शृणु, भक्तश्रेष्ठ, पुण्यश्लोकस्य पद्ममहापुराणस्योत्तरे कर्तिकमाहात्म्ये सत्यभामया सह संवादे कर्ष्णायाः प्रादुर्भावकथनस्य माहात्म्यं यः श्रद्धया शृणोति वा पठति वा, स सर्वकर्मणां फलं प्राप्नोति, तद्वत् कर्ष्णायाः दर्शनस्नानयोः फलं लभते। एवं कर्ष्णायाश्च वेण्याश्च माहात्म्यवर्णनाख्यं शतैकादशं अध्यायं समाप्तमिति श्रीमदुत्तरतन्त्रे प्रतिपाद्यते। ततोऽपरं, ईश्वरः परमभक्ताय प्रोवाच—माघमासस्नानस्य माहात्म्यं शृणु। त्वद्वत् विष्णुभक्तोऽन्योन्यः नास्ति लोके, हे बुधश्रेष्ठ। यदि चक्रतीर्थे हरिं पश्येत् वा, अथवा मथुरायां केशवं पश्येत्, स मर्त्यः माघस्नानसमं फलं प्राप्नोति। यः संयतसर्वेन्द्रियः, शान्तचित्तः, सुसंस्कृताचारवान्, माघे स्नानं करोति, स पुनर्जन्म न प्राप्नोति। श्रीकृष्णः पुनः सत्याभामायै प्रोवाच—त्वत्सन्निधौ शूकरमाहात्म्यं कथयामि, यस्य ज्ञानमात्रेण मम सान्निध्यं सदा लभ्यते। एवमुक्त्वा श्रीकृष्णः सत्यायै नानाप्रकारेण गीतवान्, तदहं कथयामि, शृणुत तपस्विनः। श्रीकृष्ण उवाच—शूकराख्ये क्षेत्रे, यत्र हरिमन्दिरं पञ्चयोजनविस्तीर्णं तिष्ठति, तत्र यः कश्चिदपि गर्दभः वसति, स चतुर्भुजत्वं प्राप्नोति। तस्य शूकरस्य त्रिसहस्रहस्तपरिमाणं, त्रिशतहस्तपरिमाणं, त्रिहस्तपरिमाणं च निर्दिष्टम्। अन्यत्र यः षष्टिसहस्रवर्षाणि तपस्येत्, स एव फलं शूकरक्षेत्रे अर्धदिने लभते। यदा राहुणा सूर्यग्रहणं कुरुक्षेत्रे भवति, तदा तत्र तुलापुरुषदानस्य फलं लभ्यते। काश्यां तु दशगुणं, वेण्यां शतगुणं, गङ्गासमुद्रसङ्गमे सहस्रगुणं फलं स्मृतम्। शूकरक्षेत्रे हरिमन्दिरे तु अनन्तं फलं विज्ञेयम्, अन्यत्र तु कार्तिके सम्यगाचरणेन लक्षदानं कुर्वन्ति। शूकरक्षेत्रे केवलं एकं दत्वा तदेव फलं लभ्यते, एवं वेण्यां, गङ्गासमुद्रसङ्गमे च। एकस्नानेन मनुष्यः ब्रह्महत्या-पापं विनाशयति। पुराकाले अलर्कः अपि शूकरमाहात्म्यश्रवणेन सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं प्राप्नोत्, हे षण्मुख! मार्गशीर्षे शुक्लद्वादश्यां गम्यताम्, इति पुत्रायोक्तम्। ततोऽपि कार्त्तिकेयः पप्रच्छ—भगवन्! व्रतानां श्रेष्ठं व्रतं, तस्य विधानं, मासोपवासनस्य च फलं श्रोतुमिच्छामि। पुरुषैः विधिवद् व्रतं कर्तव्यम्, यथापूर्वं आरभ्य, यथाशास्त्रं समाप्तव्यम्। कियत्पर्यन्तं कर्तव्यमिति ब्रूहि, एतद्व्रतं सुखसमृद्धिदायकं, विस्तारतः कथय, हे पापमुक्त। श्रीरुद्रः प्रोवाच—धर्मज्ञ, यद्वदसि तत्सर्वं कथयिष्यामि, बुधश्रेष्ठ! भक्त्या शृणु। यथा देवानां विष्णुः, तपस्वीनां रविः, पर्वतानां मेरुः, पक्षिणां गरुडः, तीर्थानां गङ्गा, जनानां वैश्यः, तथा सर्वेषां व्रतानां मासोपवासः श्रेष्ठः। सर्वव्रतफलानि, सर्वतीर्थफलानि, सर्वदानफलानि च मासोपवासी प्राप्नोति। न हि अग्निष्टोमादिभिर्नानायज्ञैः बहुदक्षिणैः तादृशं फलं लभ्यते, यद् मासव्रतेन। यद् यद् जप्यते, दीयते, यद् यद् तप्यते, स्वधा क्रियते, तत्सर्वं मासोपवासी विधिवत् सम्पादयति। मां जनार्दनं वैश्णवयज्ञेन पूज्य, गुरोः आदेशं प्राप्य मासोपवासं कुर्यात्। सर्वाणि वैश्णवव्रतानि, शुभद्वादश्यादीनि च यथाविधि कृत्वा, ततः मासोपवासः कार्यः। घोरं पाराकव्रतं च चान्द्रायणं च कृत्वा, गुरुणा वा विदुषा ब्राह्मणेनोदितं मासोपवासं पश्चात् आचरितव्यम्। आश्वयुजे शुद्धपक्षे एकादश्यां उपोष्य, ततो द्वात्रिंशद्दिनानि व्रतं गृह्णीयात्। कार्तिकमासमखिलं वासुदेवं पूज्य, यः मासोपवासं करोति, स मोक्षफलभाग् भवति। अच्युतालये भक्त्या त्रिःसंध्यं कुमुद, मालती, नीलोत्पल, सुरभीकुसुमैः पूजां कुर्यात्। पुष्पैः, उशीरेण, कर्पूरैः, उत्तमगन्धचन्दनेन च जनार्दनं पूज्य, नैवेद्यं, जलं, दीपं च समर्पयेत्। मनसा, कर्मणा, वाचा च गरुडध्वजं पूजयेत्; नरः, स्त्री, वा विधवा अपि, भक्त्या, संयतेंद्रियः स्यात्। दिनरात्रं विष्णोर्नामगुणकीर्तनं कुर्यात्, विष्णोः स्तोत्राणि भक्त्या पठेत्, मिथ्यावचनं वर्जयेत्। सर्वभूतदया, शमशीलता, अहिंसा च आचर्या, शयनोपवेशनेष्वपि वासुदेवं कीर्तयेत्। व्रतसमये भोजनस्य स्मरणदर्शनगन्धरसवर्णनं त्यजेत्, ग्रासविसर्गं वर्जयेत्। अंगमर्दनं, शिरोमर्दनं, ताम्बूलं, अनुलेपनं च सर्वं वर्जयेत्। व्रती अशौचस्पर्शं न कुर्यात्, नापि अशौचं विक्षिपेत्; देवालयवासिनः गृहस्थस्य स्थैर्यम् आचरितव्यम्। एवं विधिवत् मासोपवासं कृत्वा, नरः, स्त्री, वा सती, वासुदेवं सम्यक् पूजयेत्। अल्पं वा अधिकं वा, मासोपवासः त्रिंशद्दिनानि कर्तव्यः; मासोपवासं समाप्त्य, संयतात्मेन्द्रियः स्यात्। ततः शुभद्वादश्यां गरुडध्वजं पुष्पमाल्यैः, गन्धैः, धूपैः, अनुलेपनैश्च पूजयेत्। एवं श्रीपद्मपुराणे कार्तिकमाहात्म्ये सत्यभामासंवादे कर्ष्णायाश्च वेण्याश्च माहात्म्यं, माघस्नानस्य माहात्म्यं, शूकरक्षेत्रस्य पुण्यं, तुलापुरुषदानस्य फलविभेदः, मासोपवासस्य विधानमाहात्म्यं च, सम्यग् निरूपितम्।