यथा हरिः सुरैः पूज्यते लक्ष्मीश्च समाद्रियते, एवं स्वर्गे अपि युवां दम्पती पूज्ये भविष्यथः; अतः मम वचः अनुयातमिति ब्रह्मणा उक्तम्। तदा सा पतिव्रता स्त्री ब्रह्माणं प्रणम्य उवाच—“यदि मम पतिः मृतः स्यात्, अहं विधवा लोके निन्दिता भविष्यामि; भगवन्, भग्ना कलुषिता च सती, कतमां गतिं गच्छेयम्?” ब्रह्मा प्रत्युवाच—“तस्मात् न त्वं दोषिणी, न च तव पतिः अस्मिन्नेव काले मृतः; अस्माकं आदेशेन स कुष्ठरोगी मदनसमः भविष्यति।” एवं तया उक्ते ब्रह्मवाक्यं चिन्तयित्वा क्षणमेकं सा सुमना अभवत्, ततोऽनुज्ञां दत्त्वा “एवं भवतु” इति उक्तवती। ततः सूर्य उदितः। स तु ब्राह्मणः मुनिशापेन भस्मरूपः जातः, तस्य भस्मराशेः मध्ये द्विजः कामपीडितः उत्पन्नः। तद्वैचित्र्यं दृष्ट्वा नगरनिवासिनः सर्वे विस्मयं जग्मुः; देवगणाः प्रमुदिताः, जनाः च प्रमोदिताः अभवन्। सा पतिसहिता सा धर्मपत्नी दिव्यरथेन सूर्यसमानप्रभेण सुरैः सह स्वर्गं जगाम। सा पतिव्रता शुभा मम तुल्या च, सा अतीतानागतवर्तमानानां सर्वेषां घटनानां ज्ञानवती। यः कश्चन एतां परमां पुण्यां कथां लोके श्रोतुं कारणं करोति, तस्य पापं नश्यति, बहुजन्मार्जितमपि। स अक्षयस्वर्गं प्राप्नोति, देवैः सह संयुज्यते; ब्राह्मणः प्रतिजन्म वेदविद् भवति, हे बाडव। यः एकवारं अपि शृणोति, स पवित्रः भवति, पापकुलात् विमुक्तः; स्वर्गात् पतितोऽपि धनवान् भवति। अथ द्विजः पप्रच्छ—“माण्डव्यस्य मुनेश्शरीरे विष्णोः शूलभेदनं कथं जातम्? पतिव्रतायाः पतिः कथं कुष्ठरोगी अभवत्?” हरिः प्रत्यूचत्—“बाल्ये माण्डव्यः अज्ञानात् एकं तृणं शलाकां कृत्स्नपृष्ठे कीटस्य स्थापयित्वा मोचितवान्। तस्य अपराधस्य धर्माज्ञानस्य च कारणात्, स द्विजः तस्मिन् जन्मनि दिनरात्रं तीव्रं दुःखं अन्वभवत्। तथापि समाधिना शूलस्य उत्पत्तिं न वेदितवान्; स योगाभ्यासेन सर्वं दुःखं सहनशीलः अभवत्। ब्राह्मणस्य शरीरे कुष्ठरोगः हिंसाया अशमितेन्द्रियत्वस्य च कारणात् उत्पन्नः, हे द्विजोत्तम; तस्मात् दुर्गन्धः अपि जातः। स तु प्राचीनकाले चत्वारः गावः त्रयः कन्याः च ब्राह्मणाय दत्तवान्; अतः तस्य पत्नी पतिव्रता अभवत्। तस्य कृते स मम तुल्यत्वं प्राप्नोति; अत्र किं विस्मयः, वेदकर्मणां प्राचीनत्वे? द्विजः पुनरपृच्छत्—“योऽनपतिः, स कथं स्वर्गं गच्छति? इदं कृतं, भगवन्, सर्वेषां कल्याणं इच्छामः।” हरिः उवाच—“केचन स्त्रियः त्यक्तसर्वस्य पुरुषस्य कृते कर्म कुर्वन्ति; तथापि तां न स्थापयेत्, न च मनसा अपि स्मरेत्। स्त्रीणां न कोऽपि प्रियः, न च अप्रियः; यथा गवः वनं नवतृणं इच्छन्ति, तथा नित्यम् अपि नूतनं कामयन्ति। स्त्री दरिद्रं, विकलं, गुणहीनं, नीचजन्मानं, दासं वा पुरुषं इच्छन्ति। यदि पतिं गुणसम्पन्नं, कुलीनं, धनवन्तं, सुन्दरं, रमणीयकुशलं च स्त्री परित्यज्य, अधमपुरुषं सेवते—हे ब्राह्मन्, एषा उमा-नारदसंवादस्य कथा, स्त्रीणां विविधानि आचारव्यवहाराणि सम्पूर्णतया निरूपितानि, हे द्विज। नारदः स्वभावतः सर्वज्ञातुकामः महर्षिः अन्तः चिन्तयित्वा कैलासशिखरं जगाम। हिमवतः शिखरे नन्दिवृषध्वजस्य प्रियस्थानम् उपगम्य, महर्षिः पार्वतीं प्रणम्य पप्रच्छ। “देवि, स्त्रीणां पापकर्मणां स्वरूपं ज्ञातुमिच्छामि; कौतूहलात् त्वां वधूनां स्वभावं पृच्छामि। त्वं सर्वस्त्रीणां अन्तःस्वभावं सत्यं जानासि; अतः सर्वं कथय, अहं तत्र विनीतः अज्ञश्च अस्मि।” देव्युवाच—“युवतिनां मनः निःसंशयं नित्यं पुरुषेषु एव तिष्ठति, गर्भे सम्यग्योगे सति वा, न वा सति। स्त्री सुसंस्कृतं पुरुषं, भ्रातरं, पुत्रं वा दृष्ट्वा, तस्याः गर्भः स्रवति; एतत् सत्यं, सत्यं हि, हे नारद। न देशः, न कालः, न च पुरुषः, यः तां इच्छति; अतः नारद, स्त्रीषु पतिव्रत्यं जायते। स्त्री घृतपात्रवत्, पुरुषः ज्वलनाङ्गारवत्; अतः घृतं च अग्निः च न कदापि एकत्र स्थाप्यौ। यथा मदोन्मत्तगजं रज्जुशृङ्खलाभ्यां ताडयित्वा नियंत्रयति, तथा स्त्रीं रक्षिता संयमयेत्। बाल्ये पिता, यौवने पतिः, वार्धक्ये पुत्राः रक्षन्ति; स्त्री स्वतन्त्रता न लभते। अत एव, स्वतन्त्रताभावात्, स्वेच्छया च, साध्वी स्त्री पुरुषेण याच्यमाना तस्यैव प्रेरणया कर्म करोति। यथा रक्षितं न अन्नं श्वकाकैः गृहीयते, तथैव युवती स्वतन्त्रता प्राप्ता पतनं गच्छति। पुनः, तया दुष्टसंगात् कुलं पतति; परपुरुषबीजसम्भूतः जातः संकरहेतुः भवति। परदारगमनसंभूताः पापात्मानः संकरजाः नरके वसन्ति; कीटकादिरूपेण पुनः पृथिव्याम् अवतरन्ति। ततः, हे द्विजसत्तम, कुलं म्लेच्छावस्थां प्राप्नोति; अतः कुलविनाशात् दूषिता स्त्री न स्थाप्या। यदि पापी पुरुषः स्त्रीणां दोषं ज्ञात्वा तं क्षमते, स रौरवनरके पितृभिः सह वसति।” एवं कथां पुण्यां धर्म्यां च ब्रह्मणा कथितां, स्त्रीपुण्यस्य, पतिव्रतायाः, ब्राह्मणस्य, नारदपार्वत्योः संवादस्य च, धर्मज्ञानं, स्त्रीस्वभावस्य विवेचनं, सर्वं श्रुत्वा, जनाः पावनाः भवन्ति, पापात् विमुच्यन्ते, स्वर्गं च प्राप्नुवन्ति।