महात्मा तुलाधारः सत्यनिष्ठया स्थितः, सत्यवचननिरतः, लोके तुल्यं नाप्नोति, तस्य सत्यव्रतानुरागात्। यदि सहस्राश्वमेधैरपि सत्यम् तुल्यते, तर्हि सत्यमेव तान् सर्वान् अश्वमेधान् अतिक्रामति। सत्येन हि सर्वं साध्यते, सत्यम् अव्यभिचारि; सत्यवचनस्य प्रभावात् बहुला गौः स्वर्गमार्गमवाप। यः सर्वं राष्ट्रं व्यवस्थितवान्, तस्य पुनरागमनं दुष्करं; सः सदा साक्षी, कदाचित् अपि अनृतं न भाषते। क्रयविक्रये महत्या लघ्व्यां वा मूल्ये, सत्यम् वदन्तः साक्षिणः विशेषतः ज्ञेयाः; ये हि सत्यम् वदन्ति, ते अक्षयस्वर्गं प्राप्नुवन्ति। वाग्मी पुरुषः सभायां प्रविश्य, सत्यं वदति वाग्देवता इव। यः सत्यं सभायां वदति, सः ब्रह्मणोऽपि दुर्गमं स्थानं प्राप्नोति, अश्वमेधफलं च लभते। लोभद्वेषाभ्यामनृतं वदन् रौरवं नरकं यान्ति; तुलाधारः तु सार्वत्रिकः साक्षी, सत्यमेव सः नराणां वीरः। विशेषतः लोभं परित्यज्य, स्वर्गेऽमृत्यवस्थां प्राप्नोति; एकः भाग्यशाली शूद्रः अस्ति, यो लोभेन कदापि न प्रवर्तते। सः तीव्रक्लेशेन पत्रसंग्रहेण, उन्मीलितधान्यसंग्रहेण जीविकां कुर्वन्, जीर्णयुग्मवस्त्रधारी, हस्तयोः पात्रं सदा तस्य। लाभाभावेऽपि, परधनं कदापि न जग्राह; तस्य विषये जिज्ञासया, अहं तस्य वस्त्रयुग्मं आदत्तवान्। नदीतीरे एकान्ते तानि वस्त्रे सम्यक् विन्यस्य, सः दृष्ट्वा तानि, लोभेन मनः न गृहीतवान्। परधनत्वं ज्ञात्वा, धैर्येण गृहम् प्रतिनिवृत्तः; हृदि चिन्तयन्, एतत् तु लघुकार्यं मन्यते स्म, द्विजश्रेष्ठ। ततः अहं तस्मिन्नेव स्थले, गुह्ये निर्जने, सुवर्णपूर्णां पिप्पलीं स्थापयामास। सः यदा तत्र गतः, तदा तां अद्भुतां वस्तुं दृष्टवान्; तद्व्यवस्थानं पर्याप्तं, कृत्रिमत्वं सुस्पष्टम्। यदि सः तां गृह्णीयात्, तदा तस्य अलोभित्वं मम नश्येत्; तस्य रक्षणे अहंकारभारः जायते। यत्र लोभः, तत्र लाभः, लाभात् पुनः लोभः; लोभग्रस्तस्य नित्यं नरकः। यदि धर्महीनं धनं गृहे तिष्ठति, तर्हि मम भार्यापुत्रान् उन्मादः व्याप्नोति। उन्मादात् कामः, कामात् विकारः, विकारात् भ्रमः; भ्रमात् मोहः, मोहात् अहंकारः, अहंकारात् क्रोधलोभौ जायेताम्। तेषां वृद्धौ तपो ह्रासं यान्ति; तपःक्षये मनोमलिनता प्रवर्तते। एषु पाशेषु बद्धः, मोक्षं न प्राप्नोति; इति विचार्य, सः शूद्रः स्वगृहं परित्यज्य निर्गतः। तत्र देवाः तुष्टाः, "साधु साधु" इति वदन्तः, भिक्षुरूपिणः सन्तः तस्य गृहम् अपि अगच्छन्। गत्वा, अहं तत्र दिव्यसंवादं, प्राणिनां चाचरणं कथितवान्; तदा अभ्यासबलात्, जनानां भ्रमात्— तस्य भार्या आगत्य दिव्यकारणं पृष्टवती; ततः यत् मनसि समुपस्थितम्, तत् अहं तस्यै अकथयम्। एकान्ते तस्य कलहकारणं व्याख्यातम्; यत् तव पतिस्य हृदि आसीत्, तत् अद्य दैवेन दत्तम्, अज्ञायैव इव। त्वं परित्यक्ता, आर्ये, इह धनं नास्ति; यावत् जीवति, तावत् तस्य दारिद्र्यम् अवश्यम्। गच्छ मातः, रिक्तगृहं गत्वा, अप्राप्तं पृच्छ; सा शुभवचनं पतिसंनिधौ श्रुत्वा, तं दुर्जनं उपगम्य उक्तवती। सः तद् श्रुत्वा विस्मितः, चिन्तयन्, तया सह मम समीपं प्राप्तः। एकान्ते सः माम् उवाच—"भिक्षोः मार्गं वद"; भिक्षुः उवाच—"दीर्घकालेन शुद्धदृष्टिः, कथं त्वया तु तन्निरस्य, तृणवत्।" त्वं यत् तत् परित्यक्तवान्, तत्र ते निष्कण्टकं सौभाग्यं नास्ति; अतुलं श्रीवीर्यं, एकदा नष्टं, पुनः स्पर्शं प्राप्नोति। त्वं स्वबन्धूनां महद् दुःखं द्रक्ष्यसि, जन्ममृत्युपर्यन्तं; च तव स्वयमेव मृतानां निश्चितं गतिं सदा पश्यसि। तस्मात् शीघ्रं तत् गृह्णीयाः, निष्कण्टकं सौख्यं भुञ्जीथाः; अतुलं श्रीवीर्यं लोकेषु विस्मयकरं, परमं वरं च। शूद्रः उवाच—"मम धनस्यानुरागो नास्ति; धनं संसारस्य पाशः। तत्र पतितः, मर्त्यः मोक्षं न पुनः प्राप्नोति।" "श्रृणु धनस्य दोषान्, अस्मिन्लोके परत्र च—चौरभयं, बान्धवभयं, राजभयं, करदातारः च।" सर्वे मर्त्याः हन्तुं प्रवृत्ताः, मृगमत्स्यपक्षिणः इव; तस्मात् धनं स्वामिनां कदा सुखदं स्यात्? धनं प्राणनाशकारकं, दुःखसाधनं, कालादीनां प्रियं गृहम्, विनाशस्य मुख्यकारणम्। भिक्षुः उवाच—"यस्य धनं, तस्य मित्राणि; यस्य धनं, तस्य बान्धवाः। कुलं, शीलम्, विद्याः, रूपम्, भोगः, कीर्तिः, सुखम्—" किन्तु, येन धनं नास्ति, पुत्रदारविहीनः, तस्य मित्रं कुतः, धर्मः कुतः, दीनस्य जीवने कः प्रयोजनम्? दारिद्र्येण दानानि, यज्ञाः, तीरसंस्थापनानि, स्वर्गस्य पन्थानः दानरूपाणि—एतानि सर्वाणि निर्धनस्य न सिध्यन्ति। यस्य किञ्चिदपि नास्ति, तस्य व्रतानुष्ठानं, धर्मरक्षणं, धर्मश्रवणं, पितृतीर्थयात्रा—एतानि सर्वाणि न सम्पद्यन्ते।