श्रुत्वा धर्मस्य माहात्म्यं पितृश्राद्धस्य च पुण्यफलम्, यः पुरुषः शतं निषिद्धकर्माणि अपि आचरितवान्, सन् यदि पितृश्राद्धं सम्यग् आचरति, तस्य सर्वे पापाः नश्यन्ति, सः स्वर्गमवाप्नोति। यदि किञ्चिदपि नास्ति, तर्हि पितृदिने गोभ्यः तृणं दत्त्वा, तेन पुरुषेण पिण्डदानात् अपि श्रेष्ठं फलम् लभ्यते। पुरातने काले वैराटदेशे कश्चन अतीव दरिद्रः पुरुषः आसीत्। पितृदिने समुपस्थिते, सः निराशः दुःखेन रुदन् आसीत्, यतः तस्य किञ्चिदपि नासीत्। सः दीर्घकालं रुदित्वा, कस्यचित् विदुषः ब्राह्मणस्य समीपम् आगत्य पप्रच्छ—"भो ब्राह्मण, पितृदिने आगते किं कर्तव्यम् येन मे श्रेयः स्यात्? एकोऽपि कणकः मम नास्ति, हे ब्रह्मविदां श्रेष्ठ, मां धर्मे स्थापयितुं किमुपदेशः दातव्यः?" तदा द्विजः तम् उवाच—"शीघ्रं वनं गच्छ, प्रिय, अस्मिन्नेव समये श्राद्धकाले, गोभ्यः तृणं दत्त्वा तत् पितरि समर्पय, विलम्बं मा कुरु।" सः ब्राह्मणस्य वचनानुसारं तृणपुटं गृहित्वा, तद्गोभ्यः पितुः पोषणाय समर्प्य, हृष्टः अभवत्। तस्य कर्मणः पुण्येन सः देवालयं गतः, दीर्घकालं स्वर्गे सुखानि अनुभूय, पश्चात् धनिनां कुले जातः। पूर्वजन्मनि पिण्डदानस्य पुण्येन सः धनवान् अभवत्। सः पित्रे पिण्डं दत्त्वा स्वधनं अपि समर्पयामास। एकस्य जन्मनः अभ्यासबलात् विष्णोः सायुज्यं प्राप्य, तत्र अनन्तं सुखं भुक्त्वा, सर्वभौमो राजा अभवत्। पिण्डदानात् धर्मात् श्रेष्ठं धर्मं नास्ति, अतः यथाशक्ति, असूया विना, यत्नेन तदाचरणीयम्। यः धर्मपरम्परां जनसमक्षे पठति, सः विष्णोः तीर्थोदकस्नानफलम् इहैव लभते। अनन्तजन्मार्जितपापराशिः अपि तस्य केवलश्रवणेन च उच्चारणेन नश्यति। ततश्च, श्रेष्ठपुरुषः उवाच—"देवेषु चान्येषु च देवतेषु, सः विष्णुः एव जगत्प्रभुः—स्वामी, स्रष्टा, संहर्ता, रक्षकः, धारकः, पिता, आद्यः। विष्णोः केवलं वर्णने वाक् क्षीणाः भवन्ति; तथापि मम कुतूहलम् अस्ति, वा तृष्णा, वा क्षुधा। यत् किञ्चित् पृच्छ्यते, तत् प्रियया वक्तव्यम्; पतिव्रता स्त्री कथं भूतपूर्वं जानाति, भगवन्? वा, त्वया पूर्णतया तस्या शक्तिः वक्तव्या।" श्रीभगवान् उवाच—"पूर्वं मया एषा कथा उक्ता, प्रिय, पुनः त्वं जिज्ञाससि, द्विजश्रेष्ठ। यत् ते मनसि वर्तते, तत् सर्वं वक्ष्यामि। पतिव्रता स्त्री पतिसंयुक्ता, सदा पत्यर्थं प्रवृत्ता। सा देवैः, ऋषिभिः, ब्रह्मविद्भिश्च पूज्या; एकपत्नीका स्त्री लोके सर्वपूज्या इति स्मृता। तस्या सम्मानने किञ्चिदधिकं न भवति। मध्यदेशे कदाचित् रम्या पुरी आसीत्। तत्र ब्राह्मणकुले 'सेव्या' नाम पतिव्रता स्त्री आसीत्। तस्याः पतिः पूर्वकर्मविपाकेन कुष्ठरोगेण पीडितः अभवत्। तस्य मुखात् सदा स्रावः प्रस्रवति स्म, तथापि सा सेव्या नित्यं सेवायाम् प्रवृत्ता आसीत्। यत् किञ्चित् तस्य काम्यम्, तत् सा शक्त्या सर्वं पूरयामास। सः प्रतिदिनं देवपूजनं कुर्वन्, स्नेहपूर्वकं, असूया विना आचरन् आसीत्। एकदा सः मार्गे गच्छन्, एकां रम्यरूपिणीं वेश्यां दृष्ट्वा, तस्य चित्तं कामवशात् मोहग्रस्तं अभवत्, दीर्घं निश्वस्य, शोकाकुलः अभवत्। तद् श्रुत्वा धर्मपत्नी गृहेभ्यः निर्गत्य पत्युः पप्रच्छ—"किं त्वं प्रमत्तः, नाथ? किमर्थं इदानीं दीर्घं निश्वस्यसि?" सः यत् कर्तव्यम्, अकर्तव्यम्, यत् प्रियतमम्, तत् सर्वं वद, अहं यत् इच्छसि तत् करिष्यामि, त्वमेव मम गुरुश्च प्रियश्च। पुनः सा उवाच—"इच्छां वद, नाथ, यथाशक्ति करिष्यामि।" तदा सः प्रत्युवाच—"किमर्थं व्यर्थं भाषसे, प्रिये? त्वं न समर्था, नाहम् अपि; व्यर्थं वक्तुं न युक्तम्। भूमौ स्थितः लघुः पुरुषः यथा उच्छ्रिततरु-फलम् इच्छति, तथैव अहं दुर्लभं वस्तुं इच्छामि। यदपि दम्पत्योः अपि दुःसाध्यं, तदेव प्रवक्ष्यामि—वियोगः।" पतिव्रता उवाच—"तव मनसि यत् वर्तते, तत् ज्ञात्वा अहं साधयितुं समर्था। आदेशं ददातु, नाथ, यथा यत्नेन कार्यं साधये। यदि तव कार्यं दुःसाध्यम्, तर्हि यत्नेन तद् सम्पादयिष्यामि। तदा मम पुण्यं इहामुत्र च फलं दास्यति।" एवं वदन्तीं दृष्ट्वा, सः तुष्टः तस्यै वचनं प्राह—"पुनः पुनः पापाचारात् अहं पापग्रस्तः अस्मि; मार्गे गच्छन्, रम्यां वेश्यां दृष्ट्वा, मनसा दग्धः अस्मि। यदि तव प्रसादेन सा युवती मम सन्निधौ आगच्छेत्, तर्हि मम जन्म सफलं स्यात्। यदि तु सा न आगच्छेत्, मम मृत्युः श्रेयः।" तस्य वचः श्रुत्वा, धर्मपत्नी उवाच—"यथाशक्ति करिष्यामि, त्वं धैर्ये स्थीयताम्।" सा मनसा निश्चित्य, रात्रेः अन्ते, प्रातःकाले, हर्षेण गोमयं जलयुक्तं गृहित्वा, वेश्यास्य गृहम् आगत्य, तस्याः प्राङ्गणं सम्यक् पर्यमर्जयत्। सा हर्षेण मार्गे गल्यां च गोमयं प्रसार्य, शीघ्रं गृहम् आगता, जनानां दृष्टेः भीता। एवं धर्मपत्नी त्र्यहं सततम् अचरत्। तदा सा वेश्यानां श्रेष्ठा, दास्याः परिचारिकाभिः सह...