचुः—"एतत् रथं आरोह।" "सत्यलोकं प्राप्य, इन्द्रवत् सुखानि भुङ्क्ष्व; तत्रापि कालः निश्चितः, हे धर्मज्ञ।" एवं देवैः उक्ते, शूद्रः उवाच—"कथं एषः निरवस्थः पुरुषः, ज्ञानं, आचारं, वाक्यं च प्राप्तवान्?" "किम् हरिः वा हरः वा ब्रह्मा वा, शक्रः वा बृहस्पतिः वा? वा धर्मः स्वयम् आगतः, मां मोहयन्?" इत्युक्ते, स भिक्षुः स्मितं कृत्वा उवाच—"तव धर्मं परीक्षायाहम् विष्णुः इह आगतः।" "त्वं स्वकुटुम्बेन दिव्यरथे स्वर्गं आरोह, हे महर्षे; मम प्रसादेन सर्वे युवाः सदा भविष्यन्ति।" "अनन्तं सौभाग्यं लप्स्यसे, हे बुद्धिमन्, दिव्याभरणैः भूषितः, दिव्यवस्त्रैः शोभितः।" ते शीघ्रं स्वर्गं प्राप्तवन्तः, सर्वबन्धुभिः सहिताः; एवं, हे द्विजश्रेष्ठ, लोभत्यागिनः स्वर्गं गच्छन्ति। तुलधारः सत्यधर्मनिष्ठः, यः दूरजन्मभिः अज्ञाताचारः, स अपि प्राज्ञः आसीत्। तुलधारस्य तुल्यः कोऽपि नास्ति, स देवलोकस्थः; अतः त्वं अपि, हे भूमिपते, तेन सह स्वर्गं गच्छ। यः कश्चन मनुष्यः एतत् सर्वधर्मस्थः शृणोति, तस्य बहुजन्मार्जितपापानि तत्क्षणमेव नश्यन्ति। एकवारं जपनेन सर्वयज्ञफलम् लभ्यते; लोकात्पूर्वं, हे ब्राह्मण, देवसन्मानम् लभ्यते। भगवान् उवाच—अहिंसकस्य महत्त्वं लोकैः अपि असह्यं कीर्तितम्; परस्त्रीकामं जित्वा स सर्वेषु विजयी अभवत्। मुनिनाम्, ऋषिणाम्, ब्रह्मचारिणाम्, देवानाम्, असुराणाम्, मनुष्यानाम् अपि, एतत् कर्तुं दुष्करम्; स तु दुर्लभं समत्वं लब्धवान्। प्रकृत्या, मनुष्येषु कामं जेतुं कः समर्थः, हे ब्राह्मण, अहिंसकः एव विजयी। अहल्याहरणात् देवाधिपः कलङ्कितः अभवत्; पुनः देवीप्रसादेन स सहस्राक्षः प्रसिद्धः अभवत्। एतत् सर्वत्र, त्रिलोकत्र, सर्वेषु स्थावरजङ्गमेषु प्रसिद्धम्। द्विजः उवाच—कथं अहल्याहरणं देवदेवेन अभवत्, हे प्रभो? कथं देवाधिपः सहस्राक्षः कलङ्कितः अभवत्? अन्यः कश्चन देवः कदापि एवं न चिन्हितः; कथं स देवराजः तं चिन्हं प्राप्तवान्? एतत् दुःखदोषं देवेषु श्रोतुम् इच्छामि। भगवान् उवाच—पुरा, विश्वस्य प्रभुः आत्मजां अहल्यां गौतमाय दत्त्वा, लोकपालैः साकं हर्षितः अभवत्। तदा लोकपालानां मध्ये, यः कामेन मोहितः, स शचीपतिः हृदयशल्येन पीडितः अभवत्। अन्यलोकपालान् अतीत्य, स शोभायुक्तः, सुन्दरी, ब्राह्मणाय रत्नवत् दत्ता; अन्यथा किं करिष्यामि इति चिन्तयन्, युवत्याः वयसि स्थितायाम्। पुनः मायया, तां अतीव सुन्दरीं दृष्ट्वा, चिन्तयन्, गौतमस्य आश्रमं अगच्छत्। पुनः मायया, तां अतीव सुन्दरीं दृष्ट्वा, पुनः विचार्य, स गौतमः स्वं स्थानं अगच्छत्। तस्य गमनानन्तरं यद् अभवत् तत् शृणु। एकदा गौतमः पुष्करे स्नानाय अगच्छत्। तस्य धर्मपत्नी, गृहशौचायाम् नित्यव्यग्रा, देवगृहाय सामग्रीसंग्रहाय यतमानाः आसीत्। सा समिधः संगृह्य, अग्न्यनुष्ठानानां कर्म कुरुति। तस्मिन्नेव काले, इन्द्रः महर्षेः समीपं आगच्छत्। स ऋषिस्वरूपं धृत्वा, हर्षितः आश्रमं प्रविष्टः। पतिस्वरूपं दृष्ट्वा, धर्मपत्नी श्रद्धया नमस्कृत्य, देवगृहाय सामग्रीसंग्रहाय उद्युक्ता अभवत्। तदा हरिः ऋषिस्वरूपेण दुःखितः तां उवाच। "सुन्दरी, प्रद्युम्नस्य प्रभावेन, मां आलिङ्गय, चुम्बनं देहि, अधिकं च।" तस्मिन्नेव क्षणे, सा लज्जया पूर्णा, इदं वाक्यं उवाच। "नाथ, एवं वक्तव्यम् नास्ति, दिव्यधर्मं त्यक्त्वा। त्वं सर्वं जानासि, धर्मज्ञ, सत्यम् धर्मस्य स्वरूपम्।" "एवं काले एतत् न उचितम्।" तदा, तां सर्वाङ्गसुन्दरीं दृष्ट्वा, स कामेन अभिभूतः अभवत्।