सर्वान् शत्रून् विजित्य स धर्मेण पृथिवीं शासन्, स नृपः विशुद्धं च दुस्तरं च राजसूयमेव यज्ञं चकार। स सर्वदा चतुर्नवतिसहस्रं ब्राह्मणान् सुवर्णपात्रेषु राजोपकरणैश्च भोजयामास। भोजने दत्ते च पात्रदानानि कृत्वा तान् विसृज्य, द्विजातीनां यद् यद् काम्यम्, तत् सर्वं धनं ददौ। तेषां दरिद्रतां दृष्ट्वा, तान् मुक्त्वा, सदा षोडशसहस्रान् स्नातकानपि भोजयामास, सत्यवादी निरसूयकश्च राजा सः। ते स्नातकाः पूर्वं तस्य गृहे चिरं स्थिताः, विजयं काङ्क्षमाणाः; स जीवेषु दयां कृत्वा समग्रां पृथिवीं विजिग्ये। सत्येनैव असुरराजः बलिर्इन्द्रत्वं प्राप्स्यति; अधस्तात् स्थितोऽपि मम गृहे वसाम्यहम्। यस्य कर्म केवलं पुण्यमेव, तस्य हृदि सदा वसामि; अथवा, एकवारं बद्ध्वा, तं दैत्ययोनिरेव विमुक्तवानहम्। अधोलोकं चामृतत्वं च इन्द्रत्वं च ददामि; हरिश्चन्द्रः सत्येनैव सपरिवारः सत्यलोकं प्राप्तवान्। स शुद्धदेहः सत्यलोके प्रतिष्ठितः; अन्येऽपि राजानः, सिद्धर्षयश्च तथैव। सर्वे मुनयः तपस्विनश्च सत्येनैव अक्षयत्वं प्राप्तवन्तः; अतः सत्यपरायणः संसारात् मोक्षं प्राप्नोति। तुले सत्यनिष्ठो महात्मा तुलाधारः लोके तुल्यः नास्ति, तस्य सत्यवाक्यश्रद्धया। सत्यस्य सहस्राश्वमेधैः तुलनायाम् अपि, सत्यमेव श्रेयः; सहस्राश्वमेधात् अपि सत्यं विशिष्यते। सर्वं सत्येन सिद्ध्यति, सत्यं चानृणम्; सत्यमेव वदता बहुला गौः स्वर्गमार्गमवाप्तवती। समग्रं राज्यं व्यवस्थित्य, पुनरागमनं कठिनम्; सदा साक्षी स्यात्, कदापि नानृतं वदेत्। क्रयविक्रये मूल्यं लघु वा महद्वा, सत्यमेव वदन्तः साक्षिणः विशेषतः वाच्याः। सत्यवादिनः साक्षिणः अक्षयस्वर्गं यान्ति; वाग्मी सभायाम् प्रविश्य सत्यं वदति, स वाग्देवता इव। स ब्रह्मलोकं याति, यः अन्यैः यज्ञैः दुर्लभः; यः सत्यं सभायां वदति, अश्वमेधफलमवाप्नोति। लोभद्वेषाभ्यामनृतं वदन् रौरवं नरकं याति; तुलाधारः सार्वत्रिकः साक्षी, नृणां मध्ये वीर्यवान्। विशेषेण लोभं त्यक्त्वा, स्वर्गे अमृततुल्यं पदं लभते; कश्चन भाग्यवान् शूद्रः अस्ति, यो लोभात् कदापि न कर्म करोति। स तु पत्रसंग्रहेण कठिनेन जीविकां कुर्वन्, शालिपिष्टसम्पातेन; द्वे वसनयुगले जीर्णे, हस्तौ एव पात्रे। लाभाभावेऽपि, परधनं न कदापि जग्राह; तस्य विषये जिज्ञासया, अहं तस्य वसनयुगलं अपाहरम्। नदीतीरे एकान्ते स्थित्वा, ससम्मानं तानि तत्र स्थापयामि; तानि वसनयुगले दृष्ट्वा, स लोभेन मनः नाकर्षयत्। परधनत्वं ज्ञात्वा, स धैर्येण गृहम् प्रतस्थे; तदा हृदि चिन्तयन्, एषः लघुकार्यं इति मेने, द्विजोत्तम। ततः अहं अञ्जनफलं सुवर्णपूर्णं नदीतीरे, गुह्ये स्थले स्थापयामास। स तत्र गत्वा, तद् अद्भुतं वस्तु दृष्टवान्; तद् व्यवस्थया पर्याप्तम्, स्पष्टं कृत्रिममिव। इदानीं तस्य ग्राहणे, तस्य निःस्पृहत्वं मया न लब्धम्; तस्मिन् एव रक्षणे, अहंकारस्य भारः जायते। यत्र लोभः, तत्र लाभः; लाभात् लोभः जायते; लोभग्रस्तस्य नरस्य, नित्यं नरकः। यदि धर्महीनं धनं मम गृहे तिष्ठति, तदा पत्नीपुत्रादीनाम् उन्मादः जायते। उन्मादात् कामः, कामात् विकारः, विकारात् मनोमोहः; मोहात् भ्रमः, भ्रमात् अहंकारः; अहंकारात् क्रोधः, लोभश्च। एतेषां वृद्धौ, तपः क्षीयते; तपः क्षीणे, चित्तमलिनता प्रवर्तते। एतेन बद्धः, मुच्यते न; इति विचार्य, स शूद्रः गृहम् त्यक्त्वा निर्गतः। तत्र देवाः तुष्टाः, 'साधु साधु' इति ऊचुः; भिक्षुरूपधारिणः, तेऽपि तस्य गृहम् आगच्छन्। गत्वा, मया दिव्यसंवादः, प्रजाचरणं च उक्तम्; ततः, अभ्यासबलात्, प्रजामोहात्— तदा तस्य पत्नी आगत्य, दिव्यकारणं पप्रच्छ; ततः, यद् मनसि त्वरया आगतम्, तत् उक्तवानहम्। रहसि, शब्दस्य उत्पत्तिं व्याख्यातवान्; यद् तव पतिस्य हृदि आसीत्, तदद्य दैवात् प्राप्तम्, अज्ञस्येव। त्यक्ते, सुभगे, त्वं धनहीना; यावत् जीवति, तावत् दुःखमेव भोग्यं, न संशयः। गच्छ, मातः, रिक्तगृहं प्रष्टुम्, अप्राप्तस्य विषये; तच्छ्रुत्वा शुभवचनं पतिसन्निधौ— सा गत्वा, तं दुर्जनं उक्तवती; तच्छ्रुत्वा, स विस्मितः; चिन्तयन्, तया सह मम समीपं आगतः। रहसि, मम उवाच—'भिक्षोः मार्गं वद'; भिक्षुः उवाच—'दीर्घं नेत्रशुद्धिं कृत्वा, कथं तां तृणवत् उत्सृजसि?' त्वया त्यक्ते, मित्र, निष्कण्टका श्रीः नास्ति; अतुला संपदः, वीर्यं च, क्षीणं पुनः स्पर्शमुपैति।